उरु (uru)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 उरु mfn.
   (-रुः-रुः-र्व्वी-रु)
	 1. Large,  great.
	 2. Much,  excessive.
	 3. Long.
4. Valuable,  precious.
 E.
  ऊर्णु to cover,  कु Unādi affix
 ऊ is made
short,  and ण dropped by special rule.

Capeller Eng

English

 उरु॑ f.
  उर्वी॑ spacious,  extensive,  wide,  broad,  great.  —n. 
adv.
  widely,  far
 as subst.  space,  room,  wide scope,  freedom,  w.
  कृ
give room,  liberty,  opportunity. —f.  उर्वी॑ the earth,  the soil
 du.
 
heaven and earth
 pl.
  w.
  षष् the six spaces (the four quarters of the
sky with what is above and below).

Yates

English

 उरु (रुः-रुः-रु)
a. Large,  great.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

उरु 	-	  uru 	-	 adverb 	-	 widely
रूढ 	-	  rUDha 	-	 adj.
  	-	 widely known
पृथक् 	-	  pRthak 	-	 ind.
  	-	 widely apart
परिफुल्ल 	-	  pariphulla 	-	 adj.
  	-	 widely opened
बहुविस्तर 	-	  bahuvistara 	-	 adj.
  	-	 widely spread
प्ररूढ 	-	  prarUDha 	-	 adj.
  	-	 widely spread
सुप्रसारित 	-	  suprasArita 	-	 adj.
  	-	 widely extended
उरुप्रथस् 	-	  uruprathas 	-	 adj.
  	-	 widely extended
पृथुज्रय 	-	  pRthujraya 	-	 adj.
  	-	 widely extended
पृथुज्रयस् 	-	  pRthujrayas 	-	 adj.
  	-	 widely extended
बहुविस्तीर्ण 	-	  bahuvistIrNa 	-	 adj.
  	-	 widely diffused
प्रोत्फुल्ल 	-	  protphulla 	-	 adj.
  	-	 widely expanded
स्फारित 	-	  sphArita 	-	 adj.
  	-	 widely diffused
उरुव्यचस् 	-	  uruvyacas 	-	 adj.
  	-	 widely extending
उरुव्यचस् 	-	  uruvyacas 	-	 adj.
  	-	 widely capacious
उरुशर्मन् 	-	  uruzarman 	-	 adj.
  	-	 widely pervading
उर्वशी 	-	  urvazI 	-	 f.
  	-	 widely extending
अभिविश्रुत 	-	  abhivizruta 	-	 adj.
  	-	 widely celebrated
अतिव्यस्त 	-	  ativyasta 	-	 adj.
  	-	  too widely separated
प्रोत्तान 	-	  prottAna 	-	 adj.
  	-	  stretched out widely
प्रचर 	-	  pracara 	-	 m.
  	-	  going well or widely
प्रचलन 	-	  pracalana 	-	 n.
  	-	  going well or widely
स्फारयति 	-	  sphArayati 	-	 verb 	-	  open or expand widely
बहुचारिन् 	-	  bahucArin 	-	 adj.
  	-	  roaming much or widely
स्फारयति  { स्फर् } 	-	  sphArayati  { sphar } 	-	 verb caus. 	-	  open or diffuse widely
उदुम्बल 	-	  udumbala 	-	 adj.
  	-	  of widely-reaching power
प्रचल 	-	  pracala 	-	 adj.
  	-	  what goes well or widely
स्फारी भवति 	-	  sphArI bhavati 	-	 verb 	-	  spread or diffuse widely
दूरविदारितानन 	-	  dUravidAritAnana 	-	 adj.
  	-	  having the mouth widely open
स्फारीभवति  { स्फारीभू } 	-	  sphArIbhavati  { sphArIbhU } 	-	 verb 	-	  be spread or diffused widely
व्यापक 	-	  vyApaka 	-	 adj.
  	-	 widely spreading or extending
अवलोकितेश्वर 	-	  avalokitezvara 	-	 m.
  	-	  most widely revered Bodhisattva  [ Mahayana Buddhism ]
विस्तर्यते  { विस्तृ } 	-	  vistaryate  { vistR } 	-	 verb pass. 	-	  be spread abroad or widely diffused
विस्तीर्यते  { विस्तृ } 	-	  vistIryate  { vistR } 	-	 verb pass. 	-	  be spread abroad or widely diffused
पद्मपाणि 	-	  padmapANi 	-	 m.
  	-	  most widely revered Bodhisattva in Mahayana Buddhism  [ Avalokitezvara ]

Wilson

English

 उरु
mfn.
   (-रुः-रुः-र्व्वी-रु)
1 Large,  great.
2 Much,  excessive.
3 Long.
4 Valuable,  precious.
E.
  ऊर्णु to cover,  कु Uṇādi affix
 ऊ is made short,  and ण
dropped by special rule.

Apte

English

उरु [uru],  a.
  [उर्णु-कु नुलोपो ह्रस्वश्च Uṇ.*
  1.31] (-रु-र्वी f.
 
 compar. वरीयस्
 super. वरिष्ठ)

Wide,  spacious.

Great,  large
 जातःकुले तस्य किलोरुकीर्तिः R.*
  6.74.

Excessive,  much,  abundant
 धनान्युरूणि Śi.*
  3.76.

Excellent,  precious,  valuable. n.
  Ved.
  Wide space,  space or room. ind.
  Far,  far off (Ved. ).

Comp.
  अङ्गः a mountain. 

the ocean.  -कालः,  -कालकः the creeper Cucumis Colocynthis (इन्द्रवारुणी). -कीर्ति a.
  renowned,  wellknown
 तवोरुकीर्तिः श्वशुरः सखा मे R.*
  14.74. -कृत् a.
  making room,  granting space
 increasing
 उरुकृदुरु णस्कृधि Rv.*
  8.75.11. -क्रम a.
  Ved.
 

taking wide strides. शं नो विष्णु- रुरुक्रमः Tait. Up.*
  1.1.1.

of high rank. (-मः) an epithet of Viṣṇu in the dwarf incarnation
 उरुक्रमस्याखिलबन्धमुक्तये समाधिनानुस्मर तद्विचेष्टितम् Bhāg.*
  1.5.13. -क्षय a.
  having spacious dwellings. (-यः) a spacious dwelling. उरुक्षयेषु दीद्यत् Rv.*
  1.118.8. -क्षितिः f.
  Ved.
  a spacious dwelling
 उरुक्षितिं सुजनिमा चकार Rv.*
  7.1.4. -गाय a.
 

sung or praised by the great
 Asvad.*
  16. एष पन्था उरुगायः सुशेवः Ait. Br.7.13,  उरुगायोरुगीतो वा पश्यन्तीनां कुतः पुनः Bhāg.*
  1.9.26.

offering wide scope for movement.

(यः) N.
  of Viṣṇu,  the Āśvins,  Soma and Indra. 

wide space or space
 (-यम् also).

praise. -ग्राहः Great restraint
 उरुग्राहगृहीतानां गदां बिभ्रद् वृकोदरः Mb.
 *  5. 51.7. -चक्रि a.
  granting ample assistance,  or allowing unrestrained motion
 अहोश्चिदस्मा उरुचक्रिरद्भुतः Rv.*
  2.26. 4. -चक्षस् a.
  Ved.
  far-seeing
 समख्ये देव्या धिया संदक्षिणयो- रुचक्षसा Vāj.4.23. -जन्मन् a.
  nobly born
 वह्नेरपां दग्धुरिवोरुजन्मा M.*
  5.17. -ज्मन् a.
  having a wide path or range
 न उरुष्या ण उरुज्मन्नप्रयुच्छन् Av.*
  6.4.3. -ज्रयस्,  -ज्रिa.  of great speed,  of mighty impetus. -तापः great heat.-धार a.
  Ved.
  giving a broad stream (of milk,  as a cow). -प्रथस् a.
  wide-spreading,  far-spread. -माणः N.
  of a plant,  Crataeva Religiosa (Mar.  वायवरणा).-मार्गः a long road. -लोक a.
  widely illuminating
 or widely extended
 ममान्तिरिक्षमुरुलोकमस्तु Rv.*
  128.2. (-कः) the best world. (-कम्) the intermediate region between earth and heaven.  -विक्रम a.
  valiant,  mighty.-व्यचस् a.
  P.
 VI.1.17 Vārt.4. widely extended,  extensive. उरुव्यचाः कण्टकः Mbh. on P.
 VI.1.17. m.
   a malignant spirit,  an imp. -व्यञ्च् a.
  Ved.
 

farreaching,  capacious.

perceived in a distant place (as a sound)
 तुविक्षत्रामजरन्तीमुरूचीम् Vāj.21.5. -शंसa. 

to be praised by many.

reigning over a wide region. 

praising aloud. -शर्मन् a.
  Ved.
  widely pervading
 Vāj.1.9. -षा a.
  granting much,  or granting wide or free scope
 महीमस्मभ्यमुरुषामुरु ज्रयो Rv.*
  5. 44.6. -सत्त्व a.
  of mighty or great strength,  powerful
 सिंहोरुसत्त्वं निजगाद सिंहः R.*
  2.33
 magnanimous,  of a noble nature. -स्वन a.
  having a loud voice,  stentorian. -हारः a valuable necklace.

Apte 1890

English

 उरु a. [ऊर्णु-कु नुलोपो ह्रस्वश्च Uṇ. 1. 31] (रु-र्वी f.
 compar. वरीयस्
 super. वरिष्ठ) 1 Wide,  spacious. 
2 Great,  large
 R. 6. 74. 
3 Exces sive,  much,  abundant
 धनान्युरूणि Śi. 3. 76. 
4 Excellent,  precious,  valuable. 
n. Ved. Wide space,  space or room. 
ind. Far,  far off (Ved.) 
Comp. 
अंगः {1} a mountain. {2} the ocean. 
कालः,  
कालकः the creeper Cucumis Colocynthis. 
कीर्ति a. renowned,  well-known
 R. 14. 74. 
कृत् a. making room,  granting space. 
क्रम a. Ved. {1} taking wide strides. {2} of high rank. (
मः) an epithet of Viṣṇu in the dwarf incarnation. 
क्षय a. having spacious dwellings. (
यः) a spacious dwelling. 
क्षितिः f. Ved. a spacious dwelling. 
गाय a. {1} sung or praised by the great
 Aśvad. 16. {2} offering wide scope for movement. (
यः) {1} N. of Viṣṇu,  the Aśvins,  Soma and Indra. {2} wide space or scope (
यं also). {3} praise. 
चक्रि a. granting ample assistance,  or allowing unrestrained motion. 
चक्षुस् a. Ved. far-seeing. 
जन्मन् a. nobly born
 M. 5. 17. 
ज्मन् a. having a wide path or range. 
ज्रयस्,  
ज्रि a. of great speed,  of mighty impetus. 
तापः great heat. 
धार a. Ved. giving a broad stream (of milk,  as a cow). 
प्रथस् a. wide-spreading,  far-spread. 
मार्गः a long road. 
लोक a. widely illuminating
 or widely extended. (
कः) the best world. (
कं) the intermediate region between earth and heaven. 
विक्रम a. valiant,  mighty. 
व्यचस् a. widely extended,  extensive. (
m.) a malignant spirit,  an imp. 
व्यंच् a. Ved. {1} far-reaching,  capacious. {2} perceived in a distant place (as a sound). 
शंस a. {1} to be praised by many. {2} reigning over a wide region. {3} praising aloud. 
शर्मन् a. Ved. widely pervading. 
षा a. granting much,  or granting wide or free scope. 
सत्त्व a. of mighty or great strength,  powerful
 R. 2. 33
 magnanimous,  of a noble nature. 
स्वन a. having a loud voice,  stentorian. 
हारः a valuable necklace. 

Monier Williams Cologne

English

 उरु॑ mf(वी॑)n.  (√ 1. वृ
 √ ऊर्णु,  Uṇ.
  i,  32),  wide,  broad,  spacious,  extended,  great,  large,  much,  excessive,  excellent,  RV.
  
 AV.
  
 MBh.
  
 Ragh.
 

 उरु॑ (उस्),  m.
  N.
  of an Āṅgirasa,  ĀrṣBr. 

 of a son of the fourteenth Manu,  BhP.
  
 VP.

 उरु॑ (उ),  n.
  (उ) wide space,  space,  room,  RV.
   (with √ कृ,  to grant space or scope,  give opportunity,  RV.
  )

 उरु॑ (उ),  ind.
  widely,  far,  far off,  RV.
  

 उरु compar.
  वरीयस्,  superl.
  वरिष्ठ

 उरु [cf.   Gk. εὐρύς,  εὐρύνω,  &c.
  : Hib.
  ur,  ‘very’
 uras ,  ‘power,  ability’.]

Monier Williams 1872

English

 उरु उरु,  उस्,  उस् or वी,  उ (fr. rt. वृ,  to cover), 
wide,  spacious
 extended,  great,  large
 much,  excessive
excellent,  precious,  valuable
 (उ),  n.,  Ved. wide space, 
space,  room
 उरु कृ,  to grant space or scope,  give
opportunity
 (उ),  ind. far,  far off
 (वी),  f. the wide
earth,  see उर्वी next col.
 comparative वरीयस्,  super-
lative वरिष्ठ
 [cf. Gr. εὐρύς Hib. ur,  ‘very
’
ur-ard,  ‘very high
’ uras,  ‘power,  ability.’]
—उरु-
काल or उरुकालक,  अस्,  m. the creeper Cucumis
Colocynthis.
—उरु-कृत्,  त्,  त्,  त्,  Ved. making room, 
granting space.
—उरु-क्रम,  अस्,  आ,  अम्,  Ved. far-
stepping,  making wide strides
 of high rank
 (अस्), 
m. an epithet of Viṣṇu.
—उरु-क्षय,  अस्,  m.,  Ved.
a spacious dwelling,  a wide habitation
 (अस्,  आ,  अम्), 
occupying spacious dwellings,  an epithet of Mitra and
Varuṇa and the Maruts
 (अस्),  m.,  N. of a prince.
—उरु-क्षिति,  इस्,  f.,  Ved. a spacious or comfortable
dwelling.
—उरु-क्षेप,  अस्,  m.,  N. of a prince.
—उरु-गव्यूति,  इस्,  इस्,  इ,  Ved. having a wide domain
or territory.
—उरु-गाय,  अस्,  आ,  अम् (गाय fr. rt. गा), 
Ved. far-going,  far-striding
 an epithet of Viṣṇu, 
the Aśvins,  Soma,  and Indra
 offering wide space or
scope for movement
 (Sāy.) praised by the great
(अस्),  m. an epithet of Viṣṇu
 (अम्),  n. wide space, 
scope for movement or free and unconfined motion.
—उरुगाय-वत्,  आन्,  अती,  अत्,  offering ample space
for motion,  unconfined, 
—उरु-गूला (?),  f.,  Ved.,  N.
of a snake.
—उरु-चक्र,  अस्,  आ,  अम्,  Ved. having
wide wheels.
—उरु-चक्रि,  इस्,  इस्,  इ,  Ved. allowing
unrestrained motion
 (Sāy.) granting ample assist-
ance.
—उरु-चक्षस्,  आस्,  आस्,  अस्,  Ved. far-seeing
epithet of Mitra-Varuṇa and of the Ādityas.
—उरु-
ज्मन्,  आ,  आ,  अ,  Ved. having a wide path or range.
—उरु-ज्रयस्,  आस्,  आस्,  अस्,  or उरु-ज्रि,  इस्,  इस्,  इ,  Ved.
moving in a wide course,  extending over a wide space
(Sāy.) of great impetuosity,  of mighty impetus
 epi-
thet of Agni and of Indra.
—उरु-तम,  अस्,  आ,  अम्, 
widest,  greatest.
—उरु-तर,  अस्,  आ,  अम्,  wider, 
greater,  larger.
—उरु-ता,  f.,  Ved. wideness
 opening.
—उरु-ताप,  अस्,  m. great heat.
—उरु-त्व,  अम्,  n.
magnitude,  vastness.
—उरु-धार,  अस्,  आ,  अम्,  Ved.
giving a broad stream (of milk,  as a cow).
—उरु-
प्रथस्,  आस्,  आस्,  अस्,  Ved. wide-spreading,  widely ex-
tended,  far-spread.
—उरु-बिल,  अस्,  ई,  अम्,  Ved. having
a wide opening.
—उरुब्ज (उरु-उब्ज ?),  अस्,  आ,  अम्, 
Ved. widely opened
 (Sāy.) excellent,  pre-eminent.
—उरु-मार्ग,  अस्,  m. a long road.
—उरु-मुण्ड, 
अस्,  m.,  N. of a mountain.
—उरु-युग,  अस्,  आ,  अम्,  Ved.
furnished with a broad yoke.
—उरु-लोक,  अस्,  आ,  अम्, 
Ved. containing wide space,  widely extended
 (Sāy.)
widely illuminating.
—उरु-विक्रम,  अस्,  आ,  अम्, 
valiant,  mighty.
—उरु-विन्दु,  उस्,  m.,  N. of a Fla-
mingo (in the Hari-vaṃśa,  whose condition was that
of a hunter in a former birth).
—उरु-विल्वा,  f.,  N. of
a village.
—उरुविल्वा-कल्प,  N. of a place.
—उरु-
व्यचस्,  आस्,  आस्,  अस्,  Ved. occupying wide space, 
widely extending,  widely capacious
 (आस्),  m. a ma-
lignant spirit,  an imp or goblin.
—उरु-व्यञ्च्,  अन्, 
उरूची,  अक्,  Ved. extending far
 far-reaching,  capacious
perceived in a distant place (as a sound)
 containing
wide spaces.
—उरु-व्रज,  अस्,  आ,  अम्,  Ved. having a
wide domain or territory.
—उरु-शंस,  अस्,  आ,  अम्, 
Ved. praising aloud
 (Sāy.) to be praised by many
reigning over a wide territory
 (Sāy.) praised by
many
 epithet of Varuṇa,  Pūṣan,  the Ādityas,  In-
dra,  and Soma.
—उरु-शर्मन्,  आ,  आ,  अ,  Ved. finding
refuge everywhere throughout the universe,  widely
pervading.
—उरु-षा,  आस्,  आस्,  अम् (rt. सन्),  Ved.
granting wide space or free scope
 (Sāy.) granting
much.
—उरु-सत्त्व,  अस्,  आ,  अम्,  magnanimous,  of a
generous or noble nature.
—उरु-स्वन,  अस्,  आ,  अम्, 
stentorian.
—उरु-हार,  अस्,  m. a valuable necklace.
—उरू-णस,  अस्,  आ,  अम्,  Ved. broad-nosed,  having a
good scent (as a hound).
—उरु-अङ्ग,  अस्,  m. a
mountain
 the ocean.
—उरु-अज्र,  अस्,  m.,  Ved. an
extensive field.

Macdonell

English

 उरु ur-ú,  a.
  (f.  id. or urvī́) wide,  broad
 🞄spacious,  extensive
 great (also fig.)
 n.
  distance
 🞄free space
 ad. far
 far away.

Benfey

English

 उरु उरु,  i. e. वृ + उ,  adj.
 , 
 I. f.
  उर्वी, 
Large,  MBh. 1,  1222. Comparat. वरी-
यंस्,  superl. वरिष्ठ,  MBh. 14,  879.
 II. f.
  उर्वी,  the earth,  Rām.  4,  44,  130.
 -- Cf.  εὐρύς,  Ῥείη.

Hindi

जांघों

Apte Hindi

Hindi

उरु
वि* - -
"विस्तृत,  प्रशस्त"

उरु
वि* - -
"महान,  बड़ा"

उरु
वि* - -
"अतिशय,  अधिक,  प्रचुर"

उरु
वि* - -
"श्रेष्ठ,  मूल्यवान,  कीमती"

Shabdartha Kaustubha

Kannada

उरु
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ದೊಡ್ಡದಾದ
निष्पत्तिः - > ऊर्णुञ् (आच्छादने) - "कुः" ह्रस्वश्च (उ० १-३१)
व्युत्पत्तिः - > उर्णोति
प्रयोगाः - > "शुक्लैर्मयूखनिचयैः परिवीतमूर्तिर्वप्राभिघातपरिमण्डलितोरुदेहः"
उल्लेखाः - > किरा० ५-४२
उरु
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ವಿಸ್ತಾರವಾದ /ಅಗಲವಾದ
उरु
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಅಧಿಕವಾದ /ಹೆಚ್ಚಾದ
प्रयोगाः - > "स पिशङ्गजटावलिः किरन्नुरुतेजः परमेण मन्युना"
उल्लेखाः - > किरा० १५-४७
उरु
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದ

L R Vaidya

English

 uru {% a. (f. रु or र्वी
 compar. वरीयस्,  super. वरिष्ठ) %} 1. Wide,  spacious
 2. great,  large,  R.vi.74
 3. much,  excessive
 4. precious,  valuable.

Bopp

Latin

 उरु (fem. उरु et subst. उर्वी q. v.
 ut videtur,  a r. वृ s. उ, 
ita ut उरु correptum sit e वरु,  unde comp. वरीयस् et
superl. वरिष्ठ,  v. gr. 251.) magnus (gr. εὐϱύς
 hib. ur
«very»,  ur-ard «very high»,  uras «power,  ability».).

Lanman

English

 urú,  f. urvī́,  a. (prop. encompassing,  and
so,  like Eng. capacious) extensive,  wide, 
great
 as n. (like Ger. das Weite) the distance.
 [√1vṛ,  ‘encompass, ’ 1178a: cf.
εὐρύ-ς,  ‘wide.’]

Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch

German

 उरु m. °N. eines daitya,  H 43,  247.

Wordnet

Sanskrit

Synonyms:
  विस्तीर्ण,  पृथु,  विशाल,  वितत,  विस्तृत,  उरु,  बहुल,  मन्थर,  वटूरिन्,  स्थूर,  स्फुट
adjective
 
यस्य विस्तारः अधिकः अस्ति।
 "एषः मार्गः विस्तीर्णः अस्ति।"

Sanskrit Tibetan

Tibetan

rgyas
१) आवृत २) उरु ३) कलिल ४) चित ५) पीन ६) पूर्ण ७) पूर्यमाण ८) फुल्लित ९) बोधित १०) विकसित ११) विरूढि १२) विस्तर १३) व्यास १४) स्फीत १५)

che
१) २) उदार ३) उद्दाम ४) उरु ५) ° तर ६) तीव्र ७) पृथु ८) प्राज्य ९) महत् १०) महा ° ११) विशाल १२) शाला १३) श्रेष्ठ १४) स्थूल १५)

che ba
१) अतिमात्र २) अधिक ३) अधिमात्र ४) उरु ५) औदारिक ६) पृथु ७) बहु ८) बहल ९) बृहत् १०) महत् ११) महा १२) माहात्म्य १३) वृह १४) श्रेय १५) स्थूल १६) स्फीत १७)

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
दीर्घायते समे तुङ्गमुच्चमुन्नतमुद्धुरम् ॥ १४२८ ॥
प्रांशूच्छ्रितमुदग्रं च न्यङ्नीचं ह्रस्वमन्थरे ।
खर्वं कुब्जं वामनं च विशालं तु विशङ्कटम् ॥ १४२९ ॥
पृथूरु पृथुलं व्यूढं विकटं विपुलं बृहत् ।
स्फारं वरिष्ठं विस्तीर्णं ततं बहु महद्गुरुः ॥ १४३० ॥
-wordlist-
 
दीर्घ (क्ली),  आयत (क्ली),  तुङ्ग (क्ली),  उच्च (क्ली),  उन्नत (क्ली),  उद्धुर (क्ली),  प्रांशु (क्ली),  उच्छ्रित (क्ली),  उदग्र (क्ली),  न्यञ्च् (क्ली),  नीच (क्ली),  ह्रस्व (क्ली),  मन्थर (क्ली),  खर्व (क्ली),  कुब्ज (क्ली),  वामन (क्ली),  विशाल (क्ली),  विशङ्कट (क्ली),  पृथु (क्ली),  उरु (क्ली),  पृथुल (क्ली),  व्यूढ (क्ली),  विकट (क्ली),  विपुल (क्ली),  बृहत् (क्ली),  स्फार (क्ली),  वरिष्ठ (क्ली),  विस्तीर्ण (क्ली),  तत (क्ली),  बहु (क्ली),  महत् (क्ली),  गुरु (क्ली)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

बृहद्
बृहद्,  उरु,  गुरु,  विस्तीर्ण,  पुरु,  पृथु,  पृथुल,  महत्,  विशाल,  व्यूढ,  विपुल,  रुद्र,  वरिष्ठ
वृहदुरु गुरु विस्तीर्णं पुरु पृथु पृथुलं महद्विशालं च ।
व्यूढं विपुलं रुद्रं वरिष्ठमेकार्थमुद्दिष्टम् ॥ ६९९ ॥
verse 4.1.1.699
page 0081

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 उरुः,  त्रि,  (उर्णौति । ऊर्णू + “महति ह्रस्वश्च”४ । १ । ३२ । इति उणादिसूत्रेण कुः नुलोपोह्रस्वश्च ।) महान् । वड इति भाषा । तत्पर्य्यायः ।वड्रम् २ विपुलम् ३ विशङ्कटम् ४ पृथु ५ वृहत् ६विशालम् ७ पृथुलम् ८ महत् ९ । इत्यमरः ॥
विस्तीर्णम् १० विकटम् ११ । इति जटाधरः ॥
(यथा,  महाभारते १ । सौपर्णे । २१ । १८ ।“विलीर्णं ददृशतुरम्बरप्रकाशंतेऽगाधं निधिमुरुमम्भसामनन्तम्” ।बहुलम् । यथा,  ऋग्वेदे १ । २९ “तुविजिताउरुक्षयां” । “उरुक्षयो बहुनिवासौ” इतिभाष्यम् ॥
)

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 उरु त्रि०
  ऊर्णु--कु नुलोपो ह्रस्वश्च । १ विशाले,  २ वृहति च“विस्तीर्णं ददृशतुरम्बरप्रकाशं तेऽगाधं निधिमुरुमम्भ-सामनन्तम्” भा० आ० २२ अ० । ३ बहुले निरु०“तुविजाता उरुक्षया” ऋ०१,  २,  ९,  “उरुक्षया बहुनि-वासौ” भा० “रथे युञ्जन्नुरुचक्रे” । ४ विस्तीर्ण्णे चवृहत्त्वस्य विस्तीर्ण्णायत्तत्वात् । “जनास उरु क्षोतं सुज-निमा चकार” ऋ०७,  १००,  ४,  “स्वस्तिमदुरुक्षितौ गृणीहि”ऋ० ९,  ८४,  १,  उरुगायः “उरुगव्यूतिरभयानि” ऋ०९,  ९०,  ४,  अहोश्चिदस्मा उरुशक्तिरद्भुतः” २,  २६,  ४, “अन्यामिपमुरुधारामरङ्कृतम्” ८,  १,  १०,  “उरुप्रथाःप्रथमानम्” यजु० २०,  ३९,  “गाथयोरौ रथ उरुयुगे” ऋ०८,  ९८,  ९,  । ५ दोर्घे च “गतोरुमार्गाः” माघः भाषितपु स्क-त्वात् क्लीवे तृतीयाद्यचि वा पुंवत् । उरवे उरुणे इत्यादिस्त्रियां गुणवचनत्वात् वा ङीष् । “शिरोभिस्ते गृहीत्वोर्वींस्रजमारक्तव ससः” मनुः उरीर्भावः पृथ्वा० इमनिच् ।उरिमन् तद्भावे । पक्षेत्व,  उरुत्व न०
  । तल् उरुता स्त्रीअण् औरव न०
  । तद्भावे ।

Capeller

German

 उरु॑ (f.  = m.
  o. उर्वी॑ weit,  gerämig, 
groß (auch übertr.)) n.
  das Weite,  der
freie Raum,  adv. weit,  Weithin,  f.
 ,  उर्वी
die Erde,  Du. Erde und Himmel
 mit
षस् die sechs Weiten o. Weltenräume.

 उरु कर् Raum,  Platz,  Freiheit gewähren. 

Grassman

German

 urú,  a.,  weit,  geräumig,  umfangreich,  der Fläche nach,  aber auch auf den Raum (nach seinen drei Dimensionen) bezogen. Als Wurzel ist 1. vṛ anzunehmen,  also urú ursprünglich „umfassend“,  daher weit. Der Comparativ várīyas [s.],  Superlativ váriṣṭha [s.],  so wie die Substantiven váras,  várīman zeigen die Form var (vgl. gr. εὐρύ-ς). 1〉 weit,  ausgedehnt in räumlichem Sinne,  oft neben gabhīrá,  tief ({24, 9}
 {218, 3}
 {280, 4}
 {338, 3}
 {352, 3}
 {465, 9}
 {516, 9}
 {636, 4}
 {873, 3})
 2〉 so auch von Göttern und göttlichen Wesen,  insbesondere dem Indra,  den Marutʼs
 3〉 geräumig,  vom Wege,  Sitze,  Wagen
 4〉 weit,  vom Schritte
 5〉 weitschreitend,  vom Winde
 6〉 ausgedehnt,  gross,  von Reichthum,  Kraft,  Wohlwollen
 7〉 unbeengt,  frei,  sicher
 8〉 insbesondere urúm lokám mit kṛ,  vṛc ({576, 9}),  nī mit ánu ({488, 8})
 9〉 n.,  der weite Raum
 10〉 n.,  Unbeengtheit,  freier Raum,  Freiheit,  Gegensatz aṃhú,  aṃhūraṇá ({105, 17})
 insbesondere 11〉 mit kṛ,  jemandem [D.] oder einer Sache Unbeengtheit,  Freiheit schaffen
 12〉 n.,  urú als Adv. weithin (schreiten,  dringen,  blicken)
 13〉 f.,  urvī́,  die Erde,  als die weite,  du. die beiden Weiten,  Erde,  und Himmel
 14〉 mit ṣáṣ,  die sechs Weiten,  nāmlich der obere und untere Raum,  der östliche,  westliche,  nördliche und südliche (oder die drei Himmel und die drei Erden).
-ús 1〉 kákṣas {486, 31}. — 2〉 von Indra {204, 7}
 {460, 1}. — 3〉 ádhvā {651, 11}
 pánthās {933, 1}. — 7〉 gātús {808, 15},  wo statt urv ìva gātús zu lesen ist: urúr va gātús.
-úm 1〉 avatám {280, 4} (índram)
 dharúṇam {369, 5} (agním)
 párvatam {57, 6}. — 2〉 v. Indra: devám {213, 1}
 somapā́m {275, 5}
 tvā {674, 3}. — 3〉 pánthām {24, 8}
 {677, 13}. — 6〉 rayím {873, 3}. — 7〉 gātúm {797, 4}. — 8〉 {93, 6}
 {464, 7}
 {488, 8}
 {549, 5}
 {576, 9}
 {600, 2}
 {615, 4}
 {1006, 3}.
-ú [s. n.] 1〉 antárikṣam {91, 22}
 {256, 2}
 {288, 19}
 {348, 7}
 {355, 11}
 {488, 4}
 {614, 3}
 {793, 5}
 {950, 6}
 jráyas {95, 9}
 {348, 5}
 {398, 6}
 {656, 1}
 {780, 2}
 {918, 5}
 bhū́ma {159, 2}
 rájas {502, 11}
 sphirám {621, 23}
 vyácas {918, 4}
 kṣatrám {491, 3}
 jyótis {117, 21}
 {218, 14}
 {444, 1}
 {521, 6}
 {606, 4}
 {806, 5}. — 3〉 sádas {85, 6}. _{85, 7}. — 6〉 rā́dhas {488, 14} mit metrischer Dehnung des Auslautes
 sáhas {996, 3}. — 7〉 śárma {321, 5}
 {889, 12}
 várūtham {688, 3}. — 9〉 {349, 2}
 {847, 8}
 {953, 2}. — 10〉 {105, 17}
 {419, 4}
 {677, 12} (urú nas yandhi jīváse)
 {676, 7}. — 11〉 {36, 8}
 {418, 6}
 {461, 5}
 {576, 11}
 {677, 12}
 {684, 11}
 {954, 5}
 {973, 5}. — 12〉 {121, 1}
 {155, 4}
 {510, 5}
 {645, 16}
 {672, 9}.
-úṇā 3〉 pathā́ {322, 5}. — 9〉 {465, 9}.
-áve {136, 2}.
-ós [Ab.] 1〉 antárikṣāt {280, 3}. — 9〉 {577, 3}. — 10〉 {516, 18}
 {808, 3} (urós ā́).
-ós [G.] 5〉 vā́tasya {25, 9}. — 6〉 rā́dhasas {392, 1}. [Page263]
-aú 1〉 antárikṣe {240, 8}
 {406, 7}
 {555, 3}
 upásthe {896, 6}. — 3〉 ráthe {707, 9}
 pathí {288, 9}. — 7〉 śárman {218, 16}
 {957, 1}
 anibādhé {235, 11}
 {396, 17}. — 9〉 {809, 16}.
-vī́ [d. n.] 1〉 rájasī {338, 3}
 {352, 3}. — 3〉 sádmanī {185, 6}.
-ávas 1〉 mádās {636, 4}. — 2〉 ādityā́ṣas {218, 3}
 marútas dyaús iva {411, 4}
 (áśvās índrasya) {462, 12}
 pitáras {516, 9}. — 3〉 pánthās {401, 2}. — 5〉 vā́tās iva {734, 2}.
-ú [p. n.] 1〉 várāṃsi {503, 1}
 jyótīṃṣi {803, 6}.
-ū́ [p. n.] 1〉 várāṃsi {915, 2}.
-úbhis 7〉 cáṃsaisśáṃsais {833, 1}.
-úṣu 4〉 triṣú vikrámaṇeṣu {154, 2}.
-vī́ [N. s. f.] 1〉 bhū́mis {488, 20}
 pṛthivī́ {552, 1}
 pū́r {189, 2}
 gávyūtis {786, 3}. — 3〉 kā́ṣṭhā {689, 8}. — 6〉 sumatís {24, 9}.
-vī́m 1〉 vípāśam {267, 3}
 amátim {416, 5}
 {554, 2}
 gávyūtim {420, 3}
 {593, 4}
 {790, 5}
 {797, 8}
 kṣā́m {458, 7}. — 13〉 {195, 7}.
-viā́s [G.] 13〉 {146, 2}.
-vī́ [I.] 6〉 mahinā́ {509, 9}.
-vī́ [V. d. f.] 13〉 {1004, 2}.
-vī́ [d. f.] 1〉 ródasī {240, 10}
 {272, 3}
 {290, 7}
 {508, 5}
 {528, 1}
 {534, 24}
 {550, 24}
 {573, 1}
 {602, 1}
 dyā́vāpṛthivī́ {61, 8}
 {185, 7}
 {509, 4}
 {511, 1}. _{511, 4}
 {919, 1}. — 13〉 {451, 4}
 {838, 3}
 {914, 14}.
-vīs [V. p. f.] 14〉 devīs {954, 5}.
-vī́s [N. p. f.] 1〉 ā́pas {8, 7}
 vayám (nadías) {267, 6}. — 14〉 {840, 16}.
-vī́s [A.] 1〉 vīrúdhas {905, 3}. — 14〉 {488, 3}.

 263, 23.a: śáṃsais st. cáṃsais

 urú
[s. n.] 12〉 {339, 5} (-úm zu lesen ?).

Burnouf

French

 उरु उरु a. [f.  उरु et उर्वी] large,  caste étendu.
-- Comp. वरीयस्
 sup. वरिष्ठ। M§ 49,  2°.
		 Gr.
εὐρύς. [Ce mot semble être une réduction de वरु,  racine
वृ।] -- S. m.
  उरु,  Vd. l'air,  l'atmosphère. -- F. उर्वी
la terre.
उरुकालक m.
  (काल durée) cucumis colocynthis,  bot.
उरुविल्वा f.
  np. d'un village sur la नैरञ्जना।
उरुवुक m.
  et उरुवूक m.
  le ricin ou palma-christi,  ricinus
communis,  bot.
उरुव्यचस् m.
  (व्यच्) esprit malin,  rākṣasa.

Stchoupak

French

 उरु-
 -(व्) ई- a. large 
 grand 
 excellent 
 f.
  terre 
 chemin 
-धा de nombreuses manières.
°कीर्ति- a. à la vaste renommée.
°क्रम- m.
  Viṣṇu.
°गाय- nt. vaste espace 
 m.
  Viṣṇu 
 -वन्त्- a. aux larges espaces.
°धार- a. à la large lame.
°धृति- a. de grande constance.
°विक्रम- a. de grand courage.
°श्रवस्- m.
  n.
  d'un homme.
उर्वी-धर- °भृत्- m.
  montagne.
°पति- m.
  roi.
°रुह- a. né de la terre (dit d'une plante) 
 m.
  arbre.
उर्वीश- उर्वीश्वर- m.
  souverain. 

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.