| YouTube Channel

उपवेद (upaveda)

 
शब्दसागरः
English
उपवेद
m.
 (-दः) A minor Veda, of which four are reckoned, treating of
the military art, medicine, music, and mechanics.
E.
 उप and वेद a
Veda.
Yates
English
उप-वेद (दः) 1.
m.
 A minor Veda.
Wilson
English
उपवेद
m.
 (-दः) A minor Veda, or which four are reckoned,
treating of the military art, medicine, music, and mechanics.
E.
 उप and वेद a Veda.
Apte
English
उपवेद [upavēda], See under उपविद्.
उपवेदः [upavēdḥ], 'Inferior knowledge', a class of writings subordinate to the Vedas. There are four such Upavedas, one being attached to each of the four Vedas: thus आयुर्वेद or Medicine to ऋग्वेद
(according to some authorities such as Suśruta it is a part of the Atharvaveda)
धनुर्वेद or military science to यजुर्वेद
गान्धर्ववेद or Music to सामवेद, and स्थापत्य-शास्त्र-वेद or Architecture to अथर्ववेद.
Apte 1890
English
उपवेदः ‘Inferior knowledge’, a class of writings subordinate to the Vedas. There are four such Upavedas, one being attached to each of the four Vedas:
thus आयुर्वेद or Medicine to ऋग्वेद
(according to some authorities such as Suśruta it is a part of the Atharvaveda)
धनुर्वेद or military science to यजुर्वेद
गांधर्ववेद or Music to सामवेद, and स्थापत्य-शस्त्रं-वेद or Mechanics to अथर्ववेद.
उपवेद See under उपविद्.
Monier Williams Cologne
English
उप-वेद
m.
 ‘secondary knowledge’,
N.
 of a class of writings subordinate or appended to the four Vedas (viz. the आयुर्-वेद, or science of medicine, to the Ṛg-veda
the धनुर्वेद or science of archery, to the Yajur-veda
the गान्धर्व-वेद or science of music, to the Sāmaveda
and the शस्त्र-शास्त्र or science of arms, to the Atharva-veda
this is according to the Caraṇavyūha, but,
Suśr.
 and the
Bhpr.
 make the Āyur-veda belong to the Atharva-veda
according to others, the स्थापत्य-वेद or science of architecture, and शिल्प-शास्त्र or knowledge of arts, are reckoned as the fourth Upa-veda).
Monier Williams 1872
English
उप-वेद, अस्, m. secondary knowledge, a class of
writings subordinate or appended to the four Vedas.
According to the Bhāgavata-Purāṇa their number is
four, viz. आयुर्-वेद, धनुर्-वेद, गान्धर्व-
वेद, and स्थापत्य-वेद, or medicine, military
art, music, and mechanics.
उपवेद उप-वेद। See under उप-विद्।
Benfey
English
उपवेद उप-वेद,
m.
 A subordinate
Veda, a class of writings, MBh. 2,
450.
Apte Hindi
Hindi
उपवेदः
पुं*
 - -
"घटिया ज्ञान, वेदों से निचले दर्जे का ग्रन्थसमूह। उपवेद गिनती में चार हैं, और प्रत्येक वेद के साथ एक एक उपवेद संलग्न हैं - उदा*, ऋग्वेद के साथ आयुर्वेद, यजुर्वेद के साथ धनुर्वेद या सैनिक शिक्षा, सामवेद के साथ गांधर्ववेद या संगीत और अथर्ववेद के साथ स्थापत्य-शस्त्रवेद या यान्त्रिकी।"
Shabdartha Kaustubha
Kannada
उपवेद
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವೇದಕ್ಕೆ ಸಮಾನವಾದ ಆಯುರ್ವೇದ
विस्तारः - > "विधाताथर्वसर्वस्वमायुर्वेदं प्रकाशयन्" - भावप्र०
उपवेद
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಧನುರ್ವೇದ
उपवेद
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಗಾಂಧರ್ವವೇದ
उपवेद
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಶಸ್ತ್ರಶಾಸ್ತ್ರ
L R Vaidya
English
upaveda {% m. %} A class of writings subordinate to the Vedas. (They are four, one उपवेद being attached to each of the four Vedas. Thus आयुर्वेद is attached to ऋग्वेद, धनुर्वेद to यजुर्वेद, गांधर्ववेद to सामवेद, and शस्त्रशास्त्र to अथर्ववेद
according to Suśruta and the Bhāvaprakāśa, however, आयुर्वेद is attached not to the ऋग्वेद but to the अथर्ववेद.)
Mahabharata
English
Upaveda, pl. (ºāḥ) (“supplement to the Veda”). § 270 (Brahmasabhāv.): II, 11, 450 (Itihāsopavedāś ca, in the palace of Brahmán).--§ 603d (Tripura): VII, 202, 9566 (ºān sakhilāṃś ca, became the bridle bits of Śiva).--§ 608 (Karṇap.): VIII, 87, 4414 (soºopanishadaḥ).--§ 657 (Āpaddh.): XII, 167, 6240 (Vedopavedeshu).
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
उपवेदः,
पुं,
 (उपमितो वेदेन ।) प्रधानवेदातिरिक्त-वेदः । स चतुर्विधः । आयुर्व्वेदः १ धनुर्व्वेदः २गान्धर्व्ववेदः ३ स्थापत्यवेदः ४ । इति श्रीभागवतम् ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
उपवेद
पु०
 उपमितः वेदेन अवा० स० । वेदसदृशे आयुर्वे-दादौ । स च वेदभेदेन चतुर्द्धा “तत्रर्ग्वेदस्यायुर्वेद उपवेदः, यजुर्वेदस्य धनुर्वेदः, सामवेदस्य गान्धर्ववेदः, अथर्ववेदस्यशस्त्रशास्त्राणीति” शौनकोक्तचरणव्यूहोक्तदिशावसेयः । भा-वप्रकाशमते तु “विधाताथर्वसर्वस्वमायुर्वेद प्रकाशयन्” इ-त्युक्तेः अथर्ववेदोपवेदत्वमायुर्वेदस्येति भेदः । अतएव सुश्रुते“इह खल्यायुर्वेदोनाम यदुपाङ्गमथर्ववेदस्येत्युक्तम्”
Stchoupak
French
उप-वेद-
m.
 supplément au Veda.