उपाध्याय (upAdhyAya)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 उपाध्याय m.
  (-यः) A spiritual preceptor.
	 f.
  (-या) A female preceptor.
	 f.
 
(-यी or -यानी) The wife of a teacher.
 E.
  उप and अधि before इण to
go,  घञ् aff.
   for the fem.  टाप् aff.
   in the first instance,  in the second
ङीष् with or without आनुक् inserted.

Capeller Eng

English

 उपाध्याय m.
  teacher,  sub teacher
 °ध्यायानी f.
  the
teacher's wife.

Yates

English

 उपा_ध्याय (यः-या) 1.
m.
  f.
  Spiritual
teacher. (यी-यानी) Wife of a
spiritual teacher.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Wilson

English

 उपाध्याय
m.
  (-यः) A spiritual preceptor.
f.
  (-या) A female
preceptor. (-यी or -यानी) The wife of a teacher.
E.
  उप and अधि before इण to go,  घञ् affix,  for the fem. 
टाप् affix in the first instance,  in the second ङीष् with or without
आनुक inserted.

Apte

English

उपाध्यायः [upādhyāyḥ],  [उपेत्याधीयते अस्मात्,  उप-अधि-इ-घञ्]

A teacher or preceptor in general.

Particularly,  a spiritual teacher,  religious preceptor
 य उदात्ते कर्तव्ये$ नुदात्तं करोति खण्डिकोपाध्यायस्तमै चपेटां ददाति Mbh.I.1.1. (by Y.*
  1.35 a sub-teacher who instructs for wages only in a part of the Veda and is inferior to an आचार्य
 एकदेशमुपाध्यायः)
 cf.
   Ms.*
  2.141
 एकदेशं तु वेदस्य वेदाङ्गान्यपि वा पुनः । यो$ध्यापयति वृत्त्यर्थमुपाध्यायः स उच्यते ॥ see अध्यापक,  and under आचार्य also. -या A female preceptor.

यी A female preceptor. उपेत्य अधीयते तस्या उपाध्यायी,  उपाध्याया and Vārt. या तु स्वयमेवाध्यापिका तत्र वा ङीष् वाच्यः on P.
 IV.*  1.49 Sk.

The wife of a preceptor.Comp.   -सर्वस्वम् N.
  of a grammar frequently referred to by the commentary on the Uṇādi Sūtras.

Apte 1890

English

 उपाध्यायः [उपेत्याधीयते अस्मात्,  उप-अधि-इ-घञ्] 1 A teacher or preceptor in general. 
2 Particularly,  a spiritual teacher,  religious preceptor
 (by Y. 1. 35,  a sub-teacher who instructs for wages only in a part of the Veda and is inferior to an आचार्य
 एकदेशमुपाध्यायः)
 cf. Ms. 2. 141
 
एकदेशं तु वेदरय वेदांगान्यपि वा पुनः । योऽध्यापयति वृत्त्यर्थमुपाध्यायः स उच्यते ॥ see अध्यापक and under आचार्य also. 
या A female preceptor. 
यी 1 A female preceptor. 
2 The wife of a preceptor. 

Monier Williams Cologne

English

 उपाध्य्-आय m.
  (√ इ),  a teacher,  preceptor (who subsists by teaching a part of the Veda or Vedāṅgas,  grammar &c.
  
 he is distinguished from the Ācārya q.v.),  Mn.
   iv,  141,  &c.
  
 Yājñ.
  i,  35
 MBh.
  
 Śak.
  &c.
  

 उपाध्य्-आय f(आ or ई) a female teacher,  Kāty.
  on Pāṇ.
  iii,  13,  21

Monier Williams 1872

English

 उपाध्याय उपाध्य्-आय,  अस्,  m. (fr. rt. 5. इ
with उप-अधि),  a sub-teacher who instructs in a
part only of the Veda or in grammar and the other
Vedāṅgas,  and is therefore inferior to the Ācārya
who instructs in the whole Veda with the Kalpa and
Upaniṣads (see Manu II. 141)
 a spiritual teacher, 
a teacher in general
 (आ),  f. a female preceptor
 (ई), 
f. a female teacher or the wife of a teacher.

Macdonell

English

 उपाध्याय upa‿adhyāy-a,  m.
  teacher
 -ānī,  f.
  🞄wife of a teacher.

Benfey

English

 उपाध्याय उपाध्याय,  i. e. उप
-अधि-इ + अ,  m.
  A spiritual preceptor
who gives instruction in a part only
of the Veda,  Man.  2,  141
 a spiritual
preceptor in general,  Śāk. 61,  11
 Rām. 
1,  11,  13 (19 Gorr.).
 -- Comp.
 
पट्ट-,  m.
 
a dispatcher of documents (master of
the rolls?),  Rājat. 5,  396.
महा-,  m.
 
a reverend master,  Chr. 175,  1. 17. महा
-महा-,  m.
  a very reverend master, 
Chr. 235,  6.

Apte Hindi

Hindi

उपाध्यायः
पुं*
  - उपेत्याधीयते अस्मात् - उप+अधि+इ+घञ्
"अध्यापक,  गुरु"

उपाध्यायः
पुं*
  - उपेत्याधीयते अस्मात् - उप+अधि+इ+घञ्
"विशेषतः अध्यात्मगुरु,  धर्मशिक्षक"

Shabdartha Kaustubha

Kannada

उपाध्याय
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಗುರು /ಜೀವನಕ್ಕಾಗಿ ವೇದ ವೇದಾಂಗಗಳನ್ನು ಕಲಿಸುವವನು
निष्पत्तिः - > उप + अधि + इङ् (अध्ययने) - "घञ्"(३-३-२१)
व्युत्पत्तिः - > उपेत्य अधीयतेऽस्मात्
प्रयोगाः - > "एकदेशन्तु वेदस्य वेदाङ्गान्यपि वा पुनः । योऽध्यापयति वृत्त्यर्थमुपाध्यायः स उच्यते ॥"
उल्लेखाः - > मनु० २-१४१

L R Vaidya

English

 upADyAya {% m. %} 1. A teacher in general
 2. a spiritual teacher,  a religious preceptor,  किं भवानस्मदुपाध्यायादपि धर्मवित्तरः Mud.i. An उपाध्याय instructs for wages. (एकदेशं ति वेदस्य वेदांगान्यपि वा पुनः । योऽध्यापयति वृत्त्यर्थमुपाध्यायः स उच्यते M.ii.141). See अध्यापक and आचार्य.

Bopp

Latin

 उपाध्याय m. (r. इ praef. उप + अधि s. अ) magister, 
praeceptor. AM.

Aufrecht Catalogus Catalogorum

English

 उपाध्याय a grammarian. Quoted by Kṣīrasvāmin in
Amarakośodghāṭana and Kṣīrataraṅgiṇī.

 उपाध्याय on alaṃk. Quoted by Arjunavarmadeva on
Amaruśataka 54. 56.

Indian Epigraphical Glossary

English

 Upādhyāya (CII 4),  a teacher
 epithet of Brāhmaṇas.
(IA 19),  Jain
 an Ācārya who has the right of reading the
sacred text,  but not of explaining it.
(IE 8-3
 EI 7),  epithet of teachers
 mentioned as a Pātra.
(CII 3),  a sub-teacher who is the instructor in only a part
of the Veda,  or in grammar and the other Vedāṅgas.

Lanman

English

 upādhyāya,  m. teacher. [√i + upa_adhi.]

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
अनुयोगकृदाचार्य उपाध्यायस्तु पाठकः ।
-wordlist-
 
अनुयोगकृत् (पुं),  आचार्य (पुं),  उपाध्याय (पुं),  पाठक (पुं)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

अध्यापक
अध्यापक,  उपाध्याय
अध्यापक उपाध्यायो व्याख्या विवरणं स्मृतम् ।
verse 2.1.1.400
page 0046

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 उपाध्यायः,  पुं,
   (उपेत्य अधोयतेऽस्मात् । उप +अधि + इ + घञ् ।) अध्यापकः । इत्यमरः ॥
 वेदैक-देशाध्यापकः । यथा,  --“एकदेशन्तु वेदस्य वेदाङ्गान्यपि वा पुनः ।योऽध्यापयति वृत्त्यर्थमुपाध्यायः स उच्यते” ॥
इति भविष्ये २ अध्यायः ॥
 मानवे २ । १४५श्लोके च ॥

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 उपाध्याय पु०
  उपेत्याधीयतेऽस्मात् उप + अधि + इङ्--घञ् ।“एकदेशन्तु वेदस्य वेदाङ्गान्यपि वा पुनः । योऽध्याप-यति वृत्त्यर्थमुपाध्यायः स उच्यते” इति मनूक्तलक्षणेवेदैकदेशतदङ्गाध्यापके । स्त्रियां ङीपि उपाध्यायाउपाध्यायीतिरूपद्वयम । उपाध्यायस्य पत्नीत्यर्थे ङीष्आनुक् वा उपाध्यायानी “उपाध्यायानी ऋतुमती” मा०आ० ३ अ० उपाध्यायी च । “उपाध्यायान् दशाचार्थआचर्याणां शतं पिता” । “आचार्यं स्वमुपाध्यायं पितरंमातर गुरुम्” मनुः । तन्मरणे एकरात्राशौचम् “आचार्य-पत्नोपुत्रोपाध्यायमातुलश्वशुरश्वशुर्यसहाध्यायिशिष्येष्वेक-रात्रेण” विष्णूक्तेः ।

Capeller

German

 उपाध्याय m.
  Lehrer.
°ध्यायानी f.
  frau.

Burnouf

French

 उपाध्याय उपाध्याय m.
  (अधि
 इ) maître
spirituel,  précepteur qui enseigne à lire le Veda. -- S. f.
 
उपाध्याया institutrice -- S. f.
  उपाध्यायी et
उपाद्यायानी la femme de l'instituteur.

Stchoupak

French

 उपाध्याय-
 m.
  précepteur spirituel,  maître 
 -आनी- f.
  femme
du maître.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.