| YouTube Channel

उपानह् (upAnah)

 
Capeller Eng
English
उपान॑ह्
f.
 (nom. °नत्) & उपानह
m.
 sandal, shoe.
Yates
English
उपा_नह् (त्) 5.
f.
 A shoe.
Spoken Sanskrit
English
उपानह् - upAnah -
f.
 - sandal
उपानह् - upAnah -
f.
 - shoe
Wilson
English
उपानह्
f.
 (-नत्) A shoe.
E.
 उप and आङ् before नह to bind, affix क्विप्.
Apte
English
उपानह् [upānah],
f.
 [उप-नह्-क्विप् उपसर्गदीर्घः] A sandal, shoe
उपानद्गूढपादस्य सर्वा चर्मावृतेव भूः
H.*
 1.122
Ms.*
 2.246
श्वा यदि क्रियते राजा स किं नाश्नात्युपानहम्
H.*
 3.51
cf.
 'What is bred in the bones cannot go out of flesh', or 'Habit is second nature'.
Apte 1890
English
उपानह् f. [उप-नह्-क्विप् उपसर्गदीर्घ] A sandal, shoe
उपानद्गूढपादस्य सर्बा चर्मवृतेव भूः H. 1. 142
Ms. 2. 246
श्वा यदि क्रियते राजा स किं नाश्नात्युपानहं H. 3. 58
cf. ‘What is bred in the bones cannot go out of flesh’, or ‘Habit is second nature’.
Monier Williams Cologne
English
उपा-न॑ह् त्,
f.
 (fr. √ नह् with उप [not उपा]
Pāṇ.
 vi, 3, 116), a sandal, shoe,
TS.
ŚBr.
Mn.
MBh.
&c.
 (ifc. with affix -क, उपानत्क
cf.
 अन्-उपा°, सोपा°).
Monier Williams 1872
English
उपानह् उपा-नह्, त्, f. (rt. नह्), a sandal, a
shoe.
—उपानद्-गूढ, अस्, आ, अम्, covered with
a shoe.
Macdonell
English
उपानह् upā-náh,
f.
 (nm. -nat) sandal, shoe.
Benfey
English
उपानह् उपानह्, i. e. उप-नह्,
f.
(nom. sing. उपानत्, inst. du. उपानद्-
भ्याम्, loc. pl. उपानत्सु). A shoe,
Man. 2, 178.
Apte Hindi
Hindi
उपानह्
स्त्री*
 - उप+नह्+क्विप् उपसर्गदीर्घः
"चप्पल, जूता"
Shabdartha Kaustubha
Kannada
उपानह्
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಚರ್ಮಸ ಚಪ್ಪಲಿ /ತೊಗಲಿನ ಪಾದರಕ್ಷೆ
निष्पत्तिः - > उप + णह (बन्धने) - "क्विप्" (वा० ३-३-१०८)
व्युत्पत्तिः - > पासमुपनह्यति
प्रयोगाः - > "श्वा यदि क्रियते राजा स किं नाश्नात्युपानहम्"
उल्लेखाः - > हितो० ३-५८
Bopp
Latin
उपानह् f. (r. नह् praef. उप + आ
Nom. उपानत्, v.
gr. 216.) calceus. HIT. 32. 13.
Lanman
English
upānáh, f. sandal
shoe. [‘under-bond, ’
√nah + upa (247): for mg, cf. ὑπό-δημα,
‘sandal.’]
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 पादत्राणम्, उपानह्
noun
पादयोः सुरक्षार्थं पादयोः धार्यमाणः चर्मादीनां वस्तुविशेषः।
"कृपया पादत्राणं बहिः स्थापयतु।"
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
उपानत्पादुका पादूः पन्नद्धा पादरक्षणम् ॥ ९१४ ॥
प्राणहितानुपदीना त्वाबद्धानुपदं हि या ।
-wordlist-
उपानह् (स्त्री), पादुका (स्त्री), पादू (स्त्री), पन्नद्धृ (पुं), पादरक्षण (क्ली), प्राणहिता (स्त्री), अनुपदीना (स्त्री)
अभिधानरत्नमाला
Sanskrit
पादुका
पादुका, अनुपदीना, उपानह्, पादरक्षण
पादुकानुपदीना स्यादुपानत्पादरक्षणम् ॥ ३११ ॥
verse 2.1.1.311
page 0037
Vedic Reference
English
Upā-nah is the regular word for a ‘sandal’ or ‘shoe’ from
the later Saṃhitās^1 onwards. Boarskin is mentioned in the
Śatapatha Brāhmaṇa^2 as a material of which shoes were made.
The combination ‘staff and sandals’ (daṇḍopānaha) occurs as
early as the Kauṣītaki Brāhmaṇa.^3
1) Taittirīya Saṃhitā, v. 4, 4, 4
6, 6, 1, etc.
2) v. 4, 3, 19.
3) iii. 3.
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
उपानह् स्त्री उप + नह--क्विप उपसर्गदीर्धः । चर्मपादुकायाम् ।“कृतावरोहस्य हयादुपानहौ नियोद्धुकामे किमु बद्धवर्मणी”इति नैध० अत्रोपानहोः वर्मत्वेनोत्प्रेक्षणात् तस्याः सर्वा-ङ्गावरकत्वं गम्यते तेन लोके (मोजा) इत्यादिप्रसि-द्धाया एव तथात्वम् एकदेशमात्रावरकत्वे तु पादुकाशब्द-प्रयोगः । “अभ्यङ्गमञ्जनं चाक्ष्णोरुपानच्छत्रधारणम्”“क्षेत्रं हिरण्यं गामश्वं छत्रोपनहमासनम्” मनुः छत्रोपानहमित्यत्र समा० द्व० अच् समा० । एवमन्यशब्देन द्वन्द्वे-ऽपि । दण्डोपानहमित्यादि “उपानहौ च वासश्च धृत-मन्यैर्न धारयेत् “खयं नोपानहौ हरेत्” “सोपात्कश्चयद्भुङ्क्ते तद्वै रक्षांसि भुञ्जते” मनुः ।
Capeller
German
उपानह्
f.
 (Nom.
°नत) u. उपानह
m.
(bes. —°) Sandale, Sehuh.
Burnouf
French
उपानह् उपानह्
f.
 (नह्) chaussure [répond à l'idée
du gr.
ὑπόδημα]. M§ 112, 4°.
Stchoupak
French
उपानह्-
(nom. -त्)
f.
 chaussure
-अ- उपानत्क- a. ifc. id.
उपानद्-गूढ- a. v. chaussé.