| YouTube Channel

उपलब्धिः (upalabdhiH)

 
Apte
English
उपलब्धिः [upalabdhiḥ],
f.
Getting, obtaining, acquisition
उपलब्धौ यत्नः क्रियताम् Mbh. on 1.1.1. वृथा हि मे स्यात्स्वपदोपलब्धिः
R.*
 5.56, 8.17.
Observation, perception, knowledge (ज्ञान)
बुद्धिरुपलब्धिर्ज्ञानं प्रत्यय इत्यनर्थान्तरम् Nyāya Sūtra, नाभाव उपलब्धेः Brahma Sūtra 2.2.28
भावे चोपलब्धेः 2.1.15.
cf.
 Nyāya
S.*
 2.28, 3.
Understanding, mind (मति).
A conjecture, guess.
Perceptibility appearance (recognized as a kind of proof by the Mīmāṁsakas)
तत्र वेदविधिः स स्याज्ज्ञानं चेत्पुरुषं प्रति । उपपत्त्युपलब्धिभ्याम्
Mb.
 * 12.238.3. see अनुपलब्धि.
Comp.
 -समः (in logic) A kind of sophistical refutation of an argument (e. g. the argument 'sound is uneternal because it is produced by some effort-' is refuted by saying that sound is also produced by wind)
Nyāyadarśana.
Apte 1890
English
उपलब्धिः f. 1 Getting, obtaining, acquisition
वृथा हि मे स्यात्स्वपदोपलब्धिः R. 5. 56, 8. 17.
2 Observation, perception, knowledge (ज्ञान)
नाभाव उपलब्धेः cf. Nyāya S. 2. 28, 30.
3 Understanding, mind (मति).
4 A conjecture, guess.
5 Perceptibility, appearance (recognized as a kind of proof by the Mīmāṃsakas)
see अनुपलब्धि.
Apte Hindi
Hindi
उपलब्धिः
स्त्री*
 - उप+लभ्+क्तिन्
"प्राप्ति, अवाप्ति, अभिग्रहण"
उपलब्धिः
स्त्री*
 - उप+लभ्+क्तिन्
"पर्यवेक्षण, प्रत्यक्षज्ञान, ज्ञान"
उपलब्धिः
स्त्री*
 - उप+लभ्+क्तिन्
समझ. मति
उपलब्धिः
स्त्री*
 - उप+लभ्+क्तिन्
"अटकल, अनुमान"
उपलब्धिः
स्त्री*
 - उप+लभ्+क्तिन्
"संलक्ष्यता, आविर्भाव"
E Bharati Sampat
Sanskrit
(स्त्री) १.प्राप्तिः। उप+डुलभष्(प्राप्तौ)+क्तिन् । ‘स्त्रियां क्तिन्’ ३.३.९४। २.ज्ञानम् ।
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 उपलब्धिः, प्राप्तिः, अर्जनम्
noun
भूरि परिश्रमेण कृतं सम्यक् कार्यम्।
"सचिनः क्रिकेटक्रीडायां भूरि उपलब्धिं प्राप्तवान्।"
Synonyms:
 प्राप्तिः, आदानम्, प्रापणम्, अवाप्तिः, लब्धिः, उपलब्धिः
noun
प्राप्तस्य भावः।
"तस्य पुत्ररत्नस्य प्राप्तिः अभवत्।"
Synonyms:
 ज्ञानम्, परिज्ञानम्, विज्ञानम्, अभिज्ञानम्, बोधः, दोधनम्, प्रबोधः, अवबोधः, उद्बोधः, प्रज्ञा, उपलब्धिः, वेदनम्, संवेदनःसंवेदनम्, अवगमः, प्रमा, प्रमितिः, समुदागमः, उपलम्भः, ज्ञप्तिः, प्रतीतिः, ज्ञातृत्वम्, वेत्तृत्वम्, विपश्यम्
noun
वस्तूनाम् अन्तःकरणे भासः।
"कन्याकुमारीनगरे आत्मचिन्तनमग्नेन विवेकानन्देन स्वामिना आत्मनः ज्ञानं प्राप्तम्।"
Synonyms:
 ज्ञानम्, परिज्ञानम्, अभिज्ञानम्, विज्ञानम्, बोधः, बोधनम्, प्रबोधः, अवबोधः, उद्बोधः, प्रज्ञा, उपलब्धिः, वेदनम्, संवेदः, संवेदनम्, अवगमः, प्रमा, प्रमितिः, समुदागमः, उपलम्भः, ज्ञप्तिः, प्रतीतिः, ज्ञातृत्वम्
noun
मनसा वस्त्वादीनां प्रतीतिः।
"तस्मै संस्कृतस्य सम्यक् ज्ञानम् अस्ति।"
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
उपलब्धिः,
स्त्री,
 (उप + लभ + क्तिन् ।) मतिः ।प्राप्तिः । (यथा, रघुः ५ । ५६ । “वृथा हि मे स्यात्स्वपदोपलब्धिः” ।) ज्ञानम् । इति मेदिनी ॥
(यथामहाभारते १४ । अनुगीतापर्ब्बणि । २२ । २९ ।“कामन्तु नः स्वेषु गुणेषु सङ्गःकामञ्च नान्योन्यगुणोपलब्धिः ।अस्मान् विना नास्ति तवोपलब्धि-स्तावदूते त्वां न भजेत् प्रहर्षः” ॥
)