| YouTube Channel

उपलः (upalaH)

 
Apte
English
उपलः [upalḥ], 1 A stone, rock
उपलशकलमेतद् भेदकं गोमयानाम्
Mu.*
 3.15
कान्ते कथं घटितवानुपलेन चेतः Ś. Til.3
Me.*
 19
Ś.*
 1.14.
A precious stone, jewel.
Y.*
 3.36. 'उपलः प्रस्तरे मणौ' इति विश्वः.
Sand (Ved. ).
A cloud.
A ball thrown from some artifice (as gun)
कपाट- यन्त्रदुर्धर्षा बभूवुः सहुडोपलाः
Mb.
 * 3.284.4.
ला Refined sugar, (उपलासिता Sugarcandy).
The upper and smaller millstone which rests on the Dṛiṣad. [cf
L.
 opatus.]
Comp.
 -प्रक्षिन्
a.
 Grinding grain upon millstones
कारुरहं ततो भिषगुपलप्रक्षिणी नवा
Rv.*
 9.112.3.
Apte 1890
English
उपलः 1 A stone, rock
उपलशकलेमतद्भदक गोमयानां Mu. 3. 15
कांते कथं घटितवानुपलेन चेतः Ś. Til. 3
Me. 19
Ś. 1. 14.
2 A precious stone, jewel.
3 Sand (Ved.).
4 A cloud.
ला 1 Refined sugar.
2 The upper and smaller millstone which rests on the Dṛṣad. [cf. L. opalus].
Apte Hindi
Hindi
उपलः
पुं*
 - उप+ला+क
"पत्थर, पाषाण"
उपलः
पुं*
 - उप+ला+क
"मूल्यवान पत्थर, रत्न, मणि"
उपलः
पुं*
 - उप+ ला+क
नकली बन्दूक द्वारा फेंकी गई गोली
E Bharati Sampat
Sanskrit
(पुं) उपलाति । उप्+ला(आदाने)+कः। ‘आतश्चोपसर्गे’ ३.१.१३६। १.शिला । ‘विततशीकरराशिभिरुच्छ्रितैरुपलरोधविवर्तिभिरम्बुभिः’ किराता०५.१५। २.रत्नम् । ‘दन्तोज्ज्वलासु विमलोपल्मेखलान्ताः सद्रत्नचित्रकटकासु बृहन्नितम्बाः’ माघः४.४०। ३.सैकतम् । (स्त्री) उपला । ४.श्वेतniceshilaa | ५.शर्करा । ‘उपलो ग्रावरत्नयोः। उपला तु शर्करायाम्’ हैमः।
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 उपलः
noun
विभिन्ने वर्णे दृश्यमानः मणिविशेषः यस्मिन् श्वेतनीलपीतादीनां वर्णानां बिन्दवः भवन्ति।
"जले दुग्धे वा निमज्जनेन उपलस्य दीप्तिः वर्धते।"
Synonyms:
 उपलः, आघट्टकः, घर्षणालः, घर्षणी
noun
पेषण्याम् घर्षणेन आघातेन वा पेषणार्थम् उपयुज्यमानः पाषाणखण्डः।
"सः उपलेन माषान् पिनष्टि।"
Synonyms:
 मेघः, अभ्रमम्, वारिवाहः, स्तनयित्नुः, बलाबकः, धाराधरः, जलधरः, तडित्वान्, वारिदः, अम्बुभृत्, घनः, जीमूतः, मुदिरः, जलमुक्, धूमयोनिः, अभ्रम्, पयोधरः, अम्भोधरः, व्योमधूमः, घनाघनः, वायुदारुः, नभश्चरः, कन्धरः, कन्धः, नीरदः, गगनध्वजः, वारिसुक्, वार्मुक्, वनसुक्, अब्दः, पर्जन्यः, नभोगजः, मदयित्नुः, कदः, कन्दः, गवेडुः, गदामरः, खतमालः, वातरथः, श्नेतनीलः, नागः, जलकरङ्कः, पेचकः, भेकः, दर्दुरः, अम्बुदः, तोयदः, अम्बुवाबः, पाथोदः, गदाम्बरः, गाडवः, वारिमसिः, अद्रिः, ग्रावा, गोत्रः, बलः, अश्नः, पुरुभोजाः, वलिशानः, अश्मा, पर्वतः, गिरिः, व्रजः, चरुः, वराहः, शम्बरः, रौहिणः, रैवतः, फलिगः, उपरः, उपलः, चमसः, अर्हिः, दृतिः, ओदनः, वृषन्धिः, वृत्रः, असुरः, कोशः
noun
पृथ्वीस्थ-जलम् यद् सूर्यस्य आतपेन बाष्परुपं भूत्वा आकाशे तिष्ठति जलं सिञ्चति च।
"कालिदासेन मेघः दूतः अस्ति इति कल्पना कृता"
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
उपलः,
पुं,
 (उपलाति । उप + ला + क । यद्वा, उंशम्भुं पलति यः । उ + पल + अच् ।) पाषाणः ।(यथा, --“रेवां द्रक्ष्यस्युपलावषमे विन्ध्यपादेविशीर्णाम्” ।इति मेघदूते पूर्व्वमेघे १९ श्लोकः ।) रत्नम् । इतिमेदिनी ॥
(यथा मनुः । ११ । १६७ ।“मणिमुक्ताप्रबालानां ताम्रस्य रजतस्य च ।अयःकांस्योपलानाञ्च द्वादशाहं कणान्नता” ॥
बालुका । यथा, “भिषगुपलाप्रक्षिणी नना” । इतिऋग्वेदे । ९ । ११२ । ३ । “उपलेषु बालुकासु”इति भाष्यम् ॥
)