| YouTube Channel

उपादानम् (upAdAnam)

 
Apte
English
उपादानम् [upādānam], 1 Taking, receiving, acquisition, obtaining
विश्रब्धं ब्राह्मणः शूद्राद् द्रव्योपादानमाचरेत्
Ms.*
 8.417
12.7
विद्या˚
K.*
 75.
Taking away, appropriating to oneself.
Employment, using
becoming familiar with.
Mention, enumeration
किमास्योपादाने प्रयोजनम् Mbh.I.1.9.
Saying, speaking.
Including, containing.
Withdrawing the organs of sense and perception from the external world and its objects.
A cause
motive, natural or immediate cause
पाटवोपादानः भ्रमः
U.*
 3. v. l.
प्रकृष्टपुण्य- परिपाकोपादानो महिमा स्यात्
U.*
 6.
The material out of which anything is made, the material cause
निमित्तमेव ब्रह्म स्यादुपादानं च वेक्षणात् adhikaraṇamālā.
A mode of expression in which a word used elliptically, besides retaining its own primary sense, conveys another (in addition to that which is actually expressed)
स्वसिद्धये पराक्षेपः ... उपादानम् K.
P.*
 2.
(With Buddhists) conception
grasping at or clinging to existence (caused by तृष्णा and causing भव). (With Rāmānujas) preparation (of perfumes, flowers
&c.
 as one of the five elements of worship).
Effort of body or speech.
N.
 of the four contentments mentioned in सांख्यकारिका as प्रकृत्युपादानकालभागाख्याः Sāṅ.
K.*
 5.
Comp.
 -कारणम् a material cause
प्रकृतिश्चोपादान- कारणं च ब्रह्माभ्युपगन्तव्यम् Ś. B. -लक्षणा
=
 अजहत्स्वार्था q. v.
see K.
P.*
 2
S. D.* 14.
Apte Hindi
Hindi
उपादानम्
नपुं*
 - उप+आ+दा+ल्युट्
"लेना, प्राप्त करना, अभिग्रहण करना, अवाप्त करना"
उपादानम्
नपुं*
 - उप+आ+दा+ल्युट्
"उल्लेख, वर्णन"
उपादानम्
नपुं*
 - उप+आ+दा+ल्युट्
"समावेश, मिलाना"
उपादानम्
नपुं*
 - उप+आ+दा+ल्युट्
सांसारिक पदार्थों से अपनी ज्ञानेन्द्रियों व मन को हटाना
उपादानम्
नपुं*
 - उप+आ+दा+ल्युट्
"कारण, प्रयोजन, प्राकृतिक या तात्कालिक कारण"
उपादानम्
नपुं*
 - उप+आ+दा+ल्युट्
"सामग्री जिनसे कोई वस्तु बने, भौतिक कारण"
उपादानम्
नपुं*
 - उप+आ+दा+ल्युट्
अभिव्यंजना की एक रीति जिसमें अपने वास्तविक अर्थ को प्रकट करने के अतिरिक्त न्यूनपद की पूर्ति भी अध्याहार द्वारा कर ली जाती है
उपादानम्
नपुं*
 - उप+ आ+ दा+ ल्युट्
सांख्यशास्त्र में वर्णित चार अन्तर्वस्तुओं में से एक
E Bharati Sampat
Sanskrit
(न) स्वीकरणम् । उप+आ+डुदाञ्(दाने)+ल्युट् । ‘ल्युट् च’ ३.३.११५। ‘विस्रब्धं ब्राह्मणः शूद्रात् द्रव्योपादानमाचरेत्’ मनुः८.४१७। २.इन्द्रियप्रत्याहारः। उपदीयते । ३.उपादानकारणम् मूलकारणम् । ‘घटस्य मृदुपादानकारणम्, वस्त्रस्य तन्तुसमवायः उपादानकारणम् । उपादानकारनञ्च द्विविधम् । १.परिणामी । तच्च रूपान्तरमाप्नोति यथा मृत् । २.विवर्तः। तच्च नित्यम्, विभुः यथा ब्रह्म । ४.साञ्ख्यमते आध्यात्मिकतुष्टितरम् । ५.उञ्छवृत्तिः।
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 प्रत्याहारः, उपादानम्, प्रत्याहरणम्
noun
अष्टाङ्गयोगस्य एकम् अङ्गम्, यस्मिन् स्वस्वविषयेभ्यः इन्द्रियाणां निवर्तनं कृत्वा चित्तैकाग्र्यं क्रियते।
"प्रत्याहारस्य अभावेन साधना कर्तुं न शक्यते।"
Tamil
Tamil
உபாதா3னம் : மூலப் பொருள், காரணம், பிரயோஜனம், வர்ணனை, எடுத்துக் கொள்ளுதல்.
अमरकोशः
Sanskrit
Word: उपादानम्
Root: उपादानम्
Gender: undefined
Number: undefined
Meaning(s):
⇒ non - vegetarian
Shloka(s):
3|3|224|2 ► उपादानेऽप्यामिषं स्यादपराधेऽपि किल्बिषम्॥ (नानार्थवर्गः)
Synonym(s):
➠ 3|3|224|2 ⇢ आमिषः (आमिष) (पुं)
➠ 3|3|224|2 ⇢ आमिषम् (आमिष) (नपुं)
Related word(s):
जातिः ➡ क्रिया