उल्का (ulkA)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 उल्का f.
  (-ल्का)
	 1. A fire-brand.
	 2. Fire falling from heaven,  a meteor, 
&c.
	 3. Flame.
	 4. Fire.
 E.
  उष् to burn,  कक् Unādi affix,  ल substi-
tuted for ष
 or the root is a Sautra root,  उल to burn. 

Capeller Eng

English

 उल्का॑ f.
  meteor,  firebrand,  flame.

Yates

English

 उल्का (ल्का) 1.
f.
  A firebrand
 a
meteor,  fire,  flame.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

उल्का 	-	 ulkA 	-	 f.
  	-	 meteor
वायुविद्या 	-	 vAyuvidyA 	-	 f.
  	-	 meteorology
कार्षिककालावस्थाविज्ञान 	-	 kArSikakAlAvasthAvijJAna 	-	 n.
  	-	 agriculturalmeteorology
कार्षिकान्तरिक्षविज्ञान 	-	 kArSikAntarikSavijJAna 	-	 n.
  	-	 agriculturalmeteorology
उल्कुषी 	-	  ulkuSI 	-	 f.
  	-	 meteor
कलुक्का 	-	  kalukkA 	-	 f.
  	-	 meteor
दिवोल्का 	-	  divolkA 	-	 f.
  	-	 meteor
धिष्ण्या 	-	  dhiSNyA 	-	 f.
  	-	 meteor
उपग्रह 	-	  upagraha 	-	 m.
  	-	 meteor
उपाहित 	-	  upAhita 	-	 m.
  	-	 meteor
केतु 	-	  ketu 	-	 m.
  	-	 meteor
धूमकेतन 	-	  dhUmaketana 	-	 m.
  	-	 meteor
विनिहत 	-	  vinihata 	-	 m.
  	-	 meteor
धिष्ण्य 	-	  dhiSNya 	-	 n.
  	-	 meteor
तारक 	-	  tAraka 	-	 n.
  	-	 meteor
उल्का 	-	  ulkA 	-	 f.
  	-	 meteorite
खखोल्क 	-	  khakholka 	-	 m.
  	-	  sky-meteor
खोल्क 	-	  kholka 	-	 m.
  	-	  sky-meteor
अन्तरीक्षविद्या 	-	  antarIkSavidyA 	-	 f.
  	-	 meteorology
महोल्का 	-	  maholkA 	-	 f.
  	-	  great meteor
तारा 	-	  tArA 	-	 f.
  	-	  kind of meteor
ध्रुवकेतु 	-	  dhruvaketu 	-	 m.
  	-	  kind of meteor
वह्न्युत्पात 	-	  vahnyutpAta 	-	 m.
  	-	  igneous meteor
शश 	-	  zaza 	-	 m.
  	-	  kind of meteor
स्फुरदुल्का 	-	  sphuradulkA 	-	 f.
  	-	  shooting meteor
ज्ञानोल्का 	-	  jJAnolkA 	-	 f.
  	-	  knowledge-meteor
उल्कापात 	-	  ulkApAta 	-	 m.
  	-	  falling of meteors
तारपतन 	-	  tArapatana 	-	 n.
  	-	  falling of a meteor
उल्कानिर्हत 	-	  ulkAnirhata 	-	 adj.
  	-	  struck down by a fiery meteor
स्फुरदुल्काकृति 	-	  sphuradulkAkRti 	-	 adj.
  	-	  having the form of a shooting meteor

उल्का 	-	  ulkA 	-	 f.
  	-	 firebrand
उल्कुषी 	-	  ulkuSI 	-	 f.
  	-	 firebrand
कुलुक्कगुञ्जा 	-	  kulukkaguJjA 	-	 f.
  	-	 firebrand
दहनोल्का 	-	  dahanolkA 	-	 f.
  	-	 firebrand
अग्निकुक्कुट 	-	  agnikukkuTa 	-	 m.
  	-	 firebrand
कुक्कुट 	-	  kukkuTa 	-	 m.
  	-	 firebrand
उल्मुक 	-	  ulmuka 	-	 n.
  	-	 firebrand
दिवोल्का 	-	  divolkA 	-	 f.
  	-	  sky-firebrand
महोल्का 	-	  maholkA 	-	 f.
  	-	  great firebrand
उल्कामालिन् 	-	  ulkAmAlin 	-	 m.
  	-	  wearing a wreath of firebrands
उल्मुकमथ्या 	-	  ulmukamathyA 	-	 adj.
  	-	  to be produced out of a firebrand
उल्मुक्या 	-	  ulmukyA 	-	 adj.
  	-	  coming from or produced out of a firebrand

उल्का 	-	 ulkA 	-	 f.
  	-	 meteor
उल्का 	-	 ulkA 	-	 f.
  	-	  torch
उल्का 	-	 ulkA 	-	 f.
  	-	  fiery phenomenon in the sky
उल्का 	-	 ulkA 	-	 f.
  	-	  one of the eight principal dazAs or aspect of planets indicating the fate of men
उल्का 	-	 ulkA 	-	 f.
  	-	  fire falling from heaven
उल्का 	-	 ulkA 	-	 f.
  	-	  firebrand
उल्का 	-	 ulkA 	-	 f.
  	-	  happy chorus 
उल्का 	-	 ulkA 	-	 f.
  	-	  dry grass set on fire
उल्का 	-	 ulkA 	-	 f.
  	-	  meteorite

 
   उल्का  ulkA f.
   meteorite

Wilson

English

 उल्का
f.
  (-ल्का)
1 A firebrand.
2 Fire falling from heaven,  a meteor,  &c.
3 Flame.
4 Fire.
E.
  उष to burn,  कक् Uṇādi affix,  ल substituted for ष
 or
the root is a Sautra root,  उल to burn. 

Apte

English

उल्का [ulkā],  [Uṇ.*  3.42]

A fiery phenomenon in the sky,  a meteor
 विरराज काचन समं महोल्कया Śi.*
  15.92
 Ms.*
  1.38, 4.13
 Y.*
  1.145.

A fire-brand,  torch
 न हि तापयितुं शक्यं सागराम्भस्तृणोल्कया H.*
  1.83.

Fire,  flame
 बाधेतोल्काक्षपितचमरीबालभारो दवाग्निः Me.*
  55.

N.
  of a grammar. Comp.
   -धारिन् a.
  a torch-bearer.-नवमी f.
  The ninth day of the light half of the month of Āsvina
 (a व्रत is observed on this day.) -पातः the fall of a meteor. -मालिन् m.
  N.
  of one of Śiva's attendants. -मुखः a demon or goblin (having a mouth of fire)
 वान्ताश्युल्कामुखः प्रेतो विप्रो धर्मात्स्वकाच्च्युतात् Ms.*
  12.71
 Māl.
 5.13.

Apte 1890

English

 उल्का (cf. Uṇ. 3. 42) 1 A fiery phenomenon in the sky,  a meteor
 विरराज काचन समं महोल्कया Śi. 15. 92
 Ms. 1. 38,  4. 103
 Y. 1. 145. 
2 A fire-brand,  torch
 न हि तापयितुं शक्यं सागरांभस्तृणोल्कया H. 1. 86. 
3 Fire,  flame
 Me. 53. 
Comp. 
धारिन् a. a torch-bearer. 
पातः the fall of a meteor. 
मालिन् m. N. of one of Śiva's attendants. 
मुखः a demon or goblin (having a mouth of fire)
 Ms. 12. 71
 Māl. 5. 13. 

Monier Williams Cologne

English

 उल्का॑ f.
  (√ उष्,  Uṇ.
  iii,  42),  a fiery phenomenon in the sky,  a meteor,  fire falling from heaven,  RV.
   iv,  4,  2
 x,  68,  4
 AV.
   xix,  9,  9
 MBh.
  
 Yājñ.
 
 Suśr.
  &c.
  

 a firebrand,  dry grass &c.
   set on fire,  a torch,  ŚBr.
   v
 R.
 
 Kathās.
  &c.
  

 (in astrol.
 ) one of the eight principal Daśās or aspect of planets indicating the fate of men,  Jyotiṣa (T. )

 N.
  of a grammar.

Monier Williams 1872

English

 उल्का उल्का,  f. (said to be fr. rt. 1. उष्),  a fiery
phenomenon in the sky,  a meteor,  fire falling from
heaven
 a firebrand
 torch
 fire,  a flame,  title of a
grammar
 [cf. Cambro-Brit. ulw,  ‘ashes.’]
—उल्का-
जिह्व,  अस्,  m.,  N. of a Rakṣas.
—उल्का-धारिन्,  ई, 
इणी,  इ,  a torch-bearer.
—उल्का-पात,  अस्,  m. the fall
of a meteor.
—उल्का-मालिन्,  ई,  m.,  N. of one of Śiva's
attendants.
—उल्का-मुख,  अस्,  m. a demon or
goblin (with a face or mouth of fire who eats what is
vomited,  having been a negligent Brāhman in his
lifetime)
 N. of a descendant of Ikṣvāku
 (ई),  f.
a fox.

Macdonell

English

 उल्का ulkā́,  f.
  meteor
 firebrand,  torch
 🞄-mukha,  m.
  kind of spectre.

Benfey

English

 उल्का उल्का,  i. e. probably ज्वल् + क, 
f.
 
 1. A firebrand,  Rām.  3,  75,  51.
 2.
Fire falling from heaven,  a meteor, 
Man.  1,  38.
 -- Comp.
 
तृण-,  f.
  a burn-
ing bunch of grass,  Hit. i. d. 81.
मका-, 
f.
  a great fireball,  Man.  4,  103. -- Cf. 
Lat. Vulcanus.

Apte Hindi

Hindi

उल्का
स्त्री*
  - "उष्+कक्+टाप्,  षस्य लः"
"आकाश में रहने वाला दाहक तत्त्व,  लूक"

उल्का
स्त्री*
  - "उष्+कक्+टाप्,  षस्य लः"
"जलती हुई लकड़ी,  मसाल"

उल्का
स्त्री*
  - "उष्+कक्+टाप्,  षस्य लः"
"अग्नि,   ज्वाला"

Shabdartha Kaustubha

Kannada

उल्का
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಒಂದು ತೇಜಸ್ಸಿನ ರಾಶಿ /ಬಾಲಚುಕ್ಕಿ
निष्पत्तिः - > उष (दाहे) - "कक्" षस्य लश्च (उ० ३-४२)
प्रयोगाः - > "परमास्त्रपरिग्रहोरुतेजः स्फुरदुल्काकृति विक्षिपन्वनेषु"
उल्लेखाः - > किरा० १३-२६
उल्का
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ದೀವಟಿಗೆ /ಇಲಾಲು /ಪಂಜು
उल्का
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಬೆಂಕಿ /ಉರಿ
प्रयोगाः - > "बाधेतोल्काक्षपितचमरीबालभारो दवाग्निः"
उल्लेखाः - > मेघ० १-५३

L R Vaidya

English

 ulkA {% f. %} 1. A fiery phenomenon in the sky,  a meteor,  M.iv.103,  Yaj.i.145
 2. a firebrand
 3. fire,  flame,  Megh.i.53.

E Bharati Sampat

Sanskrit

(स्त्री) १.आकाशे दृश्यमान तेजसः राशिः। उष(दाहे)+कक् । उ०३.४२। ‘परमास्त्रपरिग्र्होरुतेजः स्फुरदुल्काकृति विक्षिपन्वनेषु’ किराता०१३.२६। २.पञ्जः। ३.अग्निज्वाला । ‘बाधेतोल्काक्षपितचमरीबालभारो दवाग्निः’ मेघः१.५३।

Bopp

Latin

 उल्का f.
1) torris. HIT. 23. 22.
2) meteoron ignitum. A.
1. 2. (Cambro-brit. ulw cinis. Piktet p. 21. Pottius I.
128. hanc et sq. vocem उल्मुक deducit a r. ज्वल् ab-
jecto ज्,  et व correpto in उ
 res si ita se habet,  lat. Vul-
canus nititur formâ वल्का mutato अ in u ex vi eupho-
nicâ sequentis liquidae. Possunt tamen उल्का et
उल्मुक etiam ab उष् urere,  derivari,  ita ut ष् conver-
sum sit in ट् et ड्,  igitur उट्का,  उड्मुक,  sicut supra
इट्चर a r. इष्
 ex उट्का,  उड्मुक autem facta sint
उल्का,  उल्मुक,  quum litterae lingualis ordinis cogna-
tione junctae sint cum र् et ल्,  v. इरा,  इला,  इडा et
ईड्.).

Wordnet

Sanskrit

Synonyms:
  उल्का,  खोल्का,  खोल्कः,  अग्न्युत्पातः,  केतुतारा,  शिखावज्ज्योतिः
noun
 
अग्निरेखाकारि गगनात् पतत् ज्योतिः।
 "श्यामः खगोलशास्त्रे उल्का इति विषयस्य अध्ययनं करोति।"

Synonyms:
  उल्का
noun
 
एकः व्याकरणः ।
 "उल्का इति व्याकरणस्य वर्णनं कोशे वर्तते"

Synonyms:
  उल्का
noun
 
एकं व्याकरणम् ।
 "उल्कायाः उल्लेखः कोषे अस्ति"

Sanskrit Tibetan

Tibetan

skar mda'
उल्का

skar ma
१) उल्का २) ऋक्ष ३) ज्योतिस् ४) टर ५) तारक ६) तारका ७) तारा ८) नक्षत्र ९) प्रदीप १०) भं

gal
१) उल्का २) बाध्यते ३) विरुद्ध

sgron ma
१) आलोक २) ° उल्क ३) उल्का ४) दीप ५) प्रदीप

sgron me
१) उल्का २) दीप ३) दीप्य ४) प्रदीप

sgrol ma
१) उल्का २) तारणी ३) तारा ४) तारिणी

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
स्फुलिङ्गोऽग्निकणोऽलातज्वालोल्काऽलातमुल्मुकम् ।
-wordlist-
 
स्फुलिङ्ग (त्रि),  अग्निकण (पुं),  अलातज्वाला (स्त्री),  उल्का (स्त्री),  अलात (क्ली),  उल्मुक (क्ली)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

उल्का
उल्का,  ज्वाला
अलातमुल्मुकं ज्ञेयमुल्का ज्वालास्य निर्गता ॥ ६७ ॥
verse 1.1.1.67
page 0009

नाममाला

Sanskrit

निर्घात,  अशनि,  वज्र,  उल्का
घनाघनो घनो मेघो जीमूतोऽभ्रं बलाहकः ।
पर्जन्यो मिहिरो नभ्राट् शम्पा सौदामिनी तडित् ॥ १८ ॥
आकालिकी क्षणरुचिर्विद्युत् तत्पतिरम्बुदः ।
निर्घातमशनिर्वज्रमुल्काशब्दं च योजयेत् ॥ १९ ॥
verse 0.1.1.18
page 0010

वैजयन्तीकोषः

Sanskrit

Word: उल्का
Root: उल्का
Gender: स्त्री
Number: all
अर्थः ⇒ अग्नेः निर्गतज्वाला
Meaning(s):
⇒ Firebrand
Shloka(s):
1|2|32|1 ► दीप्ताग्रं काष्ठमुल्का स्यात् क्रमकोऽलातमुल्मुकम्। (स्वर्गकाण्डः/लोकपालाध्यायः)
Synonym(s):
➠ 1|2|32|1 ⇢ उल्का (उल्का) (स्त्री) ⇒ Firebrand ⇒ अग्नेः निर्गतज्वाला
➠ 1|2|32|1 ⇢ क्रमुकः (क्रमुक) (पुं) ⇒ Firebrand ⇒ अग्नेः निर्गतज्वाला
➠ 1|2|32|1 ⇢ अलातम् (अलात) (नपुं) ⇒ Firebrand ⇒ अग्नेः निर्गतज्वाला
➠ 1|2|32|1 ⇢ उल्मुकम् (उल्मुक) (नपुं) ⇒ Firebrand ⇒ अग्नेः निर्गतज्वाला
Related word(s):
अवयव_अवयवीसंबन्धः ➡ अग्निः
परा_अपरासंबन्धः ➡ जिह्वा
जातिः ➡ इन्धनजम्
    

Vedic Reference

English

 Ulkā regularly denotes a meteor from the Rigveda^1 onwards.
In the Brāhmaṇas^2 it also signifies a ‘firebrand.’ The much
rarer form Ulkuṣī^3 has both senses.
1) iv. 4,  2
 x. 68,  4
 Av. xix. 9,  8, 
Ṣaḍviṃśa Brāhmaṇa,  vi. 8,  etc.
2) Śatapatha Brāhmaṇa,  v. 5,  4,  19.
3) As ‘meteor, ’ Av. v. 17,  4
 Śata-
patha Brāhmaṇa,  xi. 2,  7,  21
 as ‘fire-
brand, ’ ibid.,  iii. 9,  2,  9.

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 उल्का,  स्त्री,
   (ओषतीति । उष दाहे “शुकवल्कोल्का”३ । ४२ । इति उणादिसूत्रेण क-प्रत्ययात् साधुः ।)तेजःपुञ्जः । इत्यमरटीकायां भरतः ॥
 अग्निशिखा ॥
अग्निः । इत्युणादिकोषः ॥
 (यथा, “तुलाराशिं गते भानौ अमावस्यां नराधिपः ।स्नात्वा देवान् पितॄन् भक्त्या संपूज्याथ प्रणम्य च ॥
कृत्वा तु पार्ब्बणश्राद्धं दधिक्षीरगुडादिभिः ।ततोऽपराह्णसमये घोषयेन्नगरे नृपः ॥
लक्ष्मीः संपूज्यतां लोकाउल्काभिश्चापि वेष्ट्यताम्” ।इति तिथितत्त्वे अमावस्याप्रकरणे ।) आकाशात्पतिताग्निः । इति रायमुकुटादयः ॥
(“तञ्चेद्वायौ सरति सरलस्कन्धसङ्घट्टजन्माबाधेतोल्काक्षपितचमरीबालभारो दवाग्निः” ।इति मेघदूते पूर्व्वमेघे ५४ श्लोकः ।“उल्कानिर्घातकेतूंश्च ज्योतींष्युच्चावचानि च”इति मनुः । १ । ३८ ।) अस्या लक्षणम् ।“वृहच्छिखा च सूक्ष्माग्रा रक्तनीलशिखोज्ज्वला ।पौरुषीयप्रमाणेन उल्का नानाविधा स्मृता” ॥
इति काश्यपः ॥
(अस्याः कारणमाह गर्गसंहितायाम् ।“अतिलोभादसत्याद्वा नास्तिक्याद्वाप्यधर्म्मतः ।नरापचारात् नियतमुपसर्गः प्रवर्त्तते ॥
ततोऽपराधात् नियतमपवर्जन्ति देवताः ।ताः सृजन्त्यद्भुतांस्तांस्तु दिव्यनाभसभूमिजान् ॥
तएव त्रिविधा लोके उत्पाता देवनिर्म्मिताः ।विचरन्ति विनाशाय रूपैः संबोधयन्ति च” ॥
अस्या लक्षणादिकञ्चोक्तं वृहत्संहितायां ३३ अ-ध्याये । तद्यथा,  --“दिविभुक्तशुभफलानांपततांरूपाणिवानितान्युल्काः ।धिष्णोल्काशनिविद्युत्ताराइतिपञ्चधा भिन्नाः ॥
 १ ॥
उल्का पक्षेण फलं तद्वद्धिष्णाशनिस्त्रिभिः पक्षैः ।विद्युदहोभिः षड्भिस्तद्वत्तारा विपाचयति ॥
 २ ॥
तारा फलपादकरी फलार्द्धदात्री प्रकीर्त्तिता धिष्णा ।तिस्रः सम्पूर्णफला विद्युदथोल्काशनिश्चेति ॥
 ३ ॥
अशनिःस्वनेनमहतानृगजाश्वमृगाश्मवेश्मतरुपशुषु ।निपतति विदारयति धरातलं ॥
 चक्रसंस्थाना ॥
 ४ ॥
विद्युत्सत्त्वत्रासं जनयन्ती तटतटस्वना सहसा ।कुटिलविशालानिपततिजीवेन्धनराशिषुज्वलिता ५धिष्णाकृशाल्पपुच्छाधनूंषिदशदृश्यतेऽन्तराभ्यधिकं ।ज्वलिताङ्गारनिकाशा द्वौहस्तौ सा प्रमाणेन ॥
 ६ ॥
तारा हस्थं दीर्घा शुक्ला ताम्राब्जतन्तुरूपा वा ।तिर्य्यगधश्चोर्द्ध्वंवा याति वियत्युह्यमानेव ॥
 ७ ॥
उल्काशिरसिविशालानिपतन्ती वर्द्धतेप्रतनुपुच्छा ।दीर्घा भवति च पुरुषं भेदा बहवो भवन्त्यस्याः ॥
 ८ ॥
प्रेतप्रहरणखरकरभनक्रकपिदंष्ट्रिलाङ्गलमृगाभाः ।गोधाहिधूमरूपाः पापा या चोभयशिरस्काः ॥
 ९ ॥
ध्वजझषकरिगिरिकमलेन्दुतुरगसन्तप्तरजतहंसा-भाः । श्रीवत्सवज्रशङ्खस्वस्तिकरूपाः शिवसुभिक्षाः॥
 १० ॥
अम्बरमध्याद्बह्व्यो निपतन्त्यो राजराष्ट्रनाशाय ।सम्भमतिगगनोपरिविभ्रममाख्याति लोकस्य ॥
 ११ ॥
संस्पृशती चन्द्रार्कौ तद्विसृता वा सभूप्रकम्पा च ।परचक्रागमनृपबधदुर्भिक्षावृष्टिभयजननी ॥
 १२ ॥
पौरेतरघ्नमुल्कापसव्यकरणं दिवाकरहिंमाश्वोः ।उल्का शुभदापुरतो दिवाकरविनिःसृता यातुः ॥
 १३ ॥
शुक्ला रक्ता पीता कृष्णा चोल्का द्विजादिवर्णघ्नी ।क्रमशश्चैतान् हन्युमूर्द्ध्वोँरःपार्श्वपुच्छस्थाः ॥
 १४ ॥
उत्तरदिगादिपतिता विप्रादीनामनिष्टदा रूक्षा ।ऋज्वी स्निग्धा खण्डा नीचोपगता च तद्वृद्ध्यै ॥
 १५ ॥
श्यामा वारुणनीलासृग्दहना सितभस्मनिभारूक्षा ।सन्ध्या दिनजा वक्रा दलिता च परागमभयाय ॥
 १६ ॥
नक्षत्रग्रहघाते तद्भक्तीनां क्षयाय निर्दिष्टा ।उदये घ्नती रवीन्दू पौरेतरमृत्यवेऽस्ते वा ॥
 १७ ॥
भाग्यादित्यधनिष्ठामूलेषूल्काहतेषु युवतीनाम् ।विप्रक्षत्त्रिपीडा पुष्पानिलविष्णुदेवेषु ॥
 १८ ॥
ध्रवसौम्येषु नृपाणां उग्रेषु सदारुणेषौचराणां ।क्षिप्रेषु कलाविदुषां पीडा साधारणे च हते ॥
 १९ ॥
कुर्व्वन्त्येताः पतिता देवप्रतिमासु राजराष्ट्रभयम् ।शक्रोपरि नृपतीनां गृहेषुतत्स्वामिनां पीडाम् ॥
 २० ॥
आशाग्रहोपघाते तद्देश्यानां खले कृषिरतानाम् ।चैत्यतरौ सम्पतिता सत्कृतपीडां करोत्युल्का ॥
 २१ ॥
द्वारिपुरस्यपुरक्षयमथेन्द्रकीले जनक्षयोऽभिहितः ।ब्रह्मायतने,  विप्रान् विनिहन्याद्गोमिनोगोष्ठे ॥
 २२ ॥
क्ष्वेडास्फोटितवादितगीतोत्क्रुष्टस्वनाभवन्तियदा ।उल्कानिपातसमये भयाय राष्ट्रस्य सनृपस्य ॥
 २३ ॥
यस्याश्चिरं तिष्ठति स्वेऽनुषङ्गो दण्डाकृतिः सा नृप-तेर्भयाय । या चोह्यते तन्तुधृतेव स्वस्था या वामहेन्द्रध्वजतुल्यरूपा ॥
 २४ ॥
श्रेष्ठिनः प्रतीपगा तिर्य्यगा नृपाङ्गनाः ।हन्त्यधोमुखी नृपान् ब्राह्मणानथोर्द्ध्वगा ॥
 २५ ॥
वर्हिपुच्छरूपिणी लोकसंक्षयावहा ।सर्पवत् प्रसर्पिणी योषितामनिष्टदा ॥
 २६ ॥
हन्ति मण्डलापुरं छत्रवत्पुरोहितम् ।वंशगुल्मवत् स्थिता राष्ट्रदोषकारिणी ॥
 २७ ॥
व्यालसूकरोपमा विस्फुलिङ्गमालिनी ।खण्डशोऽथ वा गता सस्वना च पापदा ॥
 २८ ॥
सुरपतिचापप्रतिमा राज्यं नभसि विलीना जल-दान् हन्ति । पवनविलोमा कुटिलं याता न भवतिशस्ता विनिवृत्ता वां ॥
 २९ ॥
अभिभवति यतः पुरं बलं वा भवति भयं तत-एव पार्थिवस्य । निपतति च यया दिशा प्रदीप्ताजयति रिपूनचिरात् तया प्रयातः” ॥
 ३० ॥
)

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 उल्का स्त्री उष--दाहे क नि० षस्य लं । रेस्वाकारे गगनात्पतत्तेजःपुञ्जे । अग्न्युत्पातशब्दे ६२ पृष्ठे तत्स्वरूप-फलादिकमुक्तम् । “बाधेतोलकाक्षपितचमरीबालभारो-दवाग्निः” मेघ० । “उल्कानिर्घातकेतूंश्च ज्योतींष्युच्चावचानिच” । “उल्कापाते द्रिशां दाहे गोमायुविरुते तथा”“विद्युत्स्तनितवर्षेषु महोल्कानां च संप्लवे” मनुः । “स्फुर-लकाकृति विक्षिपन्वनेषु” किरा० । उल्काकारणमु-क्तम् श्रीपतिना “यासां गतिर्दिवि भवेद्गणितेन गम्या ता-स्तारकाः सकलखेचरतोऽतिदूरे । तिष्ठन्ति या अनि-यतोद्गतयश्च ताराश्चन्द्रादधोहि निवसन्ति तदन्वितास्ताः ।शीतांशुवज्जलमयास्तपनात् स्पुरन्ति ताश्चावहपवहमारु-तसन्धिसंस्थाः । पूर्व्वानिलैस्तिमितभावमपागतेऽस्मिंस्ताराःपतन्ति कुहचिद्गुरुतावशेन” । (ज्वलन्तखटेरनुडा)२ शुष्कवृणवस्त्रादिदोपिते (मशाल) इति प्रसिद्धे३ दीपभेदे च । “तुलाराशिं गते भानौ अमा-वास्यां नराधिपः । स्नात्वा देवान् पितॄन् भक्त्या संपू-ज्याथ प्रणम्य च । कृत्वा तु पार्वणश्राद्धं दधिक्षीरगुडा-दिभिः । ततोऽपराह्णसमये घोषयेन्नगरे नृपः । लक्ष्मीःसंपूज्यतां लोका! उल्काभिश्चापि वेष्ट्यताम्” ति० त० ज्यो०उल्कादाने दर्शद्वैधे निर्णयः । “तुलासंस्थे सहस्रांशौप्रदोषे भूतदर्शयोः । उल्काहस्ता नराः कुर्युः पितॄणांमार्गदर्शनम्” ति० त० ज्यो० वचनात् प्रदोषव्यापिदर्शेकार्यम् । उभयत्र प्रदोषप्राप्तौ परदिने एव,  युग्मादिशा-स्त्रात् । “दण्डैकरजनीयोगोदर्शस्य स्यात् परेऽहनि ।तदा विहाय पूर्वेद्यु परेद्युः सुखरात्रिका” ज्योतिर्वचनाच्च ।उभयत्र प्रदोषाप्राप्तावपि उल्कादानं पूर्वोक्तपार्वणानुरो-धात्,  न पूर्व्वदिने भूताहे ये प्रकुर्बन्ति उल्काग्रहमचेतसः ।निराशाः पितरो यान्ति शापं दत्त्वा सुदारुणम्” ज्योतिर्व-चनात् । उल्काग्रहणादि पितृकृत्यत्वात् प्राचीनावी-तिना दक्षिणाभिमुखेन कार्यम् । “प्राचीनवीतिना सम्यग-पसव्यमतन्द्रिणा । पित्र्यमा निधनात् कार्यं विधिवद्दर्भपाणिना” मनूक्तेः । तद्दानमन्त्रादि ति० त० दृश्यम् । ४ ज्योति-षोक्ते नाक्षत्रिकदशाभेदे । “मङ्गला पिङ्गला धान्याभ्रामरी भद्रिका तथा । उल्का सिद्धा सङ्कटा च ह्यष्टौ-ज्ञेया महादशाः” ज्यो० । तदानयनञ्च “वह्निभान्मीननक्षत्रा-ज्जन्मर्क्षाच्छिवभादथ” इत्युक्तेः मतभेदेन कृत्तिकानक्षत्रात्पूर्व्वभाद्रपदचतुर्थपादात् जन्मनक्षत्राद्वाऽऽरम्य एवैकास्ता-त्रिरावृत्त्या क्रमेण मङ्गलादिका दशा भवन्ति इत्येवं चतु-र्विंशतिनक्षत्रेप त्रिरावृत्त्या अष्टौ दशा अवसेयाः ततो-ऽन्तिमत्रिभेषुमङ्गंलाद्यास्तिस्रो भवन्ति । एवमन्यत्राप्यूह्यम् ।तासां भोगकालश्चं । “एकाद्येकोत्तरा अष्टयोगिनीवत्सरामताः इत्युक्त्या मङ्गलायाः १ एकोवर्षः पिङ्गलायाः २ द्वौ, धान्यायास्त्रयः,  भ्रामर्याः ४ वर्षाः,  भद्रिकायाः पञ्च, उल्कायाः षट्,  सिद्धायाः सप्त,  सङ्कटायाः अष्टौ वर्षाः, तेषां योगेन ३६ वर्षामङ्गलाद्यानां भोगकाला,  इत्येबं त्रिरा-वृत्त्या अष्टोत्तरशतर्षास्तासां भोगकालः । अन्तर्दशादिकंयोगिनीशब्दे वक्ष्यते ।

Capeller

German

 उल्का॑ f.
  Feuerschein,  Feuerbrand,  Meteor.

Grassman

German

 ulkā́,  f.,  Feuerschein,  Feuerglut [zur Wurzel *varc gehörig,  s. várcas].
-ā́m {894, 4} avakṣipánn arkás ulkā́m iva dyós.
-ā́s [A.] {300, 2} agne ‥ vi sṛja víṣvag ulkā́s.

Burnouf

French

 उल्का उल्का f.
  (pour उष्का,  उष्) tison allumé
 feu, 
flamme
		 météore igné. Lat. vulcanus.
उल्कामुखी f.
  (मुख) renard [la bête au museau couleur
de feu].

Stchoupak

French

 उल्का-
 f.
  météore 
 brandon,  torche 
 étincelle.
°जिह्व- m.
  n.
  d'un Rākṣasa.
°मुख- a. dont la bouche est de feu 
 m.
  n.
  d'un singe 
 d'un Rākṣasa.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.