| YouTube Channel

उपवाक (upavAka)

 
Apte
English
उपवाकः [upavākḥ], 1 Addressing, speaking to, conversing.
Praising.
Indra-grain (इन्द्रयव).
Apte 1890
English
उपवाकः 1 Addressing, speaking to, conversing.
2 Praising.
3 Indra-grain (इंद्रयव.)
Monier Williams Cologne
English
1. उप-वाक॑ (for 2. See
s.v.
 ), (अस्),
m.
 addressing, praising,
RV.
 i, 164, 8
AV.
 ix, 9, 8.
2. उप-वा॑क (for 1. See col. 1) mf(°का) Indra-grain (cf. इन्द्र-यव),
VS.
ŚBr.
KātyŚr.
Monier Williams 1872
English
उपवाक 1. उप-वाक, अस्, m. (fr. rt. वच् with
उप), Ved. addressing, speaking to, praise.
उपवाक 2. उपवाक, अस्, आ, m. f., Ved., Indra-
grain (see इन्द्र-यव).
Shabdartha Kaustubha
Kannada
उपवाक
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪರಸ್ಪರ ಸಂಭಾಷಣೆ
निष्पत्तिः - > उप + वच (परिभाषणे) - "घञ्" (३-३-१८)
व्युत्पत्तिः - > उपेत्य वक्ति
Vedic Reference
English
Upa-vāka occurs in the Vājasaneyi Saṃhitā^1 and the Brāh-
maṇas^2 as a description of a species of grain, the Wrightia
antidysenterica, known later as Indra-yava. The commentator
Mahīdhara^3 simply glosses it with the more general term Yava.
According to the Vājasaneyi Saṃhitā, it formed the essential
element of gruel (karambha), and Upavāka groats (saktavaḥ) are
mentioned in the Śatapatha Brāhmaṇa.^4
1) xix. 22
90
xxi. 30 (as ‘heal-
ing’).
2) Śatapatha Brāhmaṇa, xii. 7, 1, 3
2, 9, etc.
3) On Vājasaneyi Saṃhitā, xix. 22.
4) xii. 9, 1, 5.
Cf. Zimmer, Altindisches Leben, 240,
270.
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
उपवाक
पु०
 उप + वच--घञ् कुत्वम् । उपेत्य वचने १ पर-स्परालापे “नमस्वन्त इदुपवाकमीयुः” ऋ० १, १६४, ९, “उपवाकमुपेत्य वचनं परस्परवचनम्” भा० । उपवातिउप + वा--भावे क्विप् तस्यै कं जलं यत्र । २ यवे
पु०
 “स-क्तूनां रूपं वदरमुपवाकः करम्भस्य” यजु० १९०, २२, “सरस्वत्युपवाकैर्व्यानम्” १९, ९०, “उपवाका यवाः” वेददी०“अथ नासिकयोर्लोमानि तान्युपवाकसक्तवश्च वदरसक्त-वश्च श्रोत्रे एवास्येन्द्रौ ग्रहौ” शत० ब्रा० १२, ९, १, ५, भ्रष्टयवैर्हि जलस्य शोषणात् तथात्वम् । ३ इन्द्रयवे स्त्रीङीप् “वदरैरुपवाकीभिर्भेषजं तीक्मभिः” यजु० २१, ३०, तस्मिन् हितः यत् । उपवाक्य तत्साधने वह्नौ उप + वच-कर्मणि ण्यत् कुत्वम् । सम्भाषणीये “अयमग्निर्व्रध्न्यश्वम्यवृत्रहा सनकात् प्रेद्धो नमसोपवाक्यः” ऋ० १०, ६९, १२, कुत्वाभावे उपवाच्य स्तुते प्रणम्ये च “अहन्निस्स्वो यथाविदे शीर्ष्णाशीर्ष्णोपवाच्यः” ऋ० २, १, १३२,
Grassman
German
upavāká, m., die Anrede, das Preisen [von vac mit úpa].
-ám {164, 8}.