उपासक (upAsaka)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
शब्दसागरः
EnglishHelp us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form
Spoken Sanskrit
English उपासक upAsaka follower
उपासक upAsaka serving
उपासक upAsaka intent on
उपासक upAsaka a servant
उपासक upAsaka engaged or occupied with
उपासक upAsaka worshipping
उपासक upAsaka a Buddhist lay worshipper
उपासक upAsaka a worshipper
उपासक upAsaka a zUdra
उपासक upAsaka Buddhist lay worshipper
Wilson
EnglishApte
Englishउपासकः [upāsakḥ], 1 One who waits upon, a worshipper.
A servant, follower.
A Śūdra, a low fellow.
A worshipper of Buddha as distinguished from theBhikṣu. -दशाः of one of the Aṅgas or chief Jaina sacred writings.
Apte 1890
EnglishMonier Williams Cologne
EnglishMonier Williams 1872
EnglishMacdonell
EnglishBenfey
EnglishApte Hindi
Hindiउपासकः
- उप+आस्+ण्वुल्
"सेवा में उपस्थित, पूजा करने वाला"
उपासकः
- उप+आस्+ण्वुल्
"सेवक, अनुचर"
उपासकः
- उप+आस्+ण्वुल्
"शूद्र, निम्न-जाति का व्यक्ति"
Shabdartha Kaustubha
Kannadaउपासक
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಸೇವಕ /ಆಳು
निष्पत्तिः - > उप + आस (उपवेशने) - "ण्वुल्" (३-१-१३३)
उपासक
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಪೂಜಿಸುವವನು /ಆರಾಧಿಸುವವನು
उपासक
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಬೌದ್ಧಭಿಕ್ಷು
प्रयोगाः - > "उपासकानां साम्प्रतमेतस्मिन् मलयकेतुकटके अनुकूलेन अननुकूलेन वा अगृहीतमुद्रेण न गम्यते"
उल्लेखाः - > मुद्रा० ५
Edgerton Buddhist Hybrid
Englishupāsaka, m., °sikā, once °sikī, f., lay-disciple (of the Buddha), passim: m. Mvy 〔8724〕
Divy 〔618.13, 17〕
Av 〔i.338.4 ff.〕, and often
in Mv 〔iii.268.13〕, description of Rāhulaʼs ordination, acceptance of the first five śikṣāpada makes him an upāsaka, and the further requirements for making him a monk are then stated
f. °sikā Mvy 〔8725〕
Divy 〔618.13〕
Bhīk 〔9a.2〕
°sikī Divy 〔618.18〕 (no v.l.).
Indian Epigraphical Glossary
EnglishSanskrit Tibetan
Tibetandge bsynen
उपासक
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskritउपासकः, (उपास्ते सेवते यः । उप +आस् + ण्वुल् । द्विजातिसेवकत्वादस्य तथात्वम् ।)शूद्रः । इति राजनिर्घण्टः ॥
उपासकः, त्रि, (उपासते इति । उप + आस् +ण्वुल् ।) उपासनाकर्त्ता । (यथा, वेदान्ते ।“चिन्मयस्याद्वितीयस्य निष्कलस्याशरीरिणः ।उपासकानां सिद्ध्यर्थं ब्रह्मणो रूपकल्पना” ॥
)स च पञ्चविधः । वैष्णवः १ शाक्तः २ शैवः ३सौरः ४ गाणपत्यः ५ । त्रिविधश्च यथा । दिव्यः १वीरः २ पशुः ३ । इत्यागमः ॥
अपि च ।सात्त्विकः १ राजसिकः २ तामसिकश्च ३ ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskritउपासक उप + आस--ण्वुल् । १ सेवके २ उपासनाकर्त्तरि“चिन्मयस्याद्वितीयस्य निष्कलस्याशरीरिणः । उपास-कानां सिद्ध्यर्थं ब्रह्मणोरूपकल्पना” वेदा० । ३ शूद्रे पुंस्त्रीतस्य द्विजसेवकत्वात् तथात्वम् स्त्रियां जातित्कत् ङीष् ।हेमचन्द्रोक्ते ४ वाक्यदशाभेदे यथा वाक्यमुपक्रम्य “आचा-राङ्गं सूत्रकृतं स्थानाङ्गं समवाययुक् । पञ्चमं भगवत्यङ्गंज्ञाता धर्म्मकथापि च । उपासकान्तकृदनुत्तरोपपातिकादशाः । प्रश्नव्याकरणञ्चैव विपाकश्रुतमेव च । इत्येकादशसोपाङ्गान्यङ्गानि द्वादश पुनः” इति । उपासनञ्च चिन्त-नापरपरपर्य्यायमननात्मिका मानसी क्रिया । सा चक्वचिद्गुणादिकमारोप्यप्रवर्त्तते यथा निर्गुणे ब्रह्मणि सगु-णत्वाद्यारोपेण प्रागुक्तवचने निर्गुणस्य ब्रह्मणोरूपारोपेणैवउपासनोक्तेः अतएव “सर्वं खल्विदं ब्रह्म तज्जलान् इतिशान्त उपासीत यथाक्रतुरस्मिन् लोके भवति तथेत्य प्रेत्यभवति स क्रतुं कुर्व्वीत” इत्युपक्रम्य “मनोमयः प्राणशरीरः”इत्यादिना छा० उ० “उपासनायां तत्तगुणापाधयोऽ-भिहिता निर्गुणे प्रथमं चित्तप्रवेशासम्भवेन सगुणे एवमनोऽभिनिवेश्यम् ततो निविष्टमनसः चित्तैकाग्र्यम् ततःउपासितेश्वरानुग्रहादेव समाधियोगसिद्ध्विः इति पात०सू० भाष्ययोर्दर्शितम् । “ईश्वरप्रणिधानाद्वा” सू० “प्रणि-धानाद्भक्तिविशेषादायर्जित ईश्वरस्तमनुगृह्णाति श्रभिधा-नमात्रेण” व्यासं भा० “प्रणिघानाद्भक्तिविशेषात् मान-साद्वाचिकात् कायिकाद्वा आवर्जित अभिमुखीभूतस्तमनुगृह्णाति अभिध्यानमनागतेऽर्थे इच्छा, इदमस्याभिप्रेत-मस्त्विति, तावन्मात्रेण न व्यापारान्तरेण” विव० । तादृशे-श्वरोपासनाऽसमर्थस्य तु प्रथमं स्थूलादिभ्यो विविच्यात्मन-इन्द्रियाद्यात्मकतया चिन्तनं कार्य्यं तच्चिन्तने च फलमुक्तंवायुपु० । “दश मन्वन्तराणीह तिष्ठन्तीन्द्रियचिन्तकाः ।बौद्धाः दश सहस्राणि तिष्ठन्ति विगतज्वराः । पूर्णंशतसहस्रं तु तिष्ठन्त्यव्यक्तचिन्तकाः” विवृतञ्चै तत् पात०भाष्यविवृतौ वाचस्पतिना “अव्यक्तमहदहङ्कारपञ्च-तन्मात्रेष्वन्यनममात्मत्वेन प्रतिपन्नाः तदुपासनागततद्वा-सनावासितान्तःकरणाः पिण्डपातानन्तरमव्यक्तादीनाम-न्यतमे लीनाः” उक्ततत्तत्कालपर्य्यन्तं तिष्ठन्तीत्यर्थः ।उपासनशब्देऽधिकं वक्ष्यते । तन्त्रोक्ता उपासकाश्च पञ्च-विधा पञ्चदेवतोपासकत्वात् । “शाक्तः शैवोगाणपत्थःसौरश्च वैष्णवः क्रमात् । उपासकाः पञ्चविधास्तन्त्र-श्मस्त्रविधानतः” । पुनस्ते त्रिविधाः । “सात्विको राज-सश्चैव तामसश्चेति ते त्रिधा” । प्रकारान्तरेणापि यथा-सम्मवं त्रिधा । “पशुर्वीरस्तथा दिव्य आचारभेदतस्त्रिधा”
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.