| YouTube Channel

उपसङ्ख्यान (upasaGkhyAna)

 
Spoken Sanskrit
English
उपसङ्ख्यान upasaGkhyAna
n.
 annumeration
उपसङ्ख्यान upasaGkhyAna
n.
 further enumeration
उपसङ्ख्यान upasaGkhyAna
n.
 reckoning along with
उपसङ्ख्यान upasaGkhyAna
n.
 act of adding
Apte 1890
English
उपसंख्यानं 1 Addition.
2 Supplementary addition, further or additional enumeration (a term technically applied to the Vārtikas of Kātyāyana which are intended to supply omissions in Pāṇini's Sūtras and generally to supplement them)
e. g. जुगुप्साविरामप्रमादार्थानामुपसंख्यानं
cf. इष्टि.
3 (In gram.) A substitute in form or sense.
Monier Williams 1872
English
उपसङ्ख्यान उप-सङ्ख्यान, अम्, n. (rt. ख्या),
annumeration, adding, addition
further enumeration
(in gram.) a substitute in form or sense, a consig-
nificant term or affix.
Shabdartha Kaustubha
Kannada
उपसङ्ख्यान
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಅಧಿಕವಾಗಿ ಸೇರಿಸುವುದು /ಹಿಂದೆ ಹೇಳಿದುದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕೂಡಿಸುವುದು
विस्तारः - > ಪಾಣಿನಿ ಸೂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಳಿರುವುದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿಗೆ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಬೇಕೆಂದು ವಾರ್ತಿಕಾಚಾರ್ಯ ಕಾತ್ಯಾಯನರ ವಾಕ್ಯ. "आत्मन्विश्वजनभोगोत्तरपदात् खः" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ವಿಹಿತವಾದ ख ಪ್ರತ್ಯಯವು पञ्चजन ಪದಕ್ಕೂ ಬರಬೇಕೆಂದು "पञ्चजनादुपसङ्ख्यानम्" ಎಂಬ ವಾರ್ತಿಕದಿಂದ ಹೇಳಿರುವರು. ಹೀಗೆಯೇ "ग्राम्यादीनामुपसङ्ख्यानम्" "आद्यादिभ्य उपसङ्ख्यानम्" ಇತ್ಯಾದಿ.
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
उपसङ्ख्यान
न०
 उपरि सूत्रोक्तादतिरिक्ताथः संख्यायतेअनेन उप + सम् + ख्या--करणे--ल्युट् । सूत्रानुक्तस्याथस्यवार्त्तिकादिभिः कथने वाक्यभेदे । “प्रकृत्यादिभ्य उपसं-ख्यानमित्यादि” वार्त्तिके भूरिप्रयोगः । इष्ट्युपसख्याननै-रपेक्ष्येण” २, ११२, माघव्या० मल्लिनाथः ।