| YouTube Channel

उपादानं (upAdAnaM)

 
Apte 1890
English
उपादानं 1 Taking, receiving, acquisition, obtaining
विश्रब्धं ब्राह्म णः शूद्रात् द्रव्योपादानमाचरेत् Ms. 8 417
12. 7
विद्या° K. 75.
2 Taking away, appropriating to oneself.
3 Employment, using
becoming familiar with.
4 Mention, enumeration.
5 Saying, speaking.
6 Including, containing.
7 Withdrawing the organs of sense and perception from the external world and its objects.
8 A cause, motive, natural or immediate cause
पाटवोपादानः भ्रमः U. 3 v. l.
प्रकृष्टपुण्यपरिपाकोपादानो महिमा स्यात् U. 6.
9 The material out of which anything is made, the material cause
निमित्तमेव ब्रह्म स्यादुपादानं च वेक्षणात् Adhikaraṇamālā..
10 A mode of expression in which a word used elliptically, besides retaining its own primary sense, conveys another (in addition to that which is actually expressed)
स्वसिद्धये पराक्षेपः… उपादानं K. P. 2.
11 (With Buddhists) Conception.
12 Effort of body or speech.
Comp.
कारणं a material cause
प्रकृतिश्चोपादानकारणं च ब्रह्माभ्युपगंतव्यं Ś. B.
लक्षणा = अजहत्स्वार्था q. v.
see K. P. 2
S. D. 14.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
उपादानं,
क्ली,
 (उप + आङ् + दा + ल्युट् ।) स्वस्व-विषयेभ्य इन्द्रियाकर्षणम् । तत्पर्य्यायः । प्रत्याहारः२ । इत्यमरः ॥
(ग्रहणम् । “स्यादात्मणोप्युपादा-नात् एषोपादानलक्षणा” । इति साहित्यदर्पणे१० परिच्छेदः ।) हेतुः । इति त्रिकाण्डशेषः ॥
न्याय-मते ॥
समवायिकारणम् । प्रवृत्तिजनकज्ञानञ्च ॥