उपादान (upAdAna)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 उपादान n.
  (-नं)
	 1. Taking away,  abduction,  taking.
	 2. Abstraction,  res-
training the organs of sense and perception. 
	 3. Cause,  motive.
4. Immediate or proximate cause.
	 5. The formal or distinct form, 
the material cause.
	 6. A double meaning,  an expression convey-
ing a sense besides that which appears intended.
	 7. Saying,  speak-
ing.
 E.
  उप near,  आदा to take,  ल्युट् aff.
  

Capeller Eng

English

 उपादान n.
  taking,  acquiring,  appropriating
 non-exclusion, 
addition
 enumeration,  mention
 the material cause (ph.).

Yates

English

 उपा_दान (नं) 1.
n.
  Taking away
 ab-
straction
 cause,  double mean-
ing
 speaking.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

उपादान 	-	 upAdAna 	-	 m.
  	-	  application
उपादान 	-	 upAdAna 	-	 n.
  	-	  use
उपादान 	-	 upAdAna 	-	 n.
  	-	  appropriating to one's self
उपादान 	-	 upAdAna 	-	 n.
  	-	  present
उपादान 	-	 upAdAna 	-	 n.
  	-	  abstraction
उपादान 	-	 upAdAna 	-	 n.
  	-	  accepting
उपादान 	-	 upAdAna 	-	 n.
  	-	  taking
उपादान 	-	 upAdAna 	-	 n.
  	-	  motive
उपादान 	-	 upAdAna 	-	 n.
  	-	  saying
उपादान 	-	 upAdAna 	-	 n.
  	-	  perceiving
उपादान 	-	 upAdAna 	-	 n.
  	-	  withdrawing
उपादान 	-	 upAdAna 	-	 n.
  	-	  allowing
उपादान 	-	 upAdAna 	-	 n.
  	-	  appropriation
उपादान 	-	 upAdAna 	-	 n.
  	-	  material cause
उपादान 	-	 upAdAna 	-	 n.
  	-	  speaking
उपादान 	-	 upAdAna 	-	 n.
  	-	  noticing
उपादान 	-	 upAdAna 	-	 n.
  	-	  grasping at or clinging to existence
उपादान 	-	 upAdAna 	-	 n.
  	-	  including
उपादान 	-	 upAdAna 	-	 n.
  	-	  material of any kind
उपादान 	-	 upAdAna 	-	 n.
  	-	  mentioning
उपादान 	-	 upAdAna 	-	 n.
  	-	  learning
उपादान 	-	 upAdAna 	-	 n.
  	-	  preparation
उपादान 	-	 upAdAna 	-	 n.
  	-	  employment
उपादान 	-	 upAdAna 	-	 n.
  	-	  act of taking for one's self
उपादान 	-	 upAdAna 	-	 n.
  	-	  offering
उपादान 	-	 upAdAna 	-	 n.
  	-	  enumeration
उपादान 	-	 upAdAna 	-	 n.
  	-	  acquiring
उपादान 	-	 upAdAna 	-	 n.
  	-	  receiving
उपादान 	-	 upAdAna 	-	 n.
  	-	  cause

Wilson

English

 उपादान
n.
  (-नं)
1 Taking away,  abduction,  taking.
2 Abstraction,  restraining the organs of sense and perception. 
3 Cause,  motive.
4 Immediate or proximate cause.
5 The formal or distinct form,  the material cause.
6 A double meaning,  an expression conveying a sense besides that which appears
intended.
7 Saying,  speaking.
E.
  उप near,  आदा to take,  ल्युट् aff.
  

Apte

English

उपादानम् [upādānam],  1 Taking,  receiving,  acquisition,  obtaining
 विश्रब्धं ब्राह्मणः शूद्राद् द्रव्योपादानमाचरेत् Ms.*
  8.417
 12.7
 विद्या˚ K.*
  75.

Taking away,  appropriating to oneself. 

Employment,  using
 becoming familiar with.

Mention,  enumeration
 किमास्योपादाने प्रयोजनम् Mbh.I.1.9.

Saying,  speaking.

Including,  containing.

Withdrawing the organs of sense and perception from the external world and its objects.

A cause
 motive,  natural or immediate cause
 पाटवोपादानः भ्रमः U.*
  3. v. l. 
 प्रकृष्टपुण्य- परिपाकोपादानो महिमा स्यात् U.*
  6.

The material out of which anything is made,  the material cause
 निमित्तमेव ब्रह्म स्यादुपादानं च वेक्षणात् adhikaraṇamālā.

A mode of expression in which a word used elliptically,  besides retaining its own primary sense,  conveys another (in addition to that which is actually expressed)
 स्वसिद्धये पराक्षेपः ... उपादानम् K. P.*
   2.

(With Buddhists) conception
 grasping at or clinging to existence (caused by तृष्णा and causing भव). (With Rāmānujas) preparation (of perfumes,  flowers &c.
  as one of the five elements of worship).

Effort of body or speech.

N.
  of the four contentments mentioned in सांख्यकारिका as प्रकृत्युपादानकालभागाख्याः Sāṅ. K.*
  5. Comp.
   -कारणम् a material cause
 प्रकृतिश्चोपादान- कारणं च ब्रह्माभ्युपगन्तव्यम् Ś. B. -लक्षणा =
  अजहत्स्वार्था q. v. 
 see K. P.*
   2
 S. D.*  14.

Apte 1890

English

 उपादानं 1 Taking,  receiving,  acquisition,  obtaining
 विश्रब्धं ब्राह्म णः शूद्रात् द्रव्योपादानमाचरेत् Ms. 8 417
 12. 7
 विद्या° K. 75. 
2 Taking away,  appropriating to oneself. 
3 Employment,  using
 becoming familiar with. 
4 Mention,  enumeration. 
5 Saying,  speaking. 
6 Including,  containing. 
7 Withdrawing the organs of sense and perception from the external world and its objects. 
8 A cause,  motive,  natural or immediate cause
 पाटवोपादानः भ्रमः U. 3 v. l.
 प्रकृष्टपुण्यपरिपाकोपादानो महिमा स्यात् U. 6. 
9 The material out of which anything is made,  the material cause
 निमित्तमेव ब्रह्म स्यादुपादानं च वेक्षणात् Adhikaraṇamālā.. 
10 A mode of expression in which a word used elliptically,  besides retaining its own primary sense,  conveys another (in addition to that which is actually expressed)
 स्वसिद्धये पराक्षेपः… उपादानं K. P. 2. 
11 (With Buddhists) Conception. 
12 Effort of body or speech. 
Comp. 
कारणं a material cause
 प्रकृतिश्चोपादानकारणं च ब्रह्माभ्युपगंतव्यं Ś. B. 
लक्षणा = अजहत्स्वार्था q. v.
 see K. P. 2
 S. D. 14. 

Monier Williams Cologne

English

 उपा-दान n.
  the act of taking for one's self,  appropriating to one's self,  MBh.
  
 Mn.
   &c.
  

 perceiving,  noticing,  learning,  acquiring (knowledge),  Hit.
 
 Vop.

 accepting,  allowing,  including

 employment,  use,  Sāh.
 
 Sarvad.
 
 Kap.

 saying,  speaking,  mentioning,  enumeration,  Vedāntas.
 ,  Kāś.
 
 Siddh.
 

 abstraction,  withdrawing (the organs of sense from the outer world),  L.
 

 (with,  Buddh.
 ) grasping at or clinging to existence (caused by तृष्णा,  desire,  and causing भव,  new births)

 (with Rāmānujas) preparation (of perfumes,  flowers &c.
   as one of the five elements of worship),  Sarvad.
 

 cause,  motive,  material cause

 material of any kind,  Sāṃkhyak.
 
 Vedāntas.
 
 Kap.
   &c.

 offering,  present,  L.
 

Monier Williams 1872

English

 उपा-दान,  अम्,  n. taking,  acquiring,  taking away, 
abduction,  appropriating to one's self,  accepting,  em-
ployment,  using,  becoming familiar with
 mentioning, 
enumeration
 saying,  speaking
 including,  containing
abstraction,  withdrawing the organs of sense and per-
ception from the outer world
 cause,  motive
 imme-
diate or proximate cause
 the formal or distinct form, 
the material cause
 a double meaning,  an expression
conveying a sense besides that which appears in-
tended
 (with Buddhists) conception
 effort or ex-
ertion of body or speech.
—उपादान-कारण,  अम्, 
n. a proximate cause.

Macdonell

English

 उपादान upa‿ādāna,  n.
  taking,  seizure,  appropriation
 🞄apprehension
 admission,  non-exclusion
 🞄employment
 mention,  quotation
 🞄material cause.

Benfey

English

 उपादान उपादान,  i. e. उप-आ-दा +
अन,  n.
 
 1. Seizure,  Man.  8,  417.
 2.
Learning,  Hit. 4,  13,  v. r.
 3. Material
cause,  Bhāṣāp. 149.

Apte Hindi

Hindi

उपादानम्
नपुं*
   - उप+आ+दा+ल्युट्
"लेना,  प्राप्त करना,  अभिग्रहण करना,  अवाप्त करना"

उपादानम्
नपुं*
   - उप+आ+दा+ल्युट्
"उल्लेख,  वर्णन"

उपादानम्
नपुं*
   - उप+आ+दा+ल्युट्
"समावेश,  मिलाना"

उपादानम्
नपुं*
   - उप+आ+दा+ल्युट्
सांसारिक पदार्थों से अपनी ज्ञानेन्द्रियों व मन को हटाना

उपादानम्
नपुं*
   - उप+आ+दा+ल्युट्
"कारण,  प्रयोजन,  प्राकृतिक या तात्कालिक कारण"

उपादानम्
नपुं*
   - उप+आ+दा+ल्युट्
"सामग्री जिनसे कोई वस्तु बने,  भौतिक कारण"

उपादानम्
नपुं*
   - उप+आ+दा+ल्युट्
अभिव्यंजना की एक रीति जिसमें अपने वास्तविक अर्थ को प्रकट करने के अतिरिक्त न्यूनपद की पूर्ति भी अध्याहार द्वारा कर ली जाती है

उपादानम्
नपुं*
   - उप+ आ+ दा+ ल्युट्
सांख्यशास्त्र में वर्णित चार अन्तर्वस्तुओं में से एक

Shabdartha Kaustubha

Kannada

उपादान
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಗ್ರಹಣ /ಸ್ವೀಕಾರ
निष्पत्तिः - > उप +आ + डुदाञ् (दाने) - भावे "ल्युट्" (३-३-११५)
प्रयोगाः - > "विद्रब्धं ब्राह्मणः शूद्रात् द्रव्योपादानमाचरेत्"
उल्लेखाः - > मनु० ८-४१७
उपादान
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪ್ರತ್ಯಾಹಾರ /ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಆಯಾ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಬಿಡದಂತೆ ತಡೆಯುವುದು
उपादान
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮೂಲಕಾರಣ /ಕಾರ್ಯೋತ್ಪತ್ತಿಗಾಗಿ ಅವಶ್ಯವಾಗಿರಬೇಕಾದ ಕಾರಣ /ಯಾವಾಗಲೂ ಕಾರ್ಯದೊಡನೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿರುವ ಕಾರಣ
निष्पत्तिः - > उप +आ + डुदाञ् (दाने) - कर्म० "ल्युट्" (३-३-११७)
व्युत्पत्तिः - > उपादीयते
उपादान
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸಾಂಖ್ಯರು ಹೇಳುವ ೯ ವಿಧ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ತುಷ್ಟಿಗಳಲ್ಲೊಂದು
उपादान
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಉಪಾದಾನ /ಉಂಛವೃತ್ತಿ /ಭಿಕ್ಷೆಯೆತ್ತುವುದು

L R Vaidya

English

 upAdAna {% n. %} 1. Taking,  receiving,  acquiring,  विस्रब्धं ब्राह्मणः शूद्राद्द्रव्योपार्जनमाचरेत् M.viii.417
conveying some sense in addition to that actually expressed,  स्वसिद्धये पराक्षेपः … उपादानम् K.Pr.ii.
withdrawing the organs of sense from the outer world
the material out of which anything is formed,  a material cause,  निमित्तमेव ब्रह्म स्यादुपादानं च वेक्षणात् Adhikaraṇaratnamālā,  Sank.K.9
mention,  enumeration
a cause,  a motive.

Edgerton Buddhist Hybrid

English

 upādāna,  nt. (cf. upādāya,  °diyati
 = Pali id.,  in all senses except 4
 in Skt. hardly used in these mgs.),  and in Bhvr cpds. (various mgs.) sopādāna (sa-up°) adj.,  [Page145-a] having,  characterized by up°,  and neg. an-up°,  nir-up°,  without up°:
(1) fuel (app. as the substratum or material cause) of fire: Mv 〔ii.270.14〕 analo upādānaṃ (sc. bhasmīkaroti)
 Gv 〔502.10—11〕 agnir yāvad upādānaṃ labhate
 Śikṣ 〔226.1〕 yathāgnir upādānavaikalyān na jvalati
(2) grasping,  clinging,  addiction: Śikṣ 〔104.14〕 parṣad-anupādānatayā,  (by) having no addiction to company (Bendall and Rouse)
 in most passages not clearly distinguishable from (3)
 Laṅk 〔23.7〕 (vs) te bhonti nirupādānā ihāmutra nirañjanāḥ
 Mvy 〔2144〕 upādānam,  foll. by granthaḥ,  nīvaraṇam
 〔7066〕 upādāna-hetuḥ
 LV 〔180.12〕 sarvopādānaparigrahair anarthiko (of the Bodhisattva)
 〔244.(2—)3〕 (nāpi saṃskṛtānāṃ sāśravānāṃ) sopādānānāṃ dhyānasamādhisamāpattīnāṃ doṣo datto bhavet
 〔358.20〕 (vs) yāsyanti nirupādānāḥ phalaprāptivaraṃ śubhaṃ
 〔392.13〕 anādāno 'nupādāno 'vijñapto … (of Buddhaʼs dharma)
 Av 〔ii.188.10〕 abhinandanāyopādānāya adhyavasānāya (em.) saṃvartate (of a heretical opinion)
 Dbh 〔48.9〕 (saṃskārair avaropitaṃ cittabījaṃ) sāsravaṃ sopādānam … bhavati
(3) clinging to existence,  specifically (undoubtedly this is meant in some passages cited under 2)
 esp. as one of the links in the chain of the pratītyasamutpāda
 it is produced by tṛṣṇā,  and produces bhava (as in Pali,  taṇhāpaccayā upādānaṃ,  upādānapaccayā bhavo): Mv 〔ii.285.10—11〕 tṛṣṇāpratyayam upādānaṃ,  upādānapratyayo bhavo
 Mvy 〔2250〕
 Dharmas 〔42〕
 modulations of the same formula LV 〔346.12,  15〕
 RP 〔48.6〕
 Dbh 〔48.16〕
 a peculiar one LV 〔420.4—5〕 (vs) tṛṣṇāta sarva upajāyati duḥkhaskandhaḥ,  (5) upādānato (read upa° m.c.) bhavati sarva bhavapravṛttiḥ,  where obviously duḥkhaskandha = upādāna,  see below,  4
 also pañcopādāna-skandhāḥ (= Pali pañc' upādānakkhandhā),  the five skandha which are the basis of clinging to existence (otherwise called simply the 5 skandha,  q.v.) Mvy 〔1831〕
 Av 〔ii.168.1〕
 pañcasu upādānaskandheṣu Mv 〔iii.53.3〕
 Divy 〔294.4〕
 (listed as rūpa,  vedanā,  saṃjñā,  saṃskāra,  pl.,  vijñāna,  Mvy 〔1832—6〕
 Mv 〔iii.53.4—7〕
 Divy 〔294.5—7〕
) skandhā sopādānā jñānena mayā parijñātā LV 〔371.20〕 (vs)
 in the first of the 4 noble truths,  saṃkṣepeṇa (LV °pāt,  Mv saṃkṣiptena) pañcopādānaskandhā (Mvy °dha-)duḥkham (Mv duḥkhā) Mvy 〔2240〕
 Mv 〔iii.332.4〕
 LV 〔417.7〕
(4) in SP 〔75.2〕 sorrow,  misery (cf. LV 〔420.4—5〕,  cited under 3 above),  prītīprāmodyajāto nir-upādāno (free from sorrow) vigata-nivaraṇo (see s.v. nivaraṇa),  said of the man whose sons have been brought out of a burning house. Burnouf cites Tib. as rendering upādāna here by mya ṅan,  which regularly renders Skt. śoka,  grief
 and no other interpretation seems possible. It is an outgrowth of (3) as used in religious language.

Lanman

English

 upādāna,  n. the taking to one's self
appropriation. [√1dā + upa_ā,  ‘take.’]

Abhyankara Grammar

English

उपादान  hypothesis,  presumption,  acceptance.

Sanskrit Tibetan

Tibetan

nye bar blang ba
उपादान

nye bar len pa
उपादान

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
प्रत्याहार उपादानं बुद्धिशक्तिस्तु निष्क्रमः ॥ १५२४ ॥
इत्यादयः क्रियाशब्दा लक्ष्या धातुषु लक्षणम् ।
-wordlist-
 
प्रत्याहार (पुं),  उपादान (क्ली),  बुद्धिशक्ति (स्त्री),  निष्क्रम (पुं)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

उपदा
उपदा,  प्राभृत,  उपग्राह्य,  उपायन,  लञ्चा,  उत्कोच,  उपादान,  उपचार,  अमिष
उपदा प्राभृतं प्रोक्तमुपग्राह्यमुपायनम् ।
लञ्चोत्कोचमुपादानमुपचारस्तथामिषम् ॥ ४३४ ॥
verse 2.1.1.434
page 0050

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 उपादानं,  क्ली,
   (उप + आङ् + दा + ल्युट् ।) स्वस्व-विषयेभ्य इन्द्रियाकर्षणम् । तत्पर्य्यायः । प्रत्याहारः२ । इत्यमरः ॥
 (ग्रहणम् । “स्यादात्मणोप्युपादा-नात् एषोपादानलक्षणा” । इति साहित्यदर्पणे१० परिच्छेदः ।) हेतुः । इति त्रिकाण्डशेषः ॥
 न्याय-मते ॥
 समवायिकारणम् । प्रवृत्तिजनकज्ञानञ्च ॥

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 उपादान न०
  उप + आ + दा--ल्युट् । १ ग्रहणे “विस्रब्धं ब्रा-ह्मणः शूद्रात् द्रव्योपादानमाचरेत्” मनुः । “स्यादात्मनोऽ-प्युपादानात्” सा० द० । स्वस्वविषयेभ्य इन्द्रियाणां निवारणरूपे२ प्रत्याहारे,  कर्म्मणि ल्युट् । कायजननार्थमुपाद यमानेकार्यान्विते ३ कारणे यथा मृदादि घटादेः स्वर्णादि अल-ङ्कारादेः जननार्थं गृह्यते । तच्च सर्वदा कार्येष्व गतम् ।“असदकरण दुपादानग्रहणात् सर्वसम्भवामावात् । शक्तस्यशक्यकरणात् कारणभावाच्च सत् कार्य्यम्” सां० का०“उपादानानि कारणानि तेषां ग्रहणं कार्येण सह स्वम्बन्धउपादानैः कार्यस्य सखन्धादिति यावत् एतदुक्तं भवतिकार्येण संबन्धि कारणं कावस्य जनकं सम्बन्धश्च कार्य-स्यासतो न सम्भवति तस्मात् सत् कार्यमिति” सा० कौ०“उपदाननियमात्” “नकर्म्मण उपादत्वायोगात्” सां० सू०उपादानकारणञ्च कार्य्याभिन्नकारणमिति सांख्या वेदान्तिनश्च मत्यन्ते यथा मृत्तिकादयः घटादिकं प्रति,  सुवर्ण्णंकुण्डलादिक प्रति,  तन्तवः पटं पति,  तत्तत्कार्य्याभिन्नत्वादु-पादानकारणम् । नैयायिकास्तु उपादानकारणं समवायि-कारणतया व्यवह्रियते । “यत्समवेत कार्य्यं भवति ज्ञे-यन्त समवायि जनकं तत” भाषा० तेषांमते उपादान-शब्देनापि तस्य व्यवहारोऽस्त्येव “उपादानस्य चाध्यक्षंप्रवृत्तौ जनकं भवेत्” भाषोक्तेः । तत्तदुपदानगोचरचिकीर्षाकृ तज्ञानाश्रयत्वेन तैः ईश्वरस्य सर्व्वकर्त्तृत्व-त्वाभ्युपगमात् तच्च ईश्वरशब्दे चिन्तामणिग्रन्थे विवृतम्सांख्यमतसिद्धे ४ आध्यात्मिकतुष्टिभेदे च यथाह सा० का० ।“आध्यात्मिक्यश्चतस्रः प्रकृत्य पादानकालभाग्याख्याः ।बाह्या विषयोपरमात् पञ्च नव तुष्टयोऽभिभवाः” । “यातु प्र कृत्यविवेकख्यातिः सा प्रकृतेमात्रात् मा भूत्सर्व्वस्य सर्व्वदा तत्मात्रस्य सर्व्वान् प्रत्यविशेषात् प्रव्रज्या-यास्तु सा भवति तम्मात् प्रब्रज्यामुपाददीथाः कृतं तेध्यानाभ्यासेनायुष्मन् । इति उपदेशै या तष्टिः सोपादा-नाख्या नामाम्भ इत्युच्यते’ सां० कौ० । सलिलस्येव अङ्कुरंप्रति प्रव्रज्यायाः माक्षात्कारं प्रति सहकारिकारणत्वेनसलिलमदृशत्वात् सलिलत्वम् । आत्मसाक्षात्काराय चफलार्थि रुपदि ययानतया तस्या उपादानत्वमिति बो-ध्यम् । तेन निर्वृत्तम् ठक् । औपद निक स्वीकारमात्र-जन्येस्वत्वादौ यथां निध्यादौ द्रव्ये ग्रहणमात्रादेव स्वत्व-मुत्पद्यते । उपादानोपादेबभावः

Capeller

German

 उपादान n.
  die Aneignung,  Erfassung, 
Hinzufügung,  Erwähnung,  Anführung
materielle Ursache (ph.)

Burnouf

French

 उपादान उपादान n.
  (आ
 दा) prise,  acceptation. 
Attachement,  affection: कामोपादान l'amour du plaisir
दिट्ठुपादान attachement aux fausses doctrines
शीलप्पतुपादान attachement contraire,  en matière de
morale,  Bd.
		 Conception,  existence physique de l'embryon
 cause
matérielle de son existence.
		 Cause [en général].

Stchoupak

French

 उपादान-
 nt. fait de s'approprier,  d'acquérir 
 motif,  cause.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.