| YouTube Channel

उभ (ubha)

 
शब्दसागरः
English
उभ r. 6th cl. (उभति) To fill
also उम्भ.
उभ pron.
m.
 and dual only, (उभौ) Both.
Capeller Eng
English
उभ॑
du.
 both.
Yates
English
उभ (भौ)
a. Both.
Wilson
English
उभ r. 6th cl. (उभति) To fill
also उम्भ.
उभ pron.
m.
 and dual only, (उभौ) Both.
Apte
English
उभ [ubha], pron.
a.
 (Used only in the dual) Both
उभौ तौ न विजानीतः
Bg.*
 2.19
सूर्याचन्द्रमसाबुभौ Ch.
Up.*
 7.12.1.
Ku.*
 4.43
Ms.*
 2.14
Śi.*
 3.8. [cf. Zend. uba.
Gr.
 amphi
L.
 ambo].
Apte 1890
English
उभ pron. a. (Used only in the dual) Both उभौ तौ न विजानीतः Bg. 2. 19
Ku. 4. 43
Ms. 2. 14
Śi. 3. 8. [cf Zend. uba
Gr. amphi
L. ambo].
Monier Williams Cologne
English
उभ॑ औ, (Ved. आ), ए, ए
mfn.
du.
 (g. सर्वादि,
Pāṇ.
 i, 1, 27) both,
RV.
AV.
ŚBr.
Mn.
&c.
उभ [cf. Zd. uba
Gk. ἄμϕω
Lat.
 ambo
Goth.
 bai
Old High
Germ.
 beidê
Slav.
 oba
Lith.
 abhù.]
Monier Williams 1872
English
उभ उभ, pron. (nom. du. उभौ, pl. उभे
said to be fr. rt. उभ् above, and connected with
Gr. ἄμφω Lat. ambo
Slav. oba
Lith. abbù
Goth. bai, ba), both.
Macdonell
English
उभ ubh-á, du. both.
Benfey
English
उभ उभ (for original अम्भ =
ἅμϕω
Lat. ambo, Goth. bai), numeral,
m.
f.
n.
 dual. Both, Man. 2, 14.
Apte Hindi
Hindi
उभ
सर्व* वि* - उ+भक्
दोनों
Shabdartha Kaustubha
Kannada
उभ
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಎರಡು
उभ
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಇಬ್ಬರು
निष्पत्तिः - > उम (पूरणे) - "कः" (३-१-१३५)
उभ
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಇಬ್ಬರು
प्रयोगाः - > "उभौ यदि व्योम्नि पृथक्प्रवाहावाकाशगङ्गापयसः पतेयाम्"
उल्लेखाः - > माघ० ३-८
उभ
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಇಬ್ಬರು
उभ
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಎರಡು
प्रयोगाः - > "उभे एव क्षमे वोढुमुभयोर्बीजमाहितम् । सा वा शम्भोस्तदीया वा मूर्तिर्जलमयी मम ॥"
उल्लेखाः - > कुमा० २-६०
L R Vaidya
English
uBa {% pron. (used in the dual only.) %} Both, उभौ यदि व्योम्नि पृथक्प्रवाहावाकाशगंगापयसः Sis.iii.8, K.S.iv.43, M.ii.14.
Bopp
Latin
उभ (du. nom. उभौ) ambo. SA. 5. 44. (slav. oba v. gr.
comp. 273.
lith. abbù Nom. du. masc. a Th. abba
goth.
bai, ba Nom. pl. masc. et neutr. a Th. ba, abjectâ vocali
initiali
gr. ἄμϕω, lat. ambo, insertâ nasali
v. sq. Ex
a intiali quâ formae ἄμϕω ambo et lith. abbù, abèjets
inter se conveniunt, et ex quo etiam slav. o vocis oba
explicari potest - gr. comp. 255. a) - collegerim formam
sanscritam primitive sonuisse अभ
a enim saepissime
attenuatur in leviorem vocalem u, non facile autem lin-
guae ita se degenerant, ut leviores vocales in graviores
convertantur, v. «Vocalismus» p. 227. sq.).
Lanman
English
ubhá, a. both. [cf. ἄμφω, Lat. ambō, AS.
nom. fem. neut. bā, Goth. nom. neut. ba,
nom. masc. bai, w. dental extension, bajoϸs,
all meaning ‘both, ’ Eng. bo-th: orig., perhaps,
‘couple, ’ and akin w. √ubh.]
धातुपाठः (Krishnacharya)
Sanskrit
धातुः:
 उभ्
मूलधातुः:
 उभ
धात्वर्थः:
 पूरणे
गणः:
 तुदादिः
कर्मकत्वं:
 सकर्मकः
इट्त्वं:
 सेट्
उपग्रहः:
 परस्मैपदी
रूपम्:
 उभति
धातुप्रदीपः
Sanskrit
उभँ उभ
मानकरूपान्तरम् - उन्भँ
उन्भ पूरणे
- उभति उवोभ ऊभतुः उभौ उभयम् उम्भति उम्भाञ्चकार उम्भिता उम्भित्वा उम्भः कुम्भः कुम्भी अयस्कुम्भः 39, 40
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 उभ
adjective
द्वित्वविशिष्टः समूहः ययोः एकः अपि अपाकर्तुं न शक्यते।
"सन्ध्यर्थे उभौ पक्षौ आवश्यकौ।"
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
उभ, श पूर्त्तौ । इति कविकल्पद्रुमः ॥
(तुदां-परं-सकं-सेट् ।) ह्रस्वादिः । श उभति कुम्भं जलेनलोकः । उवोभ । इति दुर्गादासः ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
उभ(म्भ) पूर्त्तौ तुदा० प०
सक०
 सेट् । उभति औभीत् ।उवोभ । उम्भति उम्भीत् अयं मुचादिरिति कविकल्पतन्मते औम्भत्” मोपधत्वात् नोपधालोपः उम्भाम् बभूवआस चकार । वेदे गणव्यत्ययः उनप्ति उम्राति “दृढा-न्यौम्नादुशमानओजः” ऋ० ४, १९, ४ । “दृध्रमुब्धंगा ये मानम् परिबन्तमद्रिम्” ऋ० ४, १, १५ । “सर्व्वमर्म्मसुकाकुत्स्थमौम्भत्तीक्ष्मैः शिलीमुखैः” भट्टिः । पा० मतेलुङि रूपम् । अन्यमते लुङि रूपम् ।
उभ
त्रि०
 द्वि० । उङगतौ--भक् । उभ--पूर्त्तौ क वा । द्वित्ववि-शिष्टे एकत्वापेक्षाबुद्ध्या प्रथमं द्वित्वस्यैव जननेन द्वित्व-स्यैकत्वेन ज्ञानद्वारा गम्यमानत्वात् पूर्य्यसाणत्वाद्वोपचारात्तथात्वम् । “उभौ यदि व्योम्नि पृथक् पतेताम्” माघः ।“उभावपि हि तौ धर्म्म्यौ सम्यगुक्तौ मनीमिभिः” “ब्रह्मणाश्रवणावुभौ” “आचम्य प्रयतोनित्यमुभे सन्त्ये समाहितः”मनुः । ततः वृत्तिमात्रे नित्यम् अयच् । “उभयपक्ष-विनीतनिद्राः” रघुः । उभयविधः, उभयथा उभयतःउभयत्र । अस्य सर्वादि० सर्व्वनामकार्यम् तेनास्य द्विपना-न्तत्वेन अन्यकार्य्याभावेऽपि टेरकच् । उभकौ भायच् ।स्वार्थे तद्धितकनि तु अयच्प्रसङ्गः । ततः प्रथमापञ्चमीसप्तम्यर्थे तसिल् अयच् । उभयतस् । द्वाभ्यां द्वावित्यर्थेद्वयोरित्यर्थे च
अव्य०
 “तञ्ज्ञः पुनात्युभयतः पुरुषा-नेकविंशतिम्” याज्ञ० । “शक्तिं चोभयतस्त्रीक्ष्णामायसंदण्डमेव वा” । “ओषध्यः फलपाकान्ता बहुपुष्पफलोपगाः ।अपुष्पाः फलवन्तीये ते वनस्पतयः स्मृताः । वृथिणःफलिनश्चैव वृक्षास्तूभयतः स्मृताः” मनुः । प्रकारेथाल् अयच् । उभयथा द्विप्रकारार्थे
अव्य०
 ।“नेव नः प्रियतमोभयथासौ यद्युत्ते वा”नैष० । “विनाशे नाशे वा तव सति वियोगोऽस्युभवथ”प्रषो० । सप्तम्यर्थे त्रल् अयच् । उभयत्र द्वयोरित्यर्थे
अव्य०
 “उभयत्रचरीं मुनोन्द्राः” जातकप० “द्वौ दैवे पितृकार्य्येत्रीनेकैकमुभयत्र वा” छन्दो० । अह्नि द्युस एद्युस् वा-अयच् । उभयद्युस् उभयेद्युस् च द्वयोरह्नोरित्यर्थेअव्य० । “यो अन्येद्युरुभयद्युरभ्येति” अथ० १, २५, ४ ।“उभयेद्युस्तथा प्राप्तौ परोपोष्या मनोषिभिः” स्मृतिः ।
क्षीरतरङ्गिणी
Sanskrit
उभँ उभ
मानकरूपान्तरम् - उन्भँ
उन्भ पूरणे
- उभति उभौ (द्र0 31135) उम्भति उम्भिता उम्भित्वा 40, 41
धातुवृत्तिः
Sanskrit
उभँ उभ
मानकरूपान्तरम् - उन्भँ
उम्भ (अर्थः) पूरणे
( उभति उवोभ ऊभतुः ) "अभ्यासस्यासवर्णे'' इति गुणविषेय उवङ् अन्यत्र सवर्णदीर्घः ( उम्भति उम्भाञ्चकार ) इत्यादि ( उभौ ) इगुपधात्कः नित्यं द्विवचनान्तः सर्वादित्वात्सर्वनामत्वं, तत्कार्याणि "सर्वनाम्नस्तृतीया''इत्यादीनि यथासंभवं नेयानि उभाववयवावस्य उभयो मणिरित्यत्र "संख्याया अवयवे तयब्'' इति तयपि तस्य "उभादुदात्तो नित्यम्'' इत्ययजादेश उदात्तः ( उभाञ्जिलि उभयाञ्जलि उभाहस्ति उभायाहस्ति उभापाणि उभायापाणि उभाबाहु उभयाबाहु ) इत्यत्रैव निर्द्देशादिचो लोपः, प्रत्ययलक्षणेनेजन्तत्वादव्ययीभावत्वादव्ययत्वमिति न्यासे द्विदण्ड्यादिगणपाठादेवैषां साधुत्वे सिद्धे "द्विदण्ड्यादिभ्यश्च'' इति सूत्रमिजन्तत्वविज्ञानार्थमिति, तस्य च प्रयोजनमव्ययीभावसंज्ञेति हरदत्तादयः तिष्ठद्ग्रप्रभृतिषु इजिति पठ्यते, एवं समुदायनिपातनाच्चार्थविशेषे एवावतिष्ठन्ते, तथा च वृत्तिः द्विदण्डि प्रहरति द्विमुसलि प्रहरति)एवमुभाञ्जलीत्यादीनामपि प्रहारो ऽन्यपदार्थः केनोभ्यते इति (कुम्भः) कर्मणि घञ् ( अयस्कुम्भः ) "अतः कृकमिकंसकुम्भ'' इति ''विसर्जनीयस्य सः'' अत एव कुम्भेतिनिर्द्देशात्कशब्दाकारस्य लोपः पररूपता वा ( कुम्भी ) गौरादित्वात् "जातेरस्त्री'' इति वा ङीष् ( अयस्कुम्भी ) लिङ्गविशिष्टपरिभाषया सत्वम् कुम्भीव नासिका ऽस्य ( कुम्भीनसः ) "अञ् नासिकायाः संज्ञायाम्'' इत्यादिना नासिकाया नसादेशोऽच् प्रत्ययश्च 39-40
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“उभ पूरणे”@} 2 ओभकः-भिका, ओभकः-भिका, 3 ओबिभिषकः-षिका
ओभिता-त्री, ओभयिता-त्री, ओबिभिषिता-त्री
4 उभन्-न्ती-ती, ओभयन्-न्ती, ओबिभिषन्-न्ती
ओभिष्यन्-न्ती-ती, ओभयिष्यन्-न्ती-ती, ओबिभिषिष्यन्-न्ती-ती
-- ओभयमानः, ओभयिष्यमाणः
उप्-उब्-उभौ-उभः
-- -- 5 6 उभितः, उभितम्-तवान्, ओभितः-तम्, ओबिभिषितः-तवान्
7 उभौ, ओभः, ओबिभिषुः, ओबिभयिषुः
ओभितव्यम्, ओभयितव्यम्, ओबिभिषितव्यम्
ओभनीयम्, ओभनीयम्, ओबिभिषणीयम्
ओभ्यम्, ओभ्यम्, ओबिभिष्यम्
ईषदोभः, दुरोभः, स्वोभः
-- उभ्यमानः, ओभ्यमानः, ओबिभिष्यमाणः
ओभः, ओभः, ओबिभिषः
ओभितुम्, ओभयितुम्, ओबिभिषितुम्
उब्धिः, ओभना, ओबिभिषा, ओनिभयिषा
ओभनम्, ओभनम्, ओबिभिषणम्
8 ओभित्वा, ओभयित्वा, ओबिभिषित्वा
प्रोभ्य, प्रोभ्य, प्रोबिभिष्य
ओभम् २, ओभित्वा २, ओभम् २, ओभयित्वा २, ओबिभिषम् २
ओबिभिषित्वा २।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (१०४)
02
=>
 (४-तुदादिः-१३१९-सक। सेट्। पर।)
03
=>
 [[४। उपधाकार्यं द्वित्वात् प्रबलम् इति पूर्वं लघूपधगुणः। अनन्तरं द्वितीयैकाचः ‘सन्यङोः’ (६-१-९) इति द्वित्वम्।]]
04
=>
 [[५। शप्रत्ययस्य ‘सार्वधातुकमपित्’ (१-२-४) इति ङित्त्वात् लघूपधगुणो न।]]
05
=>
 [पृष्ठम्०१०२+ २४]
06
=>
 [[आ। ‘पीयूषोभितहेमकुम्भविशुभद्वक्षोजशुम्भत्तमा--’ धा। का। २-७५।]]
07
=>
 [[१। ‘इगुपधज्ञा’ (३-१-१३५) इति कः। नित्यद्विवचनान्तः।]]
08
=>
 [[२। ‘न क्त्वा सेट्’ (१-२-१८) इति कित्त्वाभावात् गुणः।]]
Capeller
German
उभ॑ Du. beide.
Grassman
German
ubhá, a., beide [Cu. 〔401〕].
-aú [d. m.] {179, 6}
{218, 15} (árdhau)
{620, 13}
{962, 5}.
-ā́ [d. m.] {22, 2}
{23, 2}
{46, 15}
{111, 4}
{120, 12}
{124, 5}
{140, 3}(?)
{141, 4}
{182, 4}
{185, 9}
{218, 15} (kṣáyau)
{237, 11}
{300, 14}
{392, 3}
{398, 12}
{400, 2}
{422, 2}
{440, 1}
{501, 13}
{510, 8}
{517, 17}
{553, 3}
{609, 1}
{625, 29}
{651, 8}
{670, 18}
{681, 12}
{686, 11}
{695, 1}
{710, 7}
{717, 7}
{840, 7}
{909, 7}
{911, 9}
{912, 14}
{913, 3}
{931, 2}
{932, 1}
{951, 1}.
-é [d. n.] jánmanī {141, 11}
{1021, 7}
jánasī {193, 4}
toké {147, 1}
{712, 7}
áhanī {351, 3}
{436, 8}
{865, 12}
{902, 1}
rájasī {338, 6}
{615, 1}
ándhasī {612, 2}
vidáthe {659, 1}
sadhásthe {843, 6}.
-é [f.] ródasī {10, 8}
{33, 9}
{54, 2}
{133, 1}
{192, 15}
{236, 2}
{268, 1}
{287, 12}
{288, 15}
{303, 8}
{312, 5}
{315, 1}
{385, 6}
{471, 1}
{487, 5}
{489, 6}
{493, 14}
{507, 6}
{536, 4}
{550, 23}
{603, 3}
{626, 5}. _{626, 38}
{640, 4}
{645, 18}. _{645, 21}
{673, 4}
{685, 11}
{702, 12}
{707, 5}
{730, 6}
{782, 5}
{809, 38}
{813, 7}
{891, 5}
{945, 7}
{960, 1}
{966, 2}
{973, 1}
zu erg. ródasī: {576, 2}
{744, 4}
{856, 9}
dyā́vāpṛthivī́ {35, 9}
{185, 4}
{793, 5}
{827, 7}
{890, 14}
pratīcī́ {95, 5}
samīcī́ {218, 15}
bhadré {95, 6}
sícau {95, 7}
vā́cau {234, 1}
sápatnī {235, 10}
vásudhitī {265, 17}
mahī́ camúā {289, 20}
dárvī {360, 9}
dhéne {384, 9}
vṛ́tau {391, 5}
dyā́vā {782, 2}
(yamé iva) {839, 5}
dhúrau {927, 10}. _{927, 11}
sáhasvatī {971, 5}
ā́rtnī {992, 3}
ūtī́ {185, 9}.
-ā́bhyām {779, 25} (pavitréṇa savéna ca).
-áyos vām (aśvínos) {120, 1}
ayós {466, 6}.
ubhá:
-ā́ [du. m.] {954, 7}
{957, 5}
-é [du. n.] janúṣī {782, 3}
-é [du. f.] víśau {782, 4}.
Burnouf
French
उभ उभ a. [employé seulement au duel उभौ, उभे]
tous deux.
Zd. uba
slav. oba
lith. abbù
gr.
ἄμφω
lat. ambo.
उभय a. mms.: सेनयोर् उभयोर् मध्ये entre les deux
armées. M§ 55.
उभयतस् adv., des deux côtés, de part et d'autre.
उभयथा adv., des deux manières.
उभयद्युस् adv. (द्यु) l'un et l'autre jour
la veille et le
lendemain.
उभयेद्युस् adv. mms.
Stchoupak
French
उभ-
pron. du. les deux, tous deux.