| YouTube Channel

उपशमः (upazamaH)

 
Apte
English
उपशमः [upaśamḥ], 1 Becoming quiet, assuagement, pacification
कुतो$स्या उपशमः
Ve.*
 3
मन्युर्दुःसह एष यात्युपशमं नो सान्त्ववादैः स्फुटम्
Amaru.*
 6
cessation, stopping, extinction.
Relaxation, intermission.
Tranquility, calmness, patience
उपशमशीलाः परमर्षयः
Bhāg.*
 5.4.27. उपशमायनेषु स्वतनयेषु
Bhāg.*
 5.1.29. ज्ञानस्योपशमः
Bh.*
 2.82.
Control or restraint of the senses.
(in Astrono.)
N.
 of the twentieth Muhūrta.
Comp.
 -क्षयः (with Jainas) the destruction of activity
&c.
 through quietism.
Apte 1890
English
उपशमः 1 Becoming quiet, assuagement, pacification
कुतोऽस्या उपशमः Ve. 3
मन्युर्दुःसह एष यात्युपशमं नो सांत्ववादैः स्फुटं Amaru. 5
cessation, stopping, extinction.
2 Relaxation, intermission.
3 Tranquility, calmness, patience
ज्ञानस्योपशमः Bh. 2. 82.
4 Control or restraint of the senses.
Apte Hindi
Hindi
उपशमः
पुं*
 - उप+शम्+घञ्
"शान्त होना, उपशान्ति, सान्त्वना, निवृत्ति, रोक, परिसमाप्ति"
उपशमः
पुं*
 - उप+शम्+घञ्
"विश्राम, छुट्टी, विराम"
उपशमः
पुं*
 - उप+शम्+घञ्
"शान्ति, स्थैर्य, धैर्य"
उपशमः
पुं*
 - उप+शम्+घञ्
ज्ञानेन्द्रियों का नियन्त्रण
उपशमः
पुं*
 - उप+ शम्+घञ्
ज्योतिष में बीसवाँ मुहूर्त
E Bharati Sampat
Sanskrit
उप्+शमु(निग्रहे)+घञ् । ‘भावे’ ३.३.१८। १.इन्द्रियनिग्रहः। २.ह्रासः। ‘मन्यर्दुःसह एषयात्युपशमं नो सान्त्ववादैःस्फुटम्’ अमरु०६। ३.शान्तता । ४.आशायाः शमनं न्यूनता ।
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 उपशमः
noun
उत्तरदायित्वादीनां समापनेन अनुभूयमाना शान्तिः।
"विवाहानन्तरं तेन उपशमः अनुभूतः।"
Synonyms:
 सन्तोषः, संतुष्टिः, सन्तुष्टिः, परितोषः, परितुष्टिः, निवृत्तिः, शांतिः, उपशमः, तोषः, संशमः, स्वास्थ्यम्, धृतिः
noun
मनसः सा अवस्था यस्याः मनुष्यः नन्दति अन्यद् किमपि न इच्छति च।
" संतोषस्य कारणात् मनुष्यः सुखं शान्तिञ्च अनुभवति।"
Synonyms:
 उपशमः, व्युपशमः, लाघवम्
noun
कस्यापि कार्यस्य समापनेन अथवा रोगस्य अपागमनेन प्राप्तः सुखदः अनुभवः।
"उपचारेण उपशमः प्राप्तः।"
Synonyms:
 विरामः, विरतिः, व्यनधानम्, अवरतिः, उपरतिः, निवृत्तिः, विनिवृत्तिः, निर्वृत्तिः, निवर्त्तनम्, निर्वर्त्तनम्, छेदः, विच्छेदः, उपशमः, अपशमः, क्षयः
noun
समुपस्थितायाम् अथवा प्रवर्तमानायाम् क्रियायाम् सन्ततिच्छेदः।
"कर्तुः वृथा विरामात् कालक्षेपः भवति।"
Synonyms:
 शान्तिः, विश्रामः, निवृत्तिः, विश्रान्तिः, शमः, उपशमः, प्रशान्तिः, निर्वृत्तिः, सुखः, सौख्यम्, स्वस्थता, स्वास्थ्यम्, समाधानम्, निरुद्वेगः
noun
क्रोधदुःखादीनां चित्तवृत्तीनां निरोधेन मनसः शमनम्।
"शान्तेन मनसा योगः कर्तव्यः।"
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
उपशमः,
पुं,
 (उप + शम् + घञ् ।) शमता । तत्प-र्य्यायः । शमः २ शान्तिः ३ शमथः ४ तृष्णाक्षयः५ । इति हेमचन्द्रः ॥
(यथा, महाभारते १ ।पौष्योपास्याने । ३ । १२० । “न हि मे मन्युरद्यापिउपशमं गच्छति” । तथा प्रबोधचन्द्रोदये । ५ ।१५ । “तथायमपि कृतकर्त्तव्यः संप्रति परमा-मुपशमनिष्ठां प्राप्तः” ॥
)