उषस् (uSas)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 उषस् n.
  (-षः)
	 1. The dawn,  morning.
	 f.
  (-सी) The end of the day,  twi-
light.
 E.
  उष् to burn,  असि Unādi aff.
  

Capeller Eng

English

 उष॑स् f.
  morning light,  dawn (often personif. ),  also evening
light
 du.
  उषा॑सौ morning and evening. 

Yates

English

 उषस् (षः)
n.
  The dawn.  (सी)
f.
  Twi-
light,  or end of the day.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

उषस् 	-	 uSas 	-	 f.
  	-	  dawn

 
   उषस्  uSas  f.
   dawn    

Wilson

English

 उषस्
n.
  (-षः)
1 The dawn,  morning.
f.
  (-सी) The end of the day. twilight.
E.
  उष to burn,  असि Uṇādi aff.
  

Apte

English

उषस् [uṣas],  f.
 

Dawn,  morning
 मधु नक्तमुतोषसः Bṛi. Up. प्रदीपार्चिरिवोषसि R.*
  12.1
 उषसि उत्थाय rising at day-break.

Morning light
 cf.
   Aurora
 (personified as the daughter of heaven and sister of the Ādityas).

The deity that presides over the morning and evening twilights (used in dual)
 उषसौ or उषासौ.

The outer passage of the ear.

The Malaya range.

Evening.-सी The end of the day,  evening twilight. Comp.
   -करः The moon.  -कलः A cock. -पतिः Aniruddha. -बुध् a.
  awakening with the morning light,  early awaked. -बुध a.
  awakening early
 केतुं दिवो रोचनस्था- मुषर्बुधम् Rv.*
  3.2.14.

(धः) fire
 U.*
  6.

A child.

N.
  of a tree (चित्रक).

Apte 1890

English

 उषस् f. 1 Dawn,  morning
 प्रदीपार्चिरिवाषेसि R. 12. 1
 उषसि उत्थाय rising at day-break. 
2 Morning light
 cf. Aurora
 (personified as the daughter of heaven and sister of the Ādityas). 
3 The deity that presides over the morning and evening twilights (used in dual)
 उषसौ or उषासौ. 
4 The outer passage of the ear. 
5 The Malaya range. 
सी The end of the day,  evening twilight. 
Comp. 
बुध् a. awakening with the morning light,  early awaked. 
बुध a. awakening early. (
धः) {1} fire
 U. 6. {2} a child. {3} N. of a tree (चित्रक). 

Monier Williams Cologne

English

 उष॑स् a आस्,  f.
  (nom.   pl.
  उषा॑सस् and उष॑सस्
 instr. pl.
  उष॑द्भिस्,  RV.
   i,  6,  3
 See Kāś.
  on Pāṇ.
  vii,  4,  48) morning light,  dawn,  morning (personified as the daughter of heaven and sister of the Ādityas and the night),  RV.
  
 AV.
  
 ŚBr.
  
 Śak.
  &c.
  

 the evening light,  RV.
   x,  127,  7

 N.
  of a wife of Bhava (=  Φοῖβος) or Rudra,  VP.
  

 (उषा॑सौ,  °आ॑सा,  and °अ॑सा) f.
  du.
  night and morning,  RV.
  
 VS.
  &c.
  

 उष॑स् (अस्),  n.
  daybreak,  dawn,  twilight,  Uṇ.
  iv,  233
 L.
 

 the outer passage of the ear,  L.
 

 the Mālaya range,  L.
 

 उषस्,  [cf.   Gk. ἠώς
 Lat.
  auro-ra
 Lith.
  ausz-ra
 Old High Germ.
   ôs-tan. ]

 उष॑स् b See under √ 1. उष्

Monier Williams 1872

English

 उषस्,  आस्,  f. morning light,  dawn,  morning
 per-
sonified as the daughter of Heaven and sister of the
Ādityas
 evening light
 उषसौ or उषासौ,  du. the
two dawns,  i. e. night and day
 the outer passage
of the ear
 the Malaya range
 (सी),  f. the end of
the day,  twilight
 [cf. Gr. ἠώς Lat. aurora
 Lith.
auszra
 Goth. uh-tvô
 Old Germ. uohta.]
—उषर्-
बुध्,  भुत्,  त्,  त्,  Ved. awaking with the morning light, 
early awaked.
—उषर्-बुध,  अस्,  m. fire
 a child.
—उषासा-नक्ता,  f. du.,  Ved. dawn and night.
—उषो-
देवत्य,  अस्,  आ,  अम्,  whose deity is the dawn.

Macdonell

English

 उषस् uṣ-ás,  f.
  dawn
 Aurora
 morning
 🞄evening-red (rarer): du. night and morning.

Benfey

English

 उषस् उषस्,  i. e. 2. वस् + अस्,  f.
  The
dawn,  morning,  Kir. 5,  40
 ved. nom. 
pl. उषासस्,  Chr. 294. 2 = Rigv. i. 92,  2.
The deity of the dawn,  Chr. 287,  sqq.
 -- Cf.  aeol. αὔως (= the original nom. 
sing. वसास्),  ἠώς
 Lat. aurora.

Apte Hindi

Hindi

उषस्
स्त्री*
  - उष्+असि
"पौ फटना,  प्रभात"

उषस्
स्त्री*
  - उष्+असि
प्रातः कालीन प्रकाश

उषस्
स्त्री*
  - उष्+असि
सांध्यकालीन अधिष्ठातृदेवी

उषस्
स्त्री*
  - उष्+असि
"प्रभात, भोर"

Shabdartha Kaustubha

Kannada

उषस्
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಬೆಳಗಿನ ಜಾವ /ಅರುಣೋದಯದ ಕಾಲ
निष्पत्तिः - > उष (दाहे) - "असिः" (उ० ४-२३३)
व्युत्पत्तिः - > ओषति अन्धकारम्
प्रयोगाः - > "इह सनियमयोः सुरापगायामुषसि सयावकसव्यपादरेखा"
उल्लेखाः - > किरा० ५-४०
उषस्
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸಂಧ್ಯಾಕಾಲ
विस्तारः - > "उषः सन्ध्याप्रभातयोः" - हेम० ।
उषस्
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸಂಧ್ಯಾಭಿಮಾನಿ ದೇವತೆ

L R Vaidya

English

 uzas {% f. %} 1. Morning light
 2. dawn,  morning,  प्रदीपार्चिरवोषसि R.xii.1,  व्रीडावनम्रवदनामुषसि स्मरामि Ch.P.5
 3. the deity that presides over the morning and evening twilight (often used in the dual).

E Bharati Sampat

Sanskrit

(न) ओषति अन्धकारम् । उष(दाहे)+असिः। उ०४.२३३। १.दिवाकालः। ‘इह सनियमयोः सुरापागायमुषसि सयावकसव्यापादरेखा’ किराता०५.४०। (स्त्री) उषसी । सन्ध्याकालः। ‘उषः सन्ध्याप्रभातयोः’ हैमः। ३.सन्ध्याभिमानी देवता । ४.सायङ्कालः।

Bopp

Latin

 उषस् n. (r. उष् s. अस्) diluculum (lith. aufzra aurora, 
lat. aurôra (= उषासा gr. 681.) cum Gunae vel Vrid-
dhis incremento
 goth. uh-tvô Th. uh-tvôn diluculum, 
germ. vet. uohta Th. uohtûn (**)
(**). Littera h pro sanscr. s nititur eo quod haec sibilans
cognata est cum k,  cui ex consonantium permutandarum lege
gothicum h respondet,  cf. ašṭâu,  ὀϰτώ,  ahtau.

Lanman

English

 uṣás [415b],  f. morning-red
 dawn
 personified, 
Dawn. [√1vas,  ‘light up,  dawn, ’
252: cf. ἠώς,  Aeolic αὔως,  Lat. aurōra, 
*ausōs-a,  ‘dawn’
 radically cognate also
is Eng. eas-t,  ‘the point where day breaks’:
see uṣ and usra.]

धातुपाठः (Krishnacharya)

Sanskrit

धातुः:
  उषस्
मूलधातुः:
   
धात्वर्थः:
  प्रभातभावे
गणः:
  कण्ड्वादिः
कर्मकत्वं:
  
इट्त्वं:
  
उपग्रहः:
  
रूपम्:
  उषस्यति

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
त्रिंशता तैरहोरात्रस्तत्राहर्दिवसो दिनम् ।
दिवं द्युर्वासरो घस्रः प्रभातं स्यादहर्मुखम् ॥ १३८ ॥
व्युष्टं विभातं प्रत्यूषं कल्यप्रत्युषसी उषः ।
काल्यं मध्याह्णस्तु दिवामध्यं मध्यंदिनं च सः ॥ १३९ ॥
-wordlist-
 
अहोरात्र (पुंक्ली),  अहन् (क्ली),  दिवस (पुं),  दिन (पुंक्ली),  दिव (क्ली),  द्यु (पुं),  वासर (पुं),  घस्र (पुं),  प्रभात (क्ली),  अहर्मुख (क्ली),  व्युष्ट (क्ली),  विभात (क्ली),  प्रत्यूष (पुंक्ली),  कल्य (क्ली),  प्रत्युषस् (क्ली),  उषस् (क्ली),  काल्य (क्ली),  मध्याह्ण (पुं),  दिवामध्य (क्ली),  मध्यन्दिन (क्ली)

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 उषस् प्रभातीभावे कण्ड्वा० पर०
  सक०
  सेट् । उषस्यति औ-षस्यीत् औषसीत् उषस्याम् साम् बभूव आस चकार ।

 उषस् न०
  ओषत्यन्धकारम् उष--असुन् किच्च । १ प्रत्यूषे, “उष उषो हि वसो अग्रमेषि” १०,  ८,  ४ । स च कालः ।“पञ्चपञ्च उषःकालः” स्मृतेः पञ्चपञ्चाशद्वटिकोत्तरः ।“आसीदासन्ननिर्वाणः प्रदीपार्च्चिरिवोषसि” रघुः । “पुन-रुषसि विविक्तैर्मातरिश्वावचूर्ण्य” माघः २ सन्ध्यात्रये स्त्री“इह स्युरिन्द्राय पूर्व्वीरुषसोदुहानाः” ऋ० ६,  २८,  १ । तेनउषा उषसौ--उषस इत्यादि भकारादौ परे वेदे सस्य दःउषद्भिः सि० कौ० । “निम्रुच उषसस्तक्ववीरिव”ऋ० १,  १५१,  ५,  ३ तदभिमानिदेवताभेदे अस्य देव-ताद्वन्द्वे पूर्व्वापरयोः उषासादेशः । “नक्तोषासा सु-पेशसा” ऋ० १,  १४२,  ७ । तदभिमानिदेवताभेदाभिधा-यित्वेन देवताद्वन्द्वः । “जिगीषोषासानक्ता सुदुघेव धेनुः”१,  १८६४,  । आदिपदलोपोऽपि उषासावश्विना” यजु०२१,  ५० । नक्तोषासाविति प्राप्ते आदिपदलोपःवेददी० । “उषासा वां सुहिरण्ये” यजु० २९,  ६ ।नक्तोषासावित्यर्थः वेददी० । “साऽस्य देवता यत् । उषस्यतद्देवताके पश्वादौ” कृष्णाञ्जिरल्पाञ्जिर्महाञ्जिस्त उषस्यः”यजु० २४,  ४,  उषस्या उषादेवताकाश्चतुर्थे यूपे नियोज्याः”वेददी०४ ब्राह्ममुहूर्त्ते “उषावै अश्वस्य मेध्यस्य विव्याध”वृ० उ० । “उषा ब्राह्मो मुहूर्त्तकालः” श० भा० ।५ दिवोदुहितृदेवतायाम् स्त्री प्रौढमनोरमा ।

Capeller

German

 उष॑स् f.
  Morgenröte (gew. als Göttin personif. ), 
Morgen
 seltener Abendröte. Du. Nacht
und Morgen. 

Grassman

German

 uṣás,  f.,  1〉 die Röthe des Himmels [von vas,  hell werden,  s. Cu. 〔613〕],  im pl. die Röthen ({179, 1}),  d. h. Morgenröthen und Abendröthen
 insbesondere 2〉 die Morgenröthe,  als Göttin wird sie Tochter des Himmels [s. u. duhitṛ́] genannt
 {123, 5} auch Schwester der Adityaʼs (bhágasya svásā várunasya jāmís)
 3〉 die Abendröthe
 4〉 der Morgen,  namentlich L. und G. s. adverbial am Morgen,  morgens,  mit dem Gegensatze doṣā́,  kṣapás,  vástos
 5〉 der Dual,  auch wenn er ohne náktā steht,  bezeichnet Nacht und Morgenröthe,  einmal jedoch 6〉 Abend- und Morgenröthe ({647, 2}). Adj.: citrā́,  vibhātī́,  rócamanā,  śukrā́,  śubhrā́,  bhadrā́,  devī́,  subhágā,  maghónī,  revátī u. s. w.
-as [V.] 2〉 {48, 1}. _{48, 2}. _{48, 4}. _{48, 9}. _{48, 11}. _{48, 12}. _{48, 14}—_{48, 16}
 {49, 1}—_{49, 3}
 {57, 3}
 {92, 7}. _{92, 8}. _{92, 13}—_{92, 15}
 {113, 7}. _{113, 9}. _{113, 12}
 {123, 3}. _{123, 5}. _{123, 11}. _{123, 13}
 {124, 10}. _{124, 12}
 {240, 7}
 {295, 1}—_{295, 3}
 {348, 3}. _{348, 6}. _{348, 7}
 {351, 9}
 {433, 1}. _{433, 6}. _{433, 7}. _{433, 10}
 {505, 2}. _{505, 5}. _{505, 6}
 {506, 5}
 {591, 2}. _{591, 8}
 {592, 3}. _{592, 6}
 {593, 5}. _{593, 6}
 {594, 1}
 {595, 4}
 {597, 2}. _{597, 3}. _{597, 5}
 {629, 17}. _{629, 18}
 {667, 16}. _{667, 18}
 {881, 4}. — 3〉 {953, 7}.
-ar [V.] 2〉 {49, 4} s. usṛ́.
-ā́s 2〉 {46, 1}. _{46, 14}
 {48, 3}. _{48, 5}. _{48, 7}. _{48, 8}. _{48, 13}
 {62, 8}
 {92, 4}. _{92, 6}
 {113, 4}—_{113, 6}. _{113, 8}. _{113, 13}—_{113, 15}
 {123, 2}. _{123, 7}
 {124, 1}. _{124, 2}. _{124, 7}
 {157, 1}
 {225, 12}
 {295, 4}
 {310, 3}
 {326, 10}
 {348, 2}. _{348, 5}
 {429, 9}
 {434, 2}. _{434, 5}
 {591, 1}. _{591, 5}
 {592, 1}. _{592, 7}
 {593, 3}
 {594, 2}
 {595, 1}. _{595, 3}
 {596, 2}
 {597, 6}
 {682, 16}
 {837, 3}
 {861, 3}
 {960, 1}
 {964, 5}.
-ā́sam 2〉 {299, 11}
 {308, 2}
 {326, 9}
 {355, 1}
 {359, 6}
 {471, 5}
 {513, 2}
 {592, 4}
 {615, 4}
 {861, 2}.
-ásam {44, 8}
 {56, 4}
 {71, 1}
 {113, 11}
 {115, 2}
 {203, 7}
 {254, 1}. _{254, 5}
 {265, 15}
 {266, 8}
 {278, 2}
 {295, 5}
 {382, 1}
 {434, 1}
 {458, 5}
 {549, 7}
 {560, 3}
 {591, 6}. _{591, 7}
 {594, 4}
 {596, 1}
 {601, 1}
 {607, 1}
 {625, 2}
 {796, 2}
 {884, 8}
 {890, 3}
 {891, 10}
 {893, 5}
 {927, 1}
 {953, 3}.
-ásā [I.] 2〉 {44, 2}. _{44, 14}
 {62, 5}
 {183, 2}
 {405, 8}
 {560, 4}
 {655, 1}—_{655, 21}.
-áse 2〉 {113, 1}.
-ásas [Ab.] 2〉 {121, 6}
 {251, 3}
 {298, 15}
 {587, 1}. — 4〉 {151, 5}.
-ásas [G.] 2〉 rátham {34, 10}
 rā́dhas {44, 1}
 praketás {94, 5}
 víuṣtau {118, 11}
 {249, 2}
 {297, 5}
 {310, 4}
 {319, 5}
 {335, 3}
 {416, 8}
 {832, 3}
 víuṣṭisu {225, 12}
 {341, 2}
 budhí {137, 2}
 súar {193, 7}
 {212, 4}
 ánas {206, 6}
 viroké {239, 2}
 yā́man {264, 13}
 stómas {292, 1}
 bhānús {297, 17}
 bhānúnā {456, 5}
 arcínas {399, 1}
 prátīkam {491, 8}
 pūrváhūtau {555, 2}
 ketús {583, 2}
 {592, 2}
 bhágam {722, 5}
 pratarītā́ {798, 19}
 śravasyā́t iṣás 〰 {336, 2}
 〰 juṣéta {131, 6}
 carkirāma {336, 1}. — 4〉 {34, 3}
 {79, 6}.
-ási 2〉 {184, 1}. — 4〉 {199, 3}
 {298, 8}
 {519, 5}
 {642, 14}.
-ā́sau 5〉 {188, 6}.
-ā́sā [dass.] 5〉 von náktā getrennt {558, 5}. — 6〉 {647, 2}.
-ásā [dass.] 5〉 {238, 6}
 {248, 3}
 {355, 4}
 neben náktā {73, 7}.
-āsas [V.] 2〉 {124, 13}.
-asas [V.] 2〉 {347, 4}. _{347, 5}. _{347, 11}
 {506, 3}
 {594, 5}.
-ā́sas [N.] 2〉 {92, 2}
 {123, 12}
 {124, 9}
 {134, 4}
 {219, 9}
 {265, 4}
 {301, 13}
 {557, 7}
 {588, 4}
 {604, 4}
 {705, 1}
 {865, 1}
 {914, 18}.
-ásas [N.] 2〉 {79, 1}
 {90, 7}
 {92, 1}
 {113, 18}. _{113, 20}
 [Page269] {123, 11} {193, 2}
 {241, 10}
 {289, 1}
 {298, 19}
 {335, 1}
 {336, 1}
 {347, 1}—_{347, 3}. _{347, 6}—_{347, 9}
 {391, 1}
 {413, 8}
 {469, 1}
 {493, 4}
 {505, 1}
 {506, 2}
 {534, 20}
 {551, 10}
 {557, 6}
 {588, 3}
 {591, 3}
 {594, 3}
 {595, 2}
 {857, 7}
 {861, 6}
 {937, 7}.
-ásas [A.] 1〉 {179, 1}. — 2〉 {44, 10}
 {113, 17}
 {134, 3}
 {123, 6}
 {180, 1}
 {193, 8}
 {211, 5}
 {239, 1}
 {297, 13}
 {310, 1}
 {315, 8}
 {319, 7}
 {480, 3}
 {485, 23}
 {501, 2}
 {522, 5}
 {606, 4}
 {783, 7}
 {795, 3}
 {798, 21}
 {802, 4}
 {964, 1}.
-ádbhis 2〉 {6, 3}.
-ásām 2〉 vṛ́sā {295, 7}
 ágram {309, 1}
 {911, 19}
 ágre {524, 1}
 {525, 3}
 {584, 9}
 {827, 1}
 {871, 5}
 ánīkam {430, 1}
 ánīke {488, 5}
 ketúm {521, 5}
 ketávas {663, 5}
 {904, 7}
 súar {526, 2}
 upásthāt {525, 1}
 {579, 3}
 priyás {639, 31}
 kṣā́s {857, 5}
 ítayas {917, 4}
 agriyā́ {921, 2}.

 268, 25.a: {240, 7}

 uṣás:
-as 2〉 {30, 20}
-ā́s 2〉 {753, 5}
 {998, 4}
 {1027, 2}
-ā́sam 2〉 {32, 4}
-ásam {295, 6}
 {560, 1}
-ásas [G.] 2〉 víuṣṭau {585, 5}
 {867, 1}
 víuṣṭiṣu {861, 1}. _{861, 5}
 {948, 7}
 nṛtaú {855, 2}
 ánas {899, 6}
 prayā́ṇam {435, 2}
 yā́man {479, 4}
 ketús {915, 12}
*-ā́sas [G.] 4〉 doṣā́m 〰 hávias {865, 1}
-āsas [V.] 2〉 {506, 4}
-ásas [N.] {918, 2}
-ásas [A.] 2〉 {787, 3}
 {914, 12}
-ásām 2〉 upā́yane {219, 2}
 ketávas {917, 5}.

Burnouf

French

 उषस् उषस् n.
  (उष्) l'aurore. -- S. f.
  उषसी le
crépuscule.
		 Lith. auszra
 lat. aurora.
		 Cf.  उष।
उषस्यामि 4,  den.  poindre [en parlant de l'aurore].

Stchoupak

French

 उषस्-
 f.
  aurore (aussi personnifiée).
उषर्-बुध- m.
  feu.
उषो-जल- nt. pl.
  rosée.
°राग- m.
  roseur de l'aurore.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.