उष्णीष (uSNISa)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 उष्णीष mn.  (-षः-षं)
	 1. A turban. 
	 2. A diadem. 
	 3. A distinguishing cog-
nate mark.
	 4. The curly hair with which a Buddha is born,  and
which indicates his future sanctity.
 E.
  उष्ण heat,  ईष् to oppose or
injure,  क aff.
  

Capeller Eng

English

 उष्णीष m.
  n.
  turban,  headband,  diadem. 

Yates

English

 उष्णीष (षः-षं) 1.
m.
  n.
  A turban,  a
diadem
 distinguishing mark.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

 
   उष्णीष  uSNISa  m.
  n.
   turban  
   उष्णीष  uSNISa  m.
 n.
   kind of excrescence on the head of buddha   
   उष्णीष  uSNISa  m.
 n.
   anything wound round the head  
   उष्णीष  uSNISa  m.
 n.
   crown   
   उष्णीष  uSNISa  m.
 n.
   diadem  
   उष्णीष  uSNISa  m.
 n.
   fillet     
            

Wilson

English

 उष्णीष
mn.  (-षः-षं)
1 A turban. 
2 A diadem. 
3 A distinguishing cognate mark.
4 The curly hair with which a Buddha is born,  and which indicates his
future sanctity.
E.
  उष्ण heat,  ईष to oppose or injure,  क aff.
  

Apte

English

उष्णीषः [uṣṇīṣḥ] षम् [ṣam],  षम् [उष्णमीषते हिनस्ति ईष् क Tv.]

Anything wound round the head. रक्तोष्णीषधराः स्त्रियः Rām.*
  6.8.6. उष्णीषबन्धस्थाने ललाटोपरि पट्टबन्धरेखा.

Hence,  a turban,  diadem,  crownet
 बलाकापाण्डुरोष्णीषम् Mk.*
  5.19. हेमासने कृतोष्णीषमभिषिच्य नृपं व्यधात् Bm. 1.678. उष्णीषेणैव शुचिना व्यभादुत्तंसधारिणा Śiva.  B.21.29. and 22.8. ˚पट्ट K.*
  16
 Ratn.*
  1.4.

A distinguishing mark.

A characteristic mark (of hair) on the head of a Buddha which indicates his future sanctity उष्णीषः स्फुट एष मूर्धनि विभात्यूर्णेयमन्तर्भुवोः Nāg.1.17.

The top of a building.

Apte 1890

English

 उष्णीषः,  
षं [उष्णमीषते हिनस्ति ईष्-क Tv.] 1 Anything wound round the head. 
2 Hence,  a turban,  diadem,  crownet
 बलाकापांडुरोष्णीषं Mk. 5. 19
 °पट्ट K. 106
 Ratn. 1. 4. 
3 A distinguishing mark. 
4 A characteristic mark (of hair) on the head of a Buddha which indicates his future sanctity. 

Monier Williams Cologne

English

 उष्णी॑ष mn.  (उष्णम् ईषते हिनस्ति,  शकन्ध्व्-आदि [Vārtt.  on Pāṇ.
  vi,  1,  94] पर-रूपम्,  T.
 ) anything wound round the head,  turban,  fillet,  AV.
   xv,  2,  1-4
 ŚBr.
  
 ĀśvŚr.
  
 KātyŚr.
  
 MBh.
   &c.
  

 a diadem,  crown,  L.
 

 a kind of excrescence on the head of Buddha.

Monier Williams 1872

English

 उष्णीष उष्णीष,  अस्,  अम्,  m. n. (said to be
connected with उष्ण),  anything wound round the
head
 a turban,  a diadem
 a bandage of any kind
a distinguishing mark
 the hair with which a Buddha
is born and which indicates his future sanctity.
—उष्-
णीष-धारिन्,  ई,  इणी,  इ,  wearing a turban,  turbaned.

Macdonell

English

 उष्णीष uṣṇī́ṣa,  m.
  n.
  head-band,  turban
 🞄-paṭṭa,  m.
  id..

Benfey

English

 उष्णीष उष्णीष,  m.
  and n.
  A
diadem,  a turban,  Chr. 25,  56
 Rājat.
5,  206.

Apte Hindi

Hindi

उष्णीषः
पुं*
  - उष्णमीषते हिनस्ति - इष्+क तारा*
जो सिर के चारों ओर बाँधी जाय

उष्णीषः
पुं*
  - उष्णमीषते हिनस्ति - इष्+क तारा*
"अतः पगड़ी,  साफा,  शिरोवेष्टन,  मुकुट"

उष्णीषः
पुं*
  - उष्णमीषते हिनस्ति - इष्+क तारा*
प्रभेदक चिह्न

उष्णीषम्
नपुं*
   - उष्णमीषते हिनस्ति - इष्+क तारा*
जो सिर के चारों ओर बाँधी जाय

उष्णीषम्
नपुं*
   - उष्णमीषते हिनस्ति - इष्+क तारा*
"अतः पगड़ी,  साफा,  शिरोवेष्टन,  मुकुट"

उष्णीषम्
नपुं*
   - उष्णमीषते हिनस्ति - इष्+क तारा*
प्रभेदक चिह्न

उष्णीषः
पुं*
  - उष्णमीषते हिनस्ति ईष्+क
पगड़ी

उष्णीषः
पुं*
  - -
किसी भवन की चोटी

Shabdartha Kaustubha

Kannada

उष्णीष
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ರುಮಾಲು
उष्णीष
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕಿರೀಟ
निष्पत्तिः - > ईष (गतिहिंसदर्शनेषु) - "कः" (३-१-१३५)
व्युत्पत्तिः - > उष्णमीशते हिनस्ति
प्रयोगाः - > "त्रासार्था ऋत्विजोऽधश्चपलगणहृतोण्षीषपट्टाः पतन्ति"
उल्लेखाः - > रत्ना० १-३
उष्णीष
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಒಂದು ವಿಧ ತಲೆಯ ಅಲಂಕಾರ
विस्तारः - > "उष्णीषं तु शिरोवेष्टे किरीटे लक्षणान्तरे" - हेम० ।
उष्णीष
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಶಿರಸ್ಸು /ತಲೆ
विस्तारः - > "उष्णीषं शीर्षमक्षत्रं पुंसि मूर्धा च मस्तकः" - वैज० ।

L R Vaidya

English

 uzRIza {% m.n. %} 1. Any thing wound round the head
 2. a turban,  a diadem,  a crownet
 3. a distinguishing mark.

Bopp

Latin

 उष्णीष m.
1) tegumentum capitis «turban».
2) diadema.
AM.: शिरोवेष्टकिरीटयोः.

Edgerton Buddhist Hybrid

English

 uṣṇīṣa, 
(1) nt. (in Skt. also m.
 = Pali uṇhīsa),  in Skt. only turban
 in cpd. uṣṇīṣa-śīrṣa(n) or -śiras(ka),  32d of the 32 lakṣaṇa,  q.v. (Pali uṇhīsa-sīsa),  acc. to Pali DN comm. 〔ii.452.1 ff.〕 having a head the size and shape of which makes it seem turbanned. But in BHS (and Pali) interpreted as having a head surmounted by an excrescence,  whether a top-knot of hair,  or a growth in the skull. So Tib. regularly (uṣṇīṣa = gtsug tor),  e.g. on Mvy 〔236〕 uṣṇīṣa-śiraska-tā. Confirmed by Gv 〔401.26 ff.〕 mūrdhni cāsyoṣṇīṣam abhinirvṛttam abhūt,  sujātaṃ samantaparimaṇḍalaṃ madhyābhinyastakeśālaṃkāraṃ koṭīśatasahasrapattraratnapadmasaṃdarśitaṃ samantāt samabhāgapratiṣṭhitam aparimitamahārghyatāpradhānamadhyam. Cf. also uṣṇi,  apparently = uṣṇīṣa in this sense,  and uṣṇiṣa. In comp. as one of the lakṣaṇa,  LV 〔105.11〕
 〔432.13〕
 Dharmas 〔83〕
 Mv 〔i.227.3〕
 〔ii.30.6〕
 〔307.4〕
 Bbh 〔376.7〕
(2) m.,  one of ten Krodha: Dharmas 〔11〕
(3) in Mmk 〔41.7〕 aṣṭau uṣṇīṣarājānaḥ are mentioned as to be depicted in a rite
 their names,  given 〔41.10—11〕,  are Cakravartin,  Uṣṇīṣa,  Abhyudgatoṣṇīṣa,  Sitātapatra,  Jayoṣṇīṣa,  Kamaloṣṇīṣa,  Tejorāśi,  Unnatoṣṇīṣa. They seem not to be related to the Krodha of Dharmas 〔11〕,  tho the first two names also occur in that list. Nothing significant is said of them.

Sanskrit Tibetan

Tibetan

cod pan
१) उष्णीष २) किरीट ३) किरीटि ४) मुकुट ५) मौलि

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
नायकस्तरलो हारान्तर्मणिर्मुकुटं पुनः ॥ ६५० ॥
मौलिः किरीटकोटीरमुष्णीषं पुष्पदाम तु ।
मूर्ध्नि माल्यं माला स्रक्स्वगर्भकः केशमध्यगम् ॥ ६५१ ॥
-wordlist-
 
नायक (पुं),  तरल (पुं),  हारान्तर्मणि (पुं),  मुकुट (क्ली),  मौलि (पुंस्त्री),  किरीट (पुंक्ली),  कोटीर (पुंक्ली),  उष्णीष (पुंक्ली),  पुष्पदामन् (क्ली),  माल्य (क्ली),  माला (स्त्री),  स्रज् (स्त्री),  गर्भक (पुं)

--source--
 
पत्रोर्णं धौतकौशेयमुष्णीषो मूर्धवेष्टनम् ॥ ६६७ ॥
-wordlist-
 
पत्रोर्ण (क्ली),  धौतकौशेय (क्ली),  उष्णीष (पुंक्ली),  मूर्धवेष्टन (क्ली)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

किरीट
किरीट,  उष्णीष,  कोटीर,  मुकुट
आहुः किरीटमुष्णीषं कोटीरं मुकुटं समम् ।
verse 2.1.1.565
page 0064

उष्णीष
उष्णीष,  मूर्धवेष्टन
करणं कायेऽपि स्यादुष्णीषो मूर्धवेष्टनेऽप्युक्तः ।
verse 5.1.1.796
page 0092

Vedic Reference

English

 Uṣṇīṣa denotes the ‘turban’ worn by Vedic Indians,  men
and women^1 alike. The Vrātya's turban is expressly referred
to in the Atharvaveda^2 and the Pañcaviṃśa Brāhmaṇa.^3 A
turban was also worn at the Vājapeya^4 and the Rājasūya^5
ceremonies by the king as a token of his position.
1) Aitareya Brāhmaṇa,  vi. 1
 Sata-
patha Brāhmaṇa,  iii. 3,  2,  3
 iv. 5, 
2,  7 (used at the sacrifice to wrap the
embryo in)
 xiv. 2,  1,  8 (Indrāṇī's
Uṣṇīṣa),  etc.
 Kāṭhaka Saṃhitā,  xiii. 10.
2) xv. 2,  1.
3) xvii. 1,  14. Cf. xvi. 6,  13.
4) Śatapatha Brāhmaṇa,  v. 3,  5,  23.
5) Maitrāyaṇī Saṃhitā,  iv. 4,  3.

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 उष्णीषः,  पुं,
   क्ली,
   (उष्णमीषते हिनस्तीति । ईष गति-हिंसादर्शनेषु । इगुपधेति कः । शकन्ध्वादिः ।)शिरोवेष्टः । इत्यमरः ॥
 पाग इति भाषा । अस्यगुणाः । केशचक्षुरायुर्वद्धकत्वम् । धूलिशीतोष्ण-निवारकत्वञ्च । इति राजवल्लभः ॥
 यथा ।“उष्णीषं कान्तिकृत् केश्यं रजोवातकफापहम् ।लघु चेच्छस्यते यस्मात् गुरुपित्ताक्षिरोगकृत्” ॥
इति भावप्रकाशः ॥
 किरीटः । (यथा,  महाभारतेसौभबधोपाख्याने ३ । २१ । २४ ।“विशीर्णमलिनोष्णीषः प्रकीर्णाम्बरमूर्द्धजः” ।रजोऽवश्यायसूर्य्यांशुहिमानिलनिवारणं ।प्रतिश्यायशिरःशूल-हरञ्चोष्णीषधारणम् ।इति वैद्यकचक्रपाणिकृतद्रव्यगुणे गुणानां क्रिया-भिधानादिवर्गे ॥
“बाणवारं मृजावर्णतेजोबलविवर्द्धनम् ।पवित्रं केश्यमुष्णीषं वातातपरजापहम्” ॥
इति सुश्रुते चिकित्सितस्थाने २४ अध्याये ॥
)चिह्नान्तरम् । इति मेदिनी ॥

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 उष्णीष पु०
  न०
  उष्णमीषते हिनस्ति ईष--क शक० पररूपम् ।१ शिरोवेष्टनवस्त्रे(पागडि) २ किरीटे च “अथास्मा अध्वर्यु-रुष्णीषं प्रयच्छति तदञ्जलिना प्रतिगृह्य त्रिःप्रदक्षिणंशिरः सम्मुखं वेष्टयित्वा” आ० श्रौ० सू० ६,  ७ । सन्नद्धालोलितोष्णीषा निस्त्रिंशिनो याजयेयुः” आ० श्रौ० ९, ७,  ४ । “लौहितोष्णोषा ऋत्विजश्चरन्तीति” श्रुतिः । समा-वर्त्तनकाले च तस्य धारणमाचार्य्याय दानं च विहितम् ।“अथैतान्युपकल्पयीत समावर्त्तमाने मणिकुण्डले वस्त्र-युगं छत्रमुपानद्युगं दण्डं स्रजमुन्मर्दनमनुलेपनमाञ्जन-मुष्णीषमित्यात्मने आचार्य्याय च” । “यद्युभयोर्न वि-न्देताचार्य्यायैव” आ० गृ० ३,  ८,  १,  २ । तद्धारणगुणःसुश्रु० उक्तः “पवित्रं केश्यमुष्णीषं वातातपरजोऽपहम् ।वर्षानिलरजोघर्महिमादीनां निबारणम्” ।

Capeller

German

 उष्णी॑ष m.
  n.
  Kopfbinde,  Turban. 
°पट्ट
dass.

Burnouf

French

 उष्णीष उष्णीष m.
  diadême
 turban. 
		 Protubérance du
crâne dans les images du Buddha
		 premier signe caractéristique
d'un homme supérieur.

Stchoupak

French

 उष्णीष-
 m.
  nt. turban 
 -इन्- a. muni d'un turban 
 m.
  Śiva.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.