धातुः: आस्
मूलधातुः: आस
धात्वर्थः: उपवेशने
गणः: अदादिः
कर्मकत्वं: अकर्मकः
इट्त्वं: सेट्
उपग्रहः: आत्मनेपदी
रूपम्: आस्ते


ADVANCED, Sanskrit to Sanskrit, Madhavlya Dhatu Vritti is about Dhatus

आसँ आस  (अर्थः)  उपवेशने
( आस्ते ) अत्र "अनचि च'' इति द्वित्वपक्षे द्वौ सकारौ, अन्यदात्वेकः न च द्वित्वे "स्कोः'' इति सलोपप्रसङ्गः द्वित्वस्यास्मिन्नसिद्धत्वात् ( आस्से )इत्यत्र द्वित्त्वपक्षे त्रयः सकाराः, न च "झरो झरि'' इति लोपाद् द्वावेवेति मन्तव्यं, तस्यापि विकल्पितत्वात् ( आध्वे ) "धि च'' इति सलोपे धकारस्य द्वित्वे जश्त्वम्, ( आसे, आसांचक्रे "दयायासश्च'' इत्याम् ( आसिता आसितासे आसिताहे आसिष्यते आस्ताम्, आस्स्व, आध्वम् आसै आस्त आसाताम् आस्थाः आध्वम् आसि आस्वहि आसीत् असीथाः आसीय ) आशिषि ( आसिषीष्ट आसीषीष्ठः आसीषीय आसिष्ट, आसिषाताम् आसिष्ठाः, आसिङ्ढ्वम् ) "धि च'' इति सिचो लोपे "इणः षीध्वम्'' इति मूर्द्धन्यः, ( आसिषि ) सनि ( आसिषिषते आसयति, मा भवानसिसत्, ग्राममध्यास्ते ) "अधिशीङ्स्थासां कर्म्म'' इति आधारस्य कर्म्मत्वं, (मासमास्ते) मासमासनेन व्याप्नोतीत्यर्थः सकर्म्मकव्यापनरूपधात्वर्थाङ्गकासने धातोर्वृत्त्या व्यापनापेक्षं मासस्य कर्म्मत्वं, एवमस्य मासादिना सकर्म्मकत्वेऽपि तत्र तत्राकर्म्मकग्रहणेषु कालाभावाध्वगन्तव्यदेशव्यतिरिक्तेन कर्म्मणा ऽकर्मकाणां ग्रहणमिति आसयति मासं देवदत्तमिति प्रयोज्यस्य "गतिबुद्धि'' इति कर्म्मत्वं भवति तथा "अणावकर्म्मकात्'' इति नित्यं परस्मैपदं च, एवं "लः कर्म्मणि च'' इत्यादिना विधीयमाना लादयोऽप्यस्य वस्तुतो मासादिना सकर्म्मकत्वादकर्म्मकग्रहणेन ग्रहणाच्च भावकर्म्मणोरुभयोरपि भवन्ति आस्यते मासं देवदत्तेन आस्यते मासो देवदत्तेन, मासस्यासितव्यमासितव्यो मासः, स्वासं मासं स्वासो मास इति, क्तखलेन "न लोकाव्यय'' इति कर्म्मणि षष्ठ्या निषेधः अयं च प्रकारो "अकथितं च'' "कालाध्वनोः'' इत्यादौ भाष्यकैयटपदमञ्जर्यादिषु सहस्रशः प्रपञ्चितः अस्माभिरपि भवतौ प्रपञ्चितः ननु कटे आस्ते इत्यादौ मासदिवत् व्याप्त्यपेक्षया कटादेरपि कर्म्मत्वेन भाव्यम्, अत्र कैयटः नियतत्वाच्च प्रयोगस्य कट आस्त इत्यादौ त्वासनमात्रेऽनङ्गीकृतक्रियान्तरे आसिर्वर्त्तइत्यतिप्रसङ्गो नोद्भावनीय इति ( आसीनः) "ईदासः" इति आसेः परस्यानस्यादेरोकारः (आसना)"ण्यासश्रन्थो युव्'' इति युच्, (आस्या), वासरूपविधिना ण्यत्, अस्त्रियामिति निषेध उभयोरपि स्त्र्यधिकारविहितत्वे, बाहुलकात् क्तिन्नपि भवति उपास्तिरिति, उपासितो गुरुं शिष्यो वा, उपासितो गुरुः शिष्येण "गत्यर्थाकर्म्मक'' इत्यादिना कर्त्तृकर्म्मणोःक्तः उपसर्गवशात् कालादिव्यतिरिक्तेनापि सकर्म्मकत्वं, ( कैलासः, ) केलिः प्रयोजन्मस्य कैलः, [ चूडादिभ्य उपसंख्यानम् ] इत्यण्, आस्य तेऽस्मिन्निति-(आसः), "हलश्च'' इत्यधिकरणे घञ् कैलश्चासावासश्चेति "विशेषणं विशेष्येण'' इति सञ्ज्ञात्वाल्लोहितशाल्यादिवत् समासो नित्यम् 11

आसँ आस उपवेशने 
- आस्ते । आसाते । आसते । आसाञ्चक्रे । आसीनः । आस्था (7) । आसना ।। 11 ।।

ADVANCED, Sanskrit to Sanskrit, Various kridanta words of Dhatus.

<ul><li><a href="#foot_krm01">1</a> {@“आस उपवेशने”@} <a href="#foot_krm02">2</a> आसकः-सिका, आसकः-सिका, आसिसिषकः-षिका, दुरासिका <a href="#foot_krm03">3</a>;</li> <li> आसिता-त्री, आसयिता-त्री, असिसिषिता-त्री;</li> <li> <a href="#foot_krm04">4</a> <a href="#foot_krm05">5</a> अध्यासयन्, <a href="#foot_krm06">6</a> आसयन्-न्ती, आसयिष्यन्-न्ती-ती;</li> <li> <a href="#foot_krm07">7</a> आसीनः, <a href="#foot_krm08">8</a> आसिसिषमाणः, आसिसिषिष्यमाणः;</li> <li> आः-आसौ-आसः;</li> <li> -- -- आसितम्-तः-तवान्, आसितः, आसिसिषितः-तवान्;</li> <li> आसः, आसः, आसिसिषुः, आसिसयिषुः;</li> <li> आसितव्यम्, असयितव्यम्, आसिसिषितव्यम्;</li> <li> आसनीयम्, आसनीयम्, आसिसिषणीयम्;</li> <li> आस्यम्, आस्यम्, आसिसिष्यम्;</li> <li> ईषदासः-दुरासः-स्वासः;</li> <li> -- <a href="#foot_krm09">9</a> उपास्यमानः, आस्यमानः, आसिसिष्यमाणः;</li> <li> आसः, आसः, <a href="#foot_krm10">10</a> कैलासः, आसिसिषः;</li> <li> आसितुम्, आसयितुम्, आसिसिषितुम्;</li> <li> <a href="#foot_krm11">11</a> आसना, <a href="#foot_krm12">12</a> उपासना, <a href="#foot_krm13">13</a> उपास्तिः <a href="#foot_krm14">14</a>, आस्या, <a href="#foot_krm15">15</a> आसिसिषा;</li> <li> आसनम्, <a href="#foot_krm16">16</a> आसनम्, आसिसिषणम्;</li> <li> <a href="#foot_krm17">17</a> आसित्वा, आसयित्वा, आसिसिषित्वा;</li> <li> उपास्य, समास्य, उपासिसिष्य;</li> <li> आसम् २, आसित्वा २, आसम् २, आसयित्वा २, आसिसिषम् २;</li> <li> आसिसिषित्वा;</li> <li> </li></ul>

प्रासङ्गिक्यः
 <ul><li id="foot_krm01">01 => (६१)</li> <li id="foot_krm02">02 => (२-अदादिः-१०२१-अक। से। आ।)</li> <li id="foot_krm03">03 => [[१। ‘संज्ञायाम्’ (३-३-१०९) इति ण्वुल्। ‘दुरीश्वरद्वारबहिर्वितर्दिकादुरासिकायै रचितोऽयमञ्जलिः।’ इति वैराग्यपञ्चके (३)।]]</li> <li id="foot_krm04">04 => [पृष्ठम्००६०+ ३०]</li> <li id="foot_krm05">05 => [[आ। ‘त्रिवर्गपारीणमसौ भवन्तम् अध्यासयन् आसनमेकमिन्द्रः। विवेकदृश्वत्वमगात् सुराणां तं मैथिलो वाक्यमिदं बभाषे।।’ भ। का। २-४६।]]</li> <li id="foot_krm06">06 => [[१। ‘अणावकर्मकात् चित्तवत्कर्तृकात्’ (१-३-८८) इति ण्यन्तात् शतैव।]]</li> <li id="foot_krm07">07 => [[२। ‘ईदासः’ (७-२-८३) इति आनस्यादेरीकारः।]]</li> <li id="foot_krm08">08 => [[B। ‘अध्यासिसिषमाणेऽथ वियन्मध्यं निशाकरे।’ भ। का। ८-३८।]]</li> <li id="foot_krm09">09 => [[C। ‘आकाशचारिवनिताभिरुपास्यमाना साऽऽह स्म तन्मनसिकृत्य महान्त- मर्थम्।।’ वा। वि। ३-५१।]]</li> <li id="foot_krm10">10 => [[३। “केलिः प्रयोजनमस्य = कैलः ‘चूडादिभ्य उपसंख्यानम्’ (वा। ५-१-११०) इत्यण्। आस्यतेऽस्मिन् इत्यासः। ‘हलश्च’ (३-३-१२१) इत्यधिकरणे घञ्। कैलश्चासावासश्चेति ‘विशेषणं विशेष्येण--’ (२-१-५७) इति संज्ञात्वात् लोहित- शाल्यादिवत् समासो नित्यम्।।” इति मा। धा। वृत्तिः।]]</li> <li id="foot_krm11">11 => [[४। ‘ण्यासश्रन्थो युच्’ (३-३-१०७) इति शुद्धादेव धातोः युच्।]]</li> <li id="foot_krm12">12 => [[ड्। ‘प्रायोपासनया शान्तिं मन्वानो वालिसम्भवः। युक्त्वा योगं स्थितः शैले विवृण्वंश्चित्तवेदनाम्।।’ भ। का। ७-७३।]]</li> <li id="foot_krm13">13 => [[५। बाहुलकात् क्तिन्--इति मा। धा। वृत्तिः।]]</li> <li id="foot_krm14">14 => [[E। “ईड्योऽयमीशः समुपास्तिशीलैराशासितः पीतपटीं वसानः। स्वीयैश्चकंसे कशनीयकासी रमोष्ठनिंसी नतचित्तनिञ्जी।।” धा। का। २-४५।]]</li> <li id="foot_krm15">15 => [[६। ‘वाऽसरूप--’ (३-१-९४) इति न्यायेन ण्यदपि भावे इति मा। धा। वृत्तिः।]]</li> <li id="foot_krm16">16 => [[आ। ‘त्रिवर्गपारीणमसौ भवन्तम् अध्यासयन् आसनमेकमिन्द्रः। विवेकदृश्वत्वमगात् सुराणां तं मैथिलो वाक्यमिदं बभाषे।।’ भ। का। २-४६।]]</li> <li id="foot_krm17">17 => [पृष्ठम्००६१+ २५]</li></ul>

आस् (आ꣡सँ॒ उपवेशने - अदादिः - सेट्)
ल्युट् = आसनम्
अनीयर् = आसनीयः - आसनीया
ण्वुल् = आसकः - आसिका
तुमुँन् = आसितुम्
तव्य = आसितव्यः - आसितव्या
तृच् = आसिता - आसित्री
क्त्वा = आसित्वा
ल्यप् = प्रास्य
क्तवतुँ = आसितवान् - आसितवती
क्त = आसितः - आसिता
शानच् = आसीनः - आसीना

ADVANCED, Sanskrit to Sanskrit, Only about Dhatus

आसँ आस उपवेशने
- आस्ते  आसिता  अधिशीङ्स्थासां कर्म (1446) खट्वामध्यास्ते  ईदासः (7283) आसीनः  दयायासश्चः (3137) इत्याम्-आसांचके  गत्यर्थाकर्मक (3472) इति क्तः उपासितो गुरुं चैत्रः  ण्यासश्रन्थो युच् (33107) आसना  11

उपवेशने
2.1.36
आस्ते उपविशति निषीदति

आस - उपवेशने (अदा० आत्म० अक० से०) आस्ते ।

पदविभागः - >धातुः
कन्नडार्थः - >ಕುಳಿತುಕೊ /ಕೂಡು /ಕೂರು
प्रयोगाः - >"कर्मेन्द्रियाणि संयम्य य आस्ते मनसा स्मरन्"
उल्लेखाः - >गीता० ३-६

उपवेशने (upavezane)

Shabdartha Kaustubha

धातुपाठः (Krishnacharya)

Akhyata Chandrika