| YouTube Channel

उपरति (uparati)

 
शब्दसागरः
English
उपरति
f.
 (-तिः)
1. Stopping, ceasing.
2. Refraining from sensual enjoy-
ment.
3. Abstaining from prescribed acts.
4. Great or exquisite
pleasure.
5. Death.
E.
 उप reverse or excess, रम् to please, क्तिन्
affix
also with घञ् affix उपरम or उपराम.
Capeller Eng
English
उपरति
f.
 ceasing, resting
quietism (ph.).
Yates
English
उप-रति (तिः) 2.
f.
 Stopping
great
pleasure
death.
Spoken Sanskrit
English
उपरति - uparati -
f.
 - quietism
शमकृत् - zamakRt -
adj.
 - devoted to quietism
शमान्वित - zamAnvita -
adj.
 - devoted to quietism
शमस्थ - zamastha -
adj.
 - engaged in quietism
शम - zama -
m.
 - quietude or quietism
उपशमक्षय - upazamakSaya -
m.
 - destruction through quietism
शान्तरस - zAntarasa -
m.
 - sentiment of quietism or tranquillity
उपरति uparati
f.
 quietism
उपरति uparati
f.
 cessation
उपरति uparati
f.
 death
उपरति uparati
f.
 desisting from sensual enjoyment or any worldly action
उपरति uparati
m.
 stopping
उपरति uparati
m.
 ceasing
Wilson
English
उपरति
f.
 (-तिः)
1 Stopping, ceasing.
2 Refraining from sensual enjoyment.
3 Abstaining from prescribed acts.
4 Great or exquisite pleasure.
5 Death.
E.
 उप reverse or excess, रम to please, क्तिन् affix
also with
घञ् affix उपरम or उपराम.
Apte
English
उपरतिः [uparatiḥ],
f.
Ceasing, stopping.
Death.
Abstaining from sexual enjoyment.
Indifference.
Abstaining from prescribed acts
the conviction that ceremonial acts are futile and ceasing to rely on them.
Intellect.
Apte 1890
English
उपरतिः f. 1 Ceasing, stopping.
2 Death.
3 Abstaining from sexual enjoyment.
4 Indifference.
5 Abstaining from prescribed acts
the conviction that ceremonial acts are futile and ceasing to rely on them.
6 Intellect.
Monier Williams Cologne
English
उप-रति
f.
 cessation, stopping,
MārkP.
Suśr.
death,
Kād.
desisting from sensual enjoyment or any worldly action, quietism,
Vedāntas.
Monier Williams 1872
English
उप-रति, इस्, f. ceasing, stopping
death
refrain-
ing from sensual enjoyment, abstaining from prescribed
acts
great or exquisite pleasure (?).
Macdonell
English
उपरति upa-rati,
f.
 cessation
quiescence
🞄death
-rama,
m.
 cessation
relinquishment
🞄[Page53-3] 🞄decease: -ṇa,
n.
 cessation from (ab.), -tva,
n.
 🞄quiescence.
Benfey
English
उपरति उपरति, i. e. उप-रम् + ति,
f.
1. Ceasing, Dev. 11, 3.
2. Resign-
ing, indifference, Vedāntas. in Chr. 203,
13, cf. 16.
Apte Hindi
Hindi
उपरतिः
स्त्री*
 - उप+रम्+क्तिन्
"विरक्ति, निवृत्ति"
उपरतिः
स्त्री*
 - उप+रम्+क्तिन्
मृत्यु
उपरतिः
स्त्री*
 - उप+रम्+क्तिन्
विषय-भोग से विरक्ति
उपरतिः
स्त्री*
 - उप+रम्+क्तिन्
उदासीनता
उपरतिः
स्त्री*
 - उप+रम्+क्तिन्
"यज्ञादि विहित कर्मों से विरक्ति, प्रथापालन के हेतु किये जाने वाले कर्म कांड में अविश्वास"
Shabdartha Kaustubha
Kannada
उपरति
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕೆಲಸದಿಂದ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಹೊಂದುವುದು /ವಿರಾಮ ಹೊಂದುವುದು
निष्पत्तिः - > उप + रमु (क्रीडायाम्) - "कतिन्" (३-३-९४)
उपरति
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವಿಷಯಗಳಿಂದ ಮನಸ್ಸನ್ನು ತಡೆಯುವುದು
उपरति
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮೃತಿ ಹೊಂದುವುದು
उपरति
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಆಸೆಯನ್ನು ತೊರೆಯುವುದು /ವೈರಾಗ್ಯ ಹೊಂದುವುದು
L R Vaidya
English
uparati {% f. %} 1. Ceasing, stopping
2. death
3. indifference
4. refraining from sexual enjoyment
5. conviction of the futility of ceremonial acts.
Bopp
Latin
उपरति f. (r. रम् s. ति) cessatio, finis. DEV. 11. 8.
Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch
German
उपरति f. °eine Art Coitus, E 593. 594 (D).
Sanskrit Tibetan
Tibetan
rgyun chad
१) उपरति २) विच्छेद
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
उपरतिः,
स्त्री,
 (उप + रम् + क्तिन् ।) विरतिः ।इति हेमचन्द्रः ॥
(यथा, मार्कण्डेये ९१ । ८ ।“विश्वस्योपरतौ शक्तेनारायणि ! नमोऽस्तु ते” ॥
)“निगृहीतेन्द्रियाणां विषयेभ्य उपरमणम् ।अथवा विहितकर्म्मणां विधिना परित्यागः” ।इति वेदान्तः ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
उपरति स्त्री उप + रम--क्तिन् । १ विरतौ, २ मृतौ ३ लभ्य प्राप्तावौ-दासीन्ये विषयेभ्य इन्द्रियाणां ४ निवारणे, ५ विहितकर्मणाम्विधानतस्त्यागरूपे संन्यासे “पुमर्थः कर्मणा नेति धीर्या सोप-रतिर्भवेत्” इत्युक्तरूपायां ६ बुद्धौ च । सेयमुपरतिर्ब्रह्मवि-चाराङ्गसाधनचतुष्टयान्तर्गतसाधनविशेषः तानि च साध-नानि विवेकचूडामणौ सलक्षणमचार्य्येण दर्शितानि यथा“साधनान्यत्र चत्वारि कथितानि मनीषिभिः । येषु सत्-स्वेव सन्निष्ठा यदभावे न सिद्ध्यति । आदौ नित्यानित्यवस्तुविवेकः परिगण्यते । इहामुत्र फलभोगविरागस्तदन-न्तरम् । शमादिषट्कसम्पत्तिर्मुमुक्षुत्वमिति स्फुटम् । ब्रह्मसत्यं जगन्मिथ्येत्येवंरूपो विनिश्चयः । सोऽयं नित्यानित्य-वस्तुविवेकः समुदाहृतः । तद्वैराग्यं जिहासा या दर्शन-श्रवणादिभिः । देहादिब्रह्मपर्य्यन्ते ह्यनित्ये भोग्यवस्तुनि ।स्वलक्ष्ये नियतावस्था मनसः शम उच्यते । विषयेभ्यः परा-वर्त्य स्थापनं स्वस्वगोलके । उभयेषामिन्द्रियाणां स दमःपरिकीर्त्तितः । बाह्यानालम्बनं वृत्तेरेषोपरतिरुत्तमा ।सहनं सर्वदुःखानामप्रतीकारपूर्व्वकम् । चिन्ताविलाप-रहितं सा तितिक्षा निगद्यते । शास्त्रस्य गुरुवाक्यस्य स-त्यबुद्ध्यवधारणम् । सा श्रद्धा कथिता सद्भिर्यया वस्तूपल-भ्यते । सर्व्वदा स्थापनं बुद्धेः शुद्धे ब्रह्मणि सर्व्वदा ।तत्समाधानमित्युक्तं न तु चित्तस्य लालनम् । अह-ङ्कारादिदेहान्तान् बन्धानज्ञानकल्पितान् । स्वस्वरूपा-वबोधेन मोक्तुमिच्छा मुमुक्षुता । मन्दमध्यमरूपापिवैराग्येण, शमादिना, । प्रसादेन गुरोः, सय प्रवृद्धासूयते फलम् । वैराग्यञ्च मुमुक्षुत्वं तीव्रं यस्य तुविद्यते । तस्मिन्नेवार्थवन्तः स्युः फलवन्तः शमादयः ।एतयोर्मन्दता यत्र विरक्तत्वमुमुक्षयोः । मरौ सलिलवत्तत्र शमादेर्भानमात्रता । मोक्षकारणसामग्री भक्तिरेव ग-रीयसी । स्वस्वरूपानुसन्धानं भक्तिरित्यभिधीयते । स्वात्म-तत्त्वानुसन्धानं भक्तिरित्यपरे जगुः । उक्तसाधनसम्पन्न-स्तत्त्वजिज्ञासुरात्मनः । उपसीदेत् गुरुं प्राज्ञं यतोबन्धविमोक्षणम्”
Capeller
German
उपरति
f.
 das Aufhören, zur Ruhe kommen.
Stchoupak
French
उप-रति-
f.
 mort.