| YouTube Channel

उपेन्द्रः (upendraH)

 
Apte
English
उपेन्द्रः [upēndrḥ], [उपगत इन्द्रं अनुजत्वात्]
N.
 of Viṣṇu or Kṛiṣṇa as the younger brother of Indra in his 5th or dwarf incarnation
see इन्द्र
उपेन्द्रवज्रादपि दारुणो$सि
Gīt.*
 5
यदुपेन्द्रस्त्वमतीन्द्र एव सः
Śi.*
 16.7.
Comp.
 वज्राf.
N.
 of a metre
see App. -अपत्यम् Madana, God of love. ... उद्भटोपेन्द्रापत्यपराक्रमैकनिधयो भद्राणि संतन्वते Chola Champu
P.*
 27, verse 61.
Apte Hindi
Hindi
उपेन्द्रः
पुं*
 - उपगत इन्द्रम् - अनुजत्वात्
विष्णु या कृष्ण
E Bharati Sampat
Sanskrit
(पुं) इन्द्रमुपगतो अनुजत्त्वेन । विष्णुः। ‘उपेन्द्रो वामनः प्रांशुः’ वि०स०। ‘इन्द्रस्याप्यनुजत्त्वे जातश्चोपेन्द्र उच्यते’ निरुक्तिः।
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 विष्णुः, नारायणः, कृष्णः, वैकुण्ठः, विष्टरश्रवाः, दामोदरः, हृषीकेशः, केशवः, माधवः, स्वभूः, दैत्यारिः, पुण्डरीकाक्षः, गोविन्दः, गरुडध्वजः, पीताम्बरः, अच्युतः, शार्ङ्गी, विष्वक्सेनः, जनार्दनः, उपेन्द्रः, इन्द्रावरजः, चक्रपाणिः, चतुर्भुजः, पद्मनाभः, मधुरिपुः, वासुदेवः, त्रिविक्रमः, दैवकीनन्दनः, शौरिः, श्रीपतिः, पुरुषोत्तमः, वनमाली, बलिध्वंसी, कंसारातिः, अधोक्षजः, विश्वम्भरः, कैटभजित्, विधुः, श्रीवत्सलाञछनः, पुराणपुरुषः, वृष्णिः, शतधामा, गदाग्रजः, एकशृङ्गः, जगन्नाथः, विश्वरूपः, सनातनः, मुकुन्दः, राहुभेदी, वामनः, शिवकीर्तनः, श्रीनिवासः, अजः, वासुः, श्रीहरिः, कंसारिः, नृहरिः, विभुः, मधुजित्, मधुसूदनः, कान्तः, पुरुषः, श्रीगर्भः, श्रीकरः, श्रीमान्, श्रीधरः, श्रीनिकेतनः, श्रीकान्तः, श्रीशः, प्रभुः, जगदीशः, गदाधरः, अजितः, जितामित्रः, ऋतधामा, शशबिन्दुः, पुनर्वसुः, आदिदेवः, श्रीवराहः, सहस्रवदनः, त्रिपात्, ऊर्ध्वदेवः, गृध्नुः, हरिः, यादवः, चाणूरसूदनः, सदायोगी, ध्रुवः, हेमशङ्खः, शतावर्त्ती, कालनेमिरिपुः, सोमसिन्धुः, विरिञ्चिः, धरणीधरः, बहुमूर्द्धा, वर्धमानः, शतानन्दः, वृषान्तकः, रन्तिदेवः, वृषाकपिः, जिष्णुः, दाशार्हः, अब्धिशयनः, इन्द्रानुजः, जलशयः, यज्ञपुरुषः, तार्क्षध्वजः, षड्बिन्दुः, पद्मेशः, मार्जः, जिनः, कुमोदकः, जह्नुः, वसुः, शतावर्तः, मुञ्जकेशी, बभ्रुः, वेधाः, प्रस्निशृङ्गः, आत्मभूः, सुवर्णबिन्दुः, श्रीवत्सः, गदाभृत्, शार्ङ्गभृत्, चक्रभृत्, श्रीवत्सभृत्, शङ्खभृत्, जलशायी, मुरमर्दनः, लक्ष्मीपतिः, मुरारिः, अमृतः, अरिष्टनेमः, कपिः, केशः, जगदीशः, जनार्दनः, जिनः, जिष्णुः, विक्रमः, शर्वः
noun
देवताविशेषः हिन्दुधर्मानुसारं जगतः पालनकर्ता।
"एकादशस्तथा त्वष्टा द्वादशो विष्णुरुच्यते जघन्यजस्तु सर्वेषामादित्यानां गुणाधिकः।"
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
उपेन्द्रः,
पुं,
 (इन्द्रमुपगतः । कश्यपादृषेः अदितौवामनावतारे इन्द्रस्यानन्तरं जातत्वात् तथात्वम् ।)विष्णुः । इत्यमरः ॥
(उपेन्द्रस्यापरां व्युत्पत्तिमाहहरिवंशे ७५ । ४६ ।“ममोपरि यथेन्द्रस्त्वं स्थापितो गोभिरीश्वरः ।उपेन्द्र इति कृष्ण त्वां गास्यन्ति दिवि देवताः” ॥
तथा च भागवते ८ । २३ । २१, २२, २३ ।“कश्यपस्यादितेः प्रीत्यै सर्व्वभूतभवाय च ।लोकानां लोकपालानामकरोत् वामनं पतिम् ॥
वेदानां सर्व्वदेवानां धर्म्मस्य यशसः श्रियः ।मङ्गलानां व्रतानां च कल्पं स्वर्गापवर्गयोः ॥
उपेन्द्रं कल्पवाञ्चक्रे पतिं सर्व्वविभूतये ।तदा सर्व्वाणि भूतानि भृशं मुमुदिरे नृप !” ॥
)