उपलक्षण (upalakSaNa)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 उपलक्षण n.
  (-णं)
	 1. Designating or implying any analogous object
where only one is specified,  using a term in a generic sense.
	 2.
Metaphorical or elliptical expression. 
 E.
  उप comprehensive,  लक्षण
a mark or designation. 

Capeller Eng

English

 उपलक्षण n.
  observation,  designation
 implicit or
elliptical expression. 

Yates

English

 उप-लक्षण (णं) 1.
n.
  A synecdoche of
a part put for a whole.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

उपलक्षण 	-	 upalakSaNa 	-	 n.
  	-	  mark
उपलक्षण 	-	 upalakSaNa 	-	 n.
  	-	  accident  [ Logic: nonessential characteristic ]
उपलक्षण 	-	 upalakSaNa 	-	 n.
  	-	  act of implying something that has not been expressed
उपलक्षण 	-	 upalakSaNa 	-	 n.
  	-	  implying any analogous object where only one is specified
उपलक्षण 	-	 upalakSaNa 	-	 n.
  	-	  using a term metaphorically or elliptically or in a generic sense
उपलक्षण 	-	 upalakSaNa 	-	 n.
  	-	  characteristic sign
उपलक्षण 	-	 upalakSaNa 	-	 n.
  	-	  act of observing
उपलक्षण 	-	 upalakSaNa 	-	 n.
  	-	  synecdoche
उपलक्षण 	-	 upalakSaNa 	-	 n.
  	-	  observation
उपलक्षण 	-	 upalakSaNa 	-	 n.
  	-	  designation
वियोज्य उपलक्षण 	-	  viyojya upalakSaNa 	-	 n.
  	-	  separable accident
अवियोज्य उपलक्षण 	-	  aviyojya upalakSaNa 	-	 n.
  	-	  inseparable accident

 
   उपलक्षण  upalakSaNa n.
   synecdoche

Wilson

English

 उपलक्षण
n.
  (-णं)
1 Designating or implying any analogous object where only one is specified, 
using a term in a generic sense.
2 Metaphorical or elliptical expression. 
E.
  उप comprehensive,  लक्षण a mark or designation. 

Apte

English

उपलक्षणम् [upalakṣaṇam],  1 Looking at,  beholding,  observing,  marking,  ascertainment
 वेलोपलक्षणार्थम् Ś.*
  4.

A mark,  characteristic or distinctive feature
 उपलब्धमुपलक्षणम् V.*
  4, 4.33
 उपलक्षणे तृतीया Sk.

Designation
 प्राद्युपल- क्षणम् Sk.

Implying something that has not been actually expressed,  implication of something in addition or any similar object where only one is mentioned
 synecdoche of a part for the whole,  of an individual for the species,  or of a quality for that in which the quality exists (स्वप्रतिपादकत्वे सति स्वेतरप्रतिपादकत्वं)
 मन्त्रग्रहणं ब्राह्मणस्याप्युपलक्षणम् P.
 II.4.8 Sk.
 so अस्ति नास्तेरुपल- क्षणम् &c.
 

Apte 1890

English

 उपलक्षणं 1 Looking at,  beholding,  observing,  marking,  ascertainment
 वेलोपलक्षणार्थं Ś. 4. 
2 A mark,  characteristic or distinctive feature: उपलब्धमुपलक्षणं V. 4,  4. 33
 उपलक्षणे तृतीया Sk. 
3 Designation
 प्राद्युपलक्षणं Sk. 
4 Implying something that has not been actually expressed,  implication of something in addition or any similar object where only one is mentioned
 synecdoche of a part for the whole,  of an individual for the species,  or of a quality for that in which the quality exists (स्वप्रतिपादकत्वे सति स्वेतरप्रतिपादकत्वं)
 मंत्रग्रहणं ब्राह्मणस्याप्युपलक्षणं P. II. 4. 80 Sk.
 so अस्ति नास्तेरुपलक्षणं &c. 

Monier Williams Cologne

English

 उप-लक्षण n.
  the act of observing,  Śak.
  142,  4

 designation,  KātyŚr.
   Comm.  on Pāṇ.
 

 the act of implying something that has not been expressed,  implying any analogous object where only one is specified

 using a term metaphorically or elliptically or in a generic sense

 synecdoche (of a part for the whole,  of an individual for the species,  or of a quality for that in which it resides),  VPrāt.
   Comm.  on Pāṇ.
 
 Sāh.
 
 Nyāyak.
  &c.
  

 a mark,  Vikr.
 
 Kathās.

Monier Williams 1872

English

 उप-लक्षण,  अम्,  n. looking at
 observation
designation
 implying something that has not been
expressed,  implying something in addition or any ana-
logous object where only one is specified,  using a term
in a generic sense,  metaphorical or elliptical expression, 
synecdoche of a part for the whole,  of an individual
for the species or of a quality for that in which it re-
sides
 mark.
—उपलक्षण-त्व,  अम्,  n. the being
implied.

Benfey

English

 उपलक्षण उपलक्षण,  i. e. उप
-लक्ष् + अन,  n.
 
 1. Seeing after,  Śāk.
46,  6.
 2. A mark,  Vikr. 69,  10.
 3.
Including.

Apte Hindi

Hindi

उपलक्षणम्
नपुं*
   - उप+लक्ष्+ल्युट्
"देखना,  दृष्टि डालना,  अंकित करना"

उपलक्षणम्
नपुं*
   - उप+लक्ष्+ल्युट्
"चिह्न,  विशिष्ट या भेदक रूप"

उपलक्षणम्
नपुं*
   - उप+लक्ष्+ल्युट्
"पद,  पदवी"

उपलक्षणम्
नपुं*
   - उप+लक्ष्+ल्युट्
"किसी ऐसी बात का ध्वनित होना जो वस्तुतः कही न गई हो,  किसी अतिरिक्त वस्तु की ओर या अन्य किसी समरूप पदार्थ की ओर संकेत जबकि केवल एक का ही उल्लेख किया गया हो,  समस्त वस्तु के लिए उसके किसी एक भाग का कथन,  पूरी जाति को प्रकट करने के लिए व्यक्ति की ओर संकेत आदि"

Shabdartha Kaustubha

Kannada

उपलक्षण
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ನೋಡುವಿಕೆ /ನೋಡಿ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವಿಕೆ /ಅರಿಯುವಿಕೆ
निष्पत्तिः - > उप + लक्ष (दर्शनाङ्कनयोः) - "ल्युट्" (३-३-११५)
प्रयोगाः - > "वेलोपलक्षणार्थमादिष्टोऽस्मि तत्रभवता प्रवासादुपावृत्तेन काश्यपेन"
उल्लेखाः - > शाकु० ४
उपलक्षण
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸೂಚಿಸುವಿಕೆ /ತೋರಿಸುವಿಕೆ
उपलक्षण
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಅಜಹತ್ ಸ್ವಾರ್ಥಲಕ್ಷಣೆಯಿಂದ ತನ್ನ ಮತ್ತು ಬೇರೆ ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ತಿಳಿಸುವಿಕೆ
प्रयोगाः - > "स्वार्थप्रतिपादकत्वेसति स्वार्थसदृशेतरार्थप्रतिपादकत्वमुपलक्षणत्वम्"
उपलक्षण
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಒಂದು ವಿಶೇಷ್ಯವನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲು ಬೇಕಾದ ಗುರುತು /ತತ್ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಆ ವಿಶೇಷ್ಯದಲ್ಲಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಹಿಂದೆ ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿದ್ದ ಅದರ ಸ್ಮರಣೆಯಿಂದ ವಿಶೇಷ್ಯವನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಬಹುದಾದ ಗುರುತು

L R Vaidya

English

 upalakzaRa {% n. %} 1. Ascertainment,  observation,  वेलोपलक्षणार्थमादिष्टोऽस्मि Sak.iv.
 2. designation,  mark
 3. the implication of something not expressed in addition to that which has been expressed,  synecdoche of a part for the whole
 (it is thus defined- स्वप्रतिपादकत्वे सति स्वेतरप्रतिपादकत्वम्),  मंत्रग्रहणं ब्राह्मणस्याप्युपलक्षणम् S.K.

Bopp

Latin

 उपलक्षण (ex उप et लक्षण) indicium,  nota,  signum. UR.
60. 17. 73. 20. 74. 5.

Abhyankara Grammar

English

उपलक्षण  implication,  indication: a thing indicatory of another thing. The term is very frequently found in commentary works in connec- tion with a word which signifies something beyond it which is similar to it
 the indication is generally inclusive
 cf. Kāśikā on भीस्म्योर्हेतुभये P.I.3.68 भयग्रहणमुपलक्षणार्थं विस्मयोपि तत एव । as also मन्त्रग्रहणं तु च्छन्दस उपलक्षणार्थम् Kāś. on II.4.80. The verbal forms of लक्ष् and उपलक्ष् as also the words लक्षयितुम्,  लक्षणीय,  लक्षित etc. possess the sense of 'expressing the meaning not primarily,  but secondarily by indication or implication'.

Sanskrit Tibetan

Tibetan

nye bar brtags pa
उपलक्षण

nye bar mtshon pa
१) उपलोकयावः २) उपलक्षण ३) उपलक्षणा ४) उपलक्षित

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 उपलक्षणं,  क्ली,
   (उप + लक्ष् + ल्युट् ।) अजहत्-स्वार्थलक्षणा ।(“स्वसिद्धये पराक्षपः परार्थे स्वसमर्पणम् ।उपादानं लक्षणञ्चेत्युक्ता शुद्धैव सा द्विधा ॥
यथा कुन्ताः प्रविशन्ति । इत्युपादानम् । गङ्गायांघोषः । इत्युपलक्षणम्” । इति काव्यप्रकाशः ॥
)एकपदेन तदर्थान्यपदार्थकथनम् । यथा,  शुद्धितत्त्वम् ।“देशान्तरे मृते पत्यौ साध्वी तत्पादुकाद्वयम् ।निधायोरसि संशुद्धा प्रविशेज्जातवेदसम्” ॥
अत्र पादुकाद्वयमित्युपलक्षणं द्रव्यान्तरमपि ॥

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 उपलक्षण न०
  उपलक्ष्यते स्वंस्वेतरच्चानेन उप + लक्ष--करणेल्युट् । स्वस्य स्वान्यस्य च अजहत्स्व र्थया लक्षणया बो-धके शब्देयया काकेभ्योदधि रक्ष्यताभित्यत्र काकपदं स्वस्यस्वान्यस्य श्वादेश्च बोधकम् । तल्लक्षणञ्च स्वप्रतिपादकत्वेसति स्वेतरप्रतिपादकत्वम् । भवति चोक्तोदाहरणेउपघातकत्वेन काकाकाकोभयवृत्तित्वं काकशब्दस्येतितथात्वम् ततश्च शक्यतावच्छेदकधर्म्मपरित्यागेन इतरधर्म्मरूपेण स्वस्वेतरवोधकं हि पदमुपलक्षणं भवति “म-न्त्रग्रहणं ब्राह्मणस्याप्युपलक्षणम्” सि० कौ० । उप +लक्ष--भा वे ल्युट् । २ तादृशज्ञाने । “ऋणग्रहणं नियो-गोपलक्षणार्थम्” सि० कौ० ।

Capeller

German

 उपलक्षण n.
  Beobachtung,  Merkmal,  elliptische
Bezeichnung. Abstr.
°ता f.
 ,  ४त्व n.
 

Stchoupak

French

 उप-लक्षण-
 nt. fait de désigner 
 marque.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.