उपश्रुति (upazruti)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 उपश्रुति f.
  (-तिः)
	 1. Promise,  assent.
	 2. Judicial astrology,  aspect of the
stars,  fortune-telling.
 E.
  उप above,  श्रु to hear,  क्तिन् aff.
  

Yates

English

 उप-श्रुति (तिः) 2.
f.
  Promise,  assent
judicial astrology.

Spoken Sanskrit

English

उपश्रुति 	-	 upazruti 	-	 f.
  	-	  rumour
उपश्रुति 	-	 upazruti 	-	 f.
  	-	  report
उपश्रुति 	-	 upazruti 	-	 f.
  	-	  giving ear to
उपश्रुति 	-	 upazruti 	-	 f.
  	-	  kind of supernatural oracular voice
उपश्रुति 	-	 upazruti 	-	 f.
  	-	  listening attentively
उपश्रुति 	-	 upazruti 	-	 f.
  	-	  range of hearing
उपश्रुति 	-	 upazruti 	-	 m.
  	-	  listening
उपश्रुति 	-	 upazruti 	-	 m.
  	-	  hearing

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Wilson

English

 उपश्रुति
f.
  (-तिः)
1 Promise,  assent.
2 Judicial astrology,  aspect of the stars,  fortune-telling.
E.
  उप above,  श्रु to hear,  क्तिन् aff.
  

Apte

English

उपश्रुतिः [upaśrutiḥ],  f.
 

Hearing,  listening.

Range of hearing.

A supernatural voice heard at night,  and personified as a nocturnal deity revealing the future
 नक्तं निर्गत्य यत्किंचिच्छुभाशुभकरं वचः । श्रूयते तद्विदुर्धीरा देवप्रश्नमुप- श्रुतिम् ॥ Hārāvali
 परिजनो$पि चास्याः सततमुपश्रुत्यै निर्जगाम K.*
  65.

Aspect of the stars,  fortune-telling.

Promise,  assent.

Rumour,  report
 नोपश्रुतिं कटुकां नोत मुक्ताम् Mb.
 *  5.3.5.

Inclusion,  incorporation (अन्तर्भाव)
 यथा त्रयाणां वर्णानां संख्यातोपश्रुतिः पुरा Mb.
 *  12.64.6.

N.
  of a deity
 अनेनैव व्रतेन तपसा चान्विता देवीं वरदामुपश्रुतिमाह्वय Mb.
 *  12.342.48.

Apte 1890

English

 उपश्रुतिः f. 1 Hearing,  listening. 
2 Range of hearing. 
3 A supernatural voice heard at night,  and personified as a nocturnal deity revealing the future
 नक्तं निर्गत्य यत्किंचिच्छुभाशुभकरं वचः । श्रूयते तद्विदुर्धीरा देवप्रश्नमुपश्रुतिं ॥ Hārāvalī
 परिजनोऽपि चास्याः सततमुपश्रुत्यै निर्जगाम K. 65. 
4 Aspect of the stars,  fortune-telling. 
5 Promise,  assent. 

Monier Williams Cologne

English

 उ॑प-श्रुति f.
  giving ear to,  listening attentively,  RV.
   i,  10,  3
 viii,  8,  5
 34,  11
 AV.
   ii,  16,  2
 xvi,  2,  5

 range of hearing,  ŚBr.
  
 ŚāṅkhŚr.

 hearing,  BhP.
  

 rumour,  report,  MBh.
   v,  30,  5 (ed.  Bomb.
 अप-श्रुति,  ed.
  Calc.  v,  871)

 a kind of supernatural oracular voice (answering questions about future events,  and supposed to be uttered by an idol after mystic invocations,  Vidhāna-pārijāta,  T.
 ),  MBh.
  
 Kād.
  &c.
  ,  (cf.   शकुनोप°)

 उ॑प-श्रुति m.
  N.
  of an evil spirit,  PārGṛ.
  i,  16,  23.

Monier Williams 1872

English

 उप-श्रुति,  इस्,  f. giving ear to,  listening to
 range
of hearing
 a supernatural voice heard at night and
personified as a nocturnal deity revealing the future
judicial astrology,  aspect of the stars,  fortune-telling
promise,  assent.

Benfey

English

 उपश्रुति उप-श्रु + ति,  f.
  A voice
heard in the night,  considered as a
deity,  MBh. 5,  436 sqq.

Apte Hindi

Hindi

उपश्रुतिः
स्त्री*
  - उप+श्रु+क्तिन्
"सुनना,  कान देना"

उपश्रुतिः
स्त्री*
  - उप+श्रु+क्तिन्
श्रवण-परास

उपश्रुतिः
स्त्री*
  - उप+श्रु+क्तिन्
रात को सुनाई देने वाली मूर्तिमती निशादेवी की भविष्यसूचक देववाणी

उपश्रुतिः
स्त्री*
  - उप+श्रु+क्तिन्
"प्रतिज्ञा,  स्वीकृति"

उपश्रुतिः
स्त्री*
  - उप+ श्रु+ क्तिन्
"जनश्रुति,  अफवाह"

उपश्रुतिः
स्त्री*
  - उप+ श्रु+ क्तिन्
"अन्तर्निविष्ट,  समावेशन"

उपश्रुतिः
स्त्री*
  - उप+ श्रु+ क्तिन्
एक देवी का नाम

Shabdartha Kaustubha

Kannada

उपश्रुति
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ಕೇಳುವಿಕೆ /ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿ ಕಿವಿಗೊಟ್ಟು ಆಲೈಸುವಿಕೆ
निष्पत्तिः - > उप + श्रु (श्रवणे) - "क्तिन्" (३-३-९४)
उपश्रुति
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ರಾತ್ರಿವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ಹೊರಕ್ಕೆ ಬಂದು ಕೇಳುವ ಶುಭಾಶುಭ ಸೂಚಕವಾದ ದೇವವಾಣಿ
प्रयोगाः - > "परिजनोऽपि सततमुपश्रुत्यै निर्जगाम"
उल्लेखाः - > कादं०
विस्तारः - > "नक्तं निर्गत्य यत्किञ्चिच्छुभाशुभकरं वचः । श्रूयते तद्विदुर्धीराः देवप्रश्नमुपश्रुतिम् ॥" - हारा० ।
उपश्रुति
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವಾಗ್ದಾನ /ಭರವಸೆಯ ಮಾತು
उपश्रुति
पदविभागः - > अव्ययम्
कन्नडार्थः - > ಕಿವಿಯ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ /ಕಿವಿಯ ಹತ್ತಿರ

L R Vaidya

English

 upaSruti {% f. %} 1. Giving ear to
range of hearing
a supernatural voice heard at night and personified as a nocturnal deity revealing the future (the Hārāvalī says- नक्तं निर्गत्य यत्किंचिच्छुभाशुभकरं वचः । श्रूयते तद्विदुर्धीरा देवप्रश्ननुपश्रुतिम्),  परिजनोऽपि चास्याः सततमुपश्रुत्यै निर्जगाम Kad.
promise,  assent.

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
उत्तरं तु प्रतिवचः प्रश्नः प्रच्छानुयोजनम् ।
कथंकथिकता चाथ देवप्रश्न उपश्रुतिः ॥ २६३ ॥
-wordlist-
 
उत्तर (क्ली),  प्रतिवचस् (क्ली),  प्रश्न (पुं),  पृच्छा (स्त्री),  अनुयोजन (क्ली),  कथङ्कथिकता (स्त्री),  देवप्रश्न (पुं),  उपश्रुति (स्त्री)

Mahabharata

English

Upaśruti,  a goddess. § 555 (Indravijaya): V,  13,  426,  427 (devīṃ)
 14,  428 (devīṃ),  (430),  430,  439 (devī,  found out Indra).--§ 717b (Nārāyaṇīya): XII,  343,  VII),  ††13215 (repetition from § 555).

पुराणम्

English

उपश्रुति / UPAŚRUTI. The patron-goddess of Uttarāyaṇa (The sun's progress towards North in the former half of the year). In mahābhārata,  Ādi Parva,  Chapter 166 mention is made of how this goddess made it possible for indrāṇī to see indra through the holes of a stalk of lotus. It was by the help of upaśruti that Śacīdevī and indra met together. (M.B. Udyoga Parva,  Chapter 14,  Stanzas 12 and 13).

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 उपश्रुतिः,  स्त्री,
   (उपश्रूयते । उप + श्रु + क्तिन् ।)दैवप्रश्नः । यथाह हारावली ॥
“नक्तं निर्गत्य यत् किञ्चिच्छुभाशुभकरं वचः ।श्रूयते तद्विदुर्धीरा दैवप्रश्नमुपश्रुतिम्” ॥
(उप समीपे श्रुतिः श्रवणम् । समीपश्रवणम् ।उपमिता श्रुत्या । वेदसदृशी श्रुतिसदृशत्वात्तथात्वम् ॥
)

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 उपश्रुति स्त्री उप + श्रु--क्तिन् । १ समीपश्रवृणे “सुश्रुतिश्च मो-पश्रुतिश्च मा हासिष्टाम्” अथ० १६,  २,  ५,  “सोमपागिरामुपश्रुतिः” ऋ० १,  १०,  ३,  “उपश्रुतिः समीपे श्रवणम्”भा० श्रुतिः श्रवणम् समाप्ये अव्ययी० । २ श्रवणसमोपे“आ नोयाह्युपश्रुत्युक्थेषु” ऋ० ८,  ३४,  ११,  उपश्रुतिश्रवणसमीपमायाहि” भा० “नक्तं निर्गत्य यत्किञ्चित्शुभाशुभकरं वचः । श्रूयते तद्विदर्धी रादेवप्रश्नमुपश्रुतिम्”हारावल्युक्ते ३ देवं प्रति कृतशुभाशुभप्रश्नस्य तदाविष्टबाला-दिभिहठाद्यक्तेउत्तर वाक्ये च “परिजनोऽपि चास्याः सतत-मुपश्रुत्यै निर्जगाम” काद० । उपश्रुतिश्रवणप्रकारश्च विधा-न पा० यज्ञकाण्डे दर्शितो यथा “उपश्रुतौ विधानं तु यथाकार्यं फलार्थिना । ज्ञातव्या यज्ञकर्मान्ते सा पौरमुखजाबुधैः । अन्त्यजानां गृहे वाक्यं पूर्वरात्रे यदुच्यते । स्त्रियावा बालकैर्वापि तथा पुम्भिः परस्परम् । विचार्य तद्वच-स्तत्त्वमादेष्टव्यं फलं बुधैः । निर्णेजकालये पश्येत् प्रतिपद्येवबुद्धिमान् । मद्यकृत्सदने पश्येत् द्वितीयायां न संशयः ।तैलविक्रयिणो गेहे पुक्कसस्य तथालये । लोहकृत्सदने चैवकिंशुकानां गृहे तथा । मद्यकारिगृहे चैव तथा वैश्य-गृहेऽपि च । योगिजातिकुले पश्येत्तथा पौष्कलगेहके ।सिन्दोलकगृहेपश्येत् कुम्भकारगृहे तथा । स्वर्णकारालयेचैव कापालिकद्विजन्मनोः । तृतीयादितिथौ ज्ञेया क्रमे-णोपश्रुतिर्भवेत् । अमायां शूद्रजातीनां गृहे पश्येदुपश्रु-तिम्” । पश्येत् शुभाशुममालोचयेत् । तत्र क्रमश्च ।“उपास्य पश्चिमां सन्ध्यां स्मरन्नात्महितं सुधीः ।स्वस्तिवाच्य द्विजान् गच्छेद्बद्धग्रन्थिर्मुदान्वितः । चन्द-नेनानुलिप्ताङ्गः श्वेतमाल्यधरः श्रुचिः । श्वेतवस्त्रस-मायुक्तो धृतहेकविभूषणः । अक्षतानञ्जलौ धृत्वा मन्त्रे-णानेन मन्त्रितान् । ओँ ऐँ र्ह्राँ श्रीँ महादेवि! म-हादेवस्य वल्लभे! । विमोहय जनान् सर्वान् ममात्र वश-गान् करु । वस्त्रेण बद्वनेत्रः सन्नीयतेऽन्येन तद्गृहम् ।गृहोपरि परिक्षिप्य मुक्तनेत्रः श्रुतिर्भवेत्” । “तद्गृहे म-तुष्यशब्दान् यदि शृणुयात् । तच्छुभमशुभं वा विचार्यादे-ष्टव्यम् । तेषु शब्देषु कसरान्वर्जयित्वान्यशब्दादिवर्णाःश्रेष्ठाः । प्रयाहि गृहाण गच्छ भवति अथार्जनार्था दाना-र्था लाभार्थाः साधुशब्दाः प्रशस्ताः तेष्वपि काक्वर्था दुष्टाःन याहि न गच्छ नास्ति भवत्यर्था अयानशब्दाश्च गमनेदुष्टाः तच्छब्दान् शृण्वन् यात्रां निवर्त्तयेत् । अत्युत्कटकार्येतु द्विराचम्य कलदेवतां संस्मृत्य मुहूर्त्तं तिष्ठन् गच्छेत् ।वैन्यं पृथुं हैहयमित्यादि पठन् पुनरपि निषिद्धप्रयाण-श्चेत् क्षुतादिभिस्तदा सिद्धिविनायकव्रतोपयाचितं मंकल्प्यगच्छेत् । तत्रापि निषिद्धश्चेन्न गच्छेदेव” वि० पा० ।

Grassman

German

 úpaśruti,  f.,  Anhören,  Erhörung [von śru mit úpa].
-im girā́m {10, 3}.
-ī [I.] {628, 5}
 {654, 11}.

Stchoupak

French

 उप-श्रुति-
 f.
  fait d'entendre 
 rumeur 
 sorte d'oracle prédisant.
l'avenir.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.