| YouTube Channel

उशीनर (uzInara)

 
शब्दसागरः
English
उशीनर
m.
 (-रः)
1. The name of a country, (Candahar.)
2. A king, the
father of SIVI.
E.
 उशी desire, नर a man.
Capeller Eng
English
उशीनर
m.
pl.
N.
 of a people or country.
Yates
English
उशी-नर (रः) 1.
m.
 Candahar
a king.
Wilson
English
उशीनर
m.
 (-रः)
1 The name of a country, (Candahar.)
2 A king, the father of ŚIVA.
E.
 उशी desire, नर a man.
Monier Williams Cologne
English
उशी—नर
m.
pl.
 (Comm. on
Uṇ.
 iv, 1),
N.
 of an ancient people in Central India,
AitBr.
Pāṇ.
MBh.
&c.
उशी—नर
m.
 a king of that people,
MBh.
Hariv.
VP.
&c.
Monier Williams 1872
English
उशीनर उशीनर, आस्, m. pl., N. of a people
or country, Kandahar
(अस्), m. the king of this
country.
Macdonell
English
उशीनर uśī-nara,
m.
pl.
 N. of a people in 🞄Madhyadesa
sg. kind of the Uśīnaras.
Benfey
English
उशीनर उशीनर,
m.
 The name of
a country, its people (pl.), and its king,
MBh. 1, 227.
Shabdartha Kaustubha
Kannada
उशीनर
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಯಾದವವಂಶದ ಒಬ್ಬ ದೊರೆ
प्रयोगाः - > "उशीनरश्च विक्रान्तो वृष्णयस्ते प्रकीर्तिताः"
उल्लेखाः - > भा०
उशीनर
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಚಂದ್ರವಂಶದ ಒಬ್ಬ ದೊರೆ
उशीनर
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಉಶೀನರವೆಂಬ ಒಂದು ದೇಶ
उशीनर
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಉಶೀನರ ದೇಶವಾಸಿಗಳು
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 उशीनर
noun
एकः धर्मपरायणः राजा।
"इन्द्रेण अग्निदेवेन च उशीनरः परीक्षितः।"
Mahabharata
English
Uśīnara, an ancient king. § 6 (Anukram.): I, 1, 227 (in Sañjaya's enumeration).--§ 149 (Yayāti): I, 93, †3681 (ºsya putraḥ, i.e. Śibi).--§ 164 (Āpavop.): I, 99, 3941 (ºsya rājarsheḥ…duhitā, sc. Jitavatī).--§ 267 (Yamasabhāv.): II, 8, 325 (in the palace of Yama).--§ 411 (Śyenakapotīya): III, 130, 10557 (C. has Ushīº)
131, 10584, 10589 (rājā), 10594 (Indra in the shape of a hawk, and Agni in that of a pigeon, put U. to the test
cf. the similar stories told of Śibi (§ 466) and of Vṛshadarbha (§ 738b)).--§ 565 (Gālavacarita): V, 118, 3989, 3996, 3997 (resided in Bhojanagara, begat Śibi (Auśīnara) on Mādhavī, the daughter of Yayāti).-§ 656 (Khaḍgotpattik.): XII, 166, 6199 (received the sword from Śunaka, from him it passed to Bhoja).--§ 746 (Ānuśāsanik.): XIII, 76, 3689 (attained to heaven by way of gifts). Cf. Auśīnara^2.
Uśīnara^2 (do.) = Vṛshadarbha: XIII, 2065.
Uśīnara^3, a Vṛshṇi. § 232 (Svayaṃvarap.): I, 186, 7000 (present at the svayaṃvara of Draupadī).
Uśīnara, pl. (ºāḥ), a people. § 604 (Karṇap.): VIII, 5, 137 (have been slain by Arjuna in the great battle).--§ 641 (Rājadh.): XII, 101, 3736 (sarvaśastreshu kuśalāḥ sattvavanto hy Ucīnarāḥ).--§ 739 (Ānuśāsanik.): XIII, 33, 2104 (have been degraded to śūdras).
पुराणम्
English
उशीनर १ / UŚĪNARA I. A famous king of the candravaṁśa (Lunar dynasty). 1) Genealogy. Descended from viṣṇu in the following order:-brahmā-atri-candra-budha-purūravas-ĀyusNahuṣa-yayāti-anudruhyu-sabhānara-Kālanara-sṛñjaya-uśīnara. uśīnara was the father of śibi and vena.2) The reason for the curse of the eight Vasus. Once the aṣṭavasus (Vasus eight in number) came to the hermitage of vasiṣṭha, with their wives. The wife of dyau, one of the aṣṭavasus, saw the cow ‘Nandinī’ in the hermitage. She and the daughter of uśīnara were intimate friends. She wanted to get nandinī, so that she might give it as a present to the daughter of Uṣīnara. According to her wish the aṣṭavasus caught hold of the cow and took her home. At that time vasiṣṭha had been away. When he returned, he knew about the theft of the cow and cursed the aṣṭavasus to take birth in the wombs of women on earth. It was according to this curse that the aṣṭavasus took birth in Gaṅgādevī the wife of śantanu. See under bhīṣma. (devī bhāgavata, skandha 2).3) indra testing uśīnara. uśīnara was a just and liberalminded King. indra decided to test the King regarding his liberality. He got Agnideva (fire-god) for his help. indra took the form of a Kite and agni that of a dove. Both flew down to uśīnara as if the Kite was chasing the dove. uśīnara agreed to protect the dove. The Kite argued with the King that it was not meet and right on his part to rob him of his lawful food. The King agreed to give any other kind of flesh to the Kite. But the Kite would have none of them. Finally the Kite agreed to accept the flesh of the King instead, equal to the weight of the dove. The King cut more and more flesh from his body, but it could not weigh equal to the dove. At last the King himself got into the balance. Then the gods had pity on the King and the Kite and the dove appeared in their real form and blessed the King and then they returned to heaven. (M.B. araṇya parva, Chapter 131). In mahābhārata a story like this occurs about King śibi also.4) Other information. (i) uśīnara gave gālava two hundred horses as dowry and married Yayāti's damsel mādhavī. (See under gālava).(ii) The King śunaka gave uśīnara a sword. (M.B. śānti Parva, Chapter 166, Stanza 79).(iii) uśīnara performed a sacrifice on the bank of the river vitastā and became equal to indra. (M.B. Vana Parva, Chapter 130, Verses 20-21).(iv) uśīnara attained heaven by giving cows as gifts. (M.B. anuśāsana parva, Chapter 76, Stanza 25).
उशीनर २ / UŚĪNARA II. A King of the Yādavas. In the mahābhārata, Ādi Parva, Chapter 185, Stanza 20, it is mentioned that this King was present on the occasion of the svayaṁvara (the bride choosing a husband) of draupadī.
उशीनर ३ / UŚĪNARA III. Mention is made in mahābhārata, anuśāsana parva, Chapter 32, that vṛṣādarbhi was another name of uśīnara and that he had once ruled over the kingdom of kāśī.
उशीनर ४ / UŚĪNARA IV. A country. It is stated in mahābhārata, karṇa Parva, Chapter 5, Stanza 47, that arjuna had killed the warriors of this country. In mahābhārata, anuśāsana parva, Chapter 33, Stanzas 22 and 23, mention is made that due to the curse of Brahmins the Kṣatriyas (the ruling class) had become Śūdras (servile class.)
Vedic Reference
English
Uśīnara — In the Aitareya Brāhmaṇā^1 the Kuru-Pañcālas are
mentioned as dwelling together in the ‘Middle Country’ with
the Vaśas and the Uśīnaras. In the Kauṣītaki Upaniṣad^2 also
the Uśīnaras are associated with the Kuru-Pañcālas and Vaśas,
but in the Gopatha Brāhmaṇa^3 the Uśīnaras and Vaśas are re-
garded as northerners. In the Rigveda^4 the people is alluded to
in one passage by reference to their queen, Uśīnarāṇī. Zimmer^5
thinks that the Uśīnaras earlier lived farther to the north-west,
but for this there is no clear evidence. His theory is based
merely on the fact that the Anukramaṇī (Index) of the Rigveda
ascribes one hymn^6 to Śibi Auśīnara, and that the Śibis were
known to Alexander's followers as Σίβοι, ^7 living between the
Indus and the Akesines (Chenab). But this is in no way
conclusive, as the Śibis, at any rate in Epic times, ^8 occupied
the land to the north of Kurukṣetra, and there is no reason
whatever to show that in the Vedic period the Uśīnaras were
farther west than the ‘Middle Country.’
1) viii. 14.
2) iv. 1. See Keith Śāṅkhāyana
Āranyaka, 36.
3) ii 9.
4) x. 59, 10.
5) Altindisches Leben, 130.
6) Rv. x. 179.
7) Diodorus, xvii. 19.
8) See Pargiter's map. Journal of the
Royal Asiatic Society, 1908. p. 322.
Cf. Weber, Indische Studien, 1, 213, 419
Hultzsch Indian Antiquary, 34, 179.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
उशीनरः,
पुं,
 (उशीप्रदो वाञ्छाप्रदो नरो यत्र ।)देशभेदः । तत्पर्य्यायः । गान्धारः २ । इति जटा-धरः ॥
चन्द्रवंशोद्भवराजविशेषः । स तु शिवि-राजपिता । इति श्रीभागवतम् ॥
(पुरुवंशीयोनृपभेदः । यथा महाभारते । श्येनकपोतीये । ३ ।१३० । २१-२३ ।“उशीनरो वै यत्रेष्ट्वा वासवादत्यरिच्यत ॥
तां देवसमितिं तस्य वासवश्च विशाम्पते ।अभ्यगच्छन्नृपवरं ज्ञातुमग्निश्च भारत ॥
जिज्ञासमानौ वरदौ महात्मानमुशीनरं ।इन्द्रः श्येनः कपोतोऽग्निर्भूत्वा यज्ञेऽभिजग्मतुः” ॥
तस्य चारित्रं तत्रैव १३१ अध्याये द्रष्टव्यम् ॥
)
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
उशीनर
पु०
 १ वृष्णिवंशोद्भये क्षत्रियभेदे । “उशीनरश्च विक्रान्तोवृष्णयस्ते प्रकीर्त्तिताः” भा० आ० १८६ अ० । २ पौरवे नृ-पभेदे “शृणु पूरोर्महाराज! वंशमुत्तमपौरुषम्” इत्यु-पक्रम्य “सृञ्चयस्याभवत् पुत्रो वीरो राजा पुरञ्जयः ।जनमेजयी महाराजो पुरञ्चयसुतोऽभवत् । जनमेजययस्य राजर्षेर्महाशीलोऽभवत् सुतः । महामना नामसुतो महाशीलस्य धार्मिकः । महामनास्तु द्वौ पुत्रौजनयामास भारत! । उशीनरं च धर्मज्ञंतितिक्षुञ्च महाब-लम्” हरिवं० ३१ अ० तस्य चरितं वर्णितम्” भा० व०“अत्रागच्छन्नृपवरं ज्ञातुमग्निः सवासवः । जिज्ञासमानीवरदो महात्मानमुशीनरम् । इन्द्रःश्येनः कपोतोऽग्निर्भूत्वायज्ञेऽभिजग्मतुः । ऊरुं राज्ञः समासाद्य कपोतः श्येन-जाद्भयात् । शरणार्थी तदा राजन्! निलिल्येभयपी-डितः” १३० अ० । “श्येन उपाच । धर्म्मात्मानंत्वा रेकं सर्व्वे राजन्महीक्षितः । स वै धर्म्मविरुद्धंत्वं कस्मात् कर्म्म चिकीर्षसि? । विहितं भक्षणं राजन्!पीड्यमानस्य मे क्षुधा । मा रक्षीर्धर्म्मलोभेन धर्म्ममुत्-सृष्टवानसि । राजोवाच । सन्त्रस्तरूपस्त्राणार्थी त्वत्तोभीतो महाद्विज! । मत्सकाशमनुप्राप्तः प्राणगृध्नुरयंद्विजः । एवमभ्यागतस्येह कपोतंस्याभयार्थिनः । अप्र-दाने परं धर्म्मं कथं श्येन! न पश्यसि? । प्रस्पन्दमानःसंभ्रान्तः कपोतः श्येन! लक्ष्यते । मत्सकाशे जीवितार्थीतस्य त्यागो विगर्हितः । यो हि कश्चिद्द्विजान् हन्याद्गांवा लोकस्य मातरम् । शरणागतञ्च त्यजते तुल्यं तेषां हिहि पातकम् । श्येन उवाच । आहारात् सर्व्वभूतानिसम्भवन्ति महीपते! । आहारेण विवर्द्धन्ते तेनजीवन्ति जन्तवः । शक्यते दुस्त्यजेऽप्यर्थे चिररात्राय जी-वितुम् । न तु भोजनमुत्सृज्य शक्यं वर्त्तयितुं चिरम् ।भक्ष्याद्वियोजितस्याद्य मम प्राणा विशाम्पते! । वि-सृज्य कायमेष्यन्ति पन्थानमकुतोभयम् । प्रमृते मयिधर्म्मात्मन्! पुत्रदारं विनङ्क्ष्यति । रक्षमाणः कपोतंत्वं बहून् प्राणान्न रक्षसि । धर्म्मं यो बाधते धर्म्मोन स धर्म्मः कुधर्म्मवत् । अविरोधात्तु यो धर्म्मः सधर्म्मः सत्यविक्रम! । विरोधिषु महीपाल! निश्चित्य गुरु-लाघवम् । न बाधा विद्यते यत्रतं धर्म्मं समुपाचरेत् ।गुरुलाघवमादाय धर्म्माधर्म्मविनिश्चये । यतो भूयांस्ततोराजन्! कुरुष्व धर्म्मनिश्चयम् । राजोवाच । बहुकल्याण-संयुक्तं भाषसे विहगोत्तम! । सुपर्णः पक्षिराट् किं त्वंधर्म्मज्ञश्चास्यसंशयम् । तथा हि धर्म्मसंयुक्तं बहु चित्रञ्चभाषसे । न तेऽस्त्यविदितं किञ्चिदिति त्वां लक्षयाम्यं-हम् । शरणैषिपरित्यागं कथं साध्विति मन्यसे । आ-हारार्थं समारम्भस्तव चायं विहङ्गम! । शक्यश्चाप्यन्यथाक्वर्त्तुमाहारोऽप्यधिकस्त्वया । गीवृषो वा वराहो बा मृगोवा महिषोऽपि वा । त्वदर्थमद्य क्रियतां यद्वान्यदिहकाङ्क्षसि । श्येन उवाच । न वराहं न चोक्षाणं नमृगान् विविधांस्तथा । भक्षयामि महाराज! किं ममा-न्येन केनचित् । यस्तु मे दैवविहितो भक्ष्यः क्षत्रियपु-ङ्गव! । तमुत्सृज महीपाल! कपोतमिममेव मे । श्येनःकपोतमत्तीति स्थितिरेषा सनातनी । मा राजन्! सा-रमज्ञात्वा कदलीस्कन्धमासजः । राजोवाच । राष्ट्रंशिवीनामृद्धं वै ददानि तव खेचर! । यं वा कामयसेकामं श्येन! सर्वं ददानि ते । विनेमं पक्षिणं श्येन! श-रणार्थिनमागतम् । येनेमं वर्जयेथास्त्वं कर्म्मणा पक्षि-सत्तम! । तदाचक्ष्व करिष्यामि न हि दास्ये कपोतकम् ।श्येन उवाच । उशीनर! कपोते ते यदि स्नेहो नरा-धिप! । आत्मनो मांसमुत्कृत्य कपोततुलया धृतम् ।यदा समं कपोतेन तव मांसं नृपोत्तम! । तथा देयन्तुतन्मह्यं सा मे तुष्टिर्भविष्यति । राजोवाच । अनुग्रहमिमंमन्ये श्येन । यन्माभियाचसे । तस्मात्तेऽद्य प्रदास्यामिस्वमांसं तुलया धृतम् । लोमश उवाच । उत्कृत्य सस्वयं मांसं राजा परमधर्म्मवित् । तुलयामास कौन्तेय!कपोतेन समं विभो । ध्रियमाणः कपोतस्तु नांसेनाप्य-तिरिच्यते । पुनश्चोत्कृत्य मांसानि राजा प्रादादुशीनरः ।न विद्यते यदा मांसं कपोतेन समं धृतम् । तत उत्-कृत्तमांसोऽसावारुरोह स्वयं तुलाम् । श्येन उवाच ।इन्द्रोऽहमस्मि धर्मज्ञ! कपोतो हव्यवाडयम् । जिज्ञास-मानौ धर्मे त्वां यज्ञवाटमुपागतौ । यत्ते मांसानि गात्रे-भ्य उत्कृत्तानि विशाम्पते! । एषा ते भास्वरी कीर्त्तिर्लो-कानभिभविष्यति । यावल्लोके मनुष्यास्त्वां कथयिष्यन्तिपार्थिव! । तावत् कीर्त्तिश्च लोकाश्च स्थास्यन्ति तव शाश्व-ताः । इत्येवमुक्त्वा राजानमारुरोह दिवं पुनः । उ-शीनरोऽपि धर्म्मात्मा धर्म्मेणावृत्य रोदसी । विराजमानोवपुषा प्रारुरोह त्रिपिष्टपम्” १३१ अ० । उशीपूरकोवाञ्छापूरको नरो यत्र । ३ तदधिकृतदेशे जटाधरः ।
Capeller
German
उशीनर
m.
 Pl. Volksname.
Grassman
German
uśīnára, m., Eigenname eines Volksstammes im Mittellande. Davon das fem. uśīnárāṇī.
-āṇyās {885, 10}.
Burnouf
French
उशीनर उशीनर
m.
 np. de pays, le Kandahar (?).
Stchoupak
French
उशीनर-
m.
pl.
n.
 d'un peuple, d'un pays
sg. d'un roi.