उपमा (upamA)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 उपमा f.
  (-मा)
	 1. Likeness,  (but used only in composition. )
2. Resemblance,  a resemblance as a picture,  an image,  &c.
	 3. A
simile.
 E.
  उप like,  मा to measure,  affixes अङ् and टाप्
 also with
ल्युट् aff.
   उपमान.

Capeller Eng

English

 1 उपमा॑ adv.
  quite,  near. 

 2 उपमा॑ f.
  resemblance,  similarity
 comparison,  image ((rh. ))
o.
  adj.  resembling,  equal to,  like (—°).

Yates

English

 उप-मा (मा) 1.
f.
  A simile,  likeness.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

उपमा 	-	  upamA 	-	 ind.
  	-	 compare
तोलति / -ते  { तुल् } 	-	  tolati / -te  { tul } 	-	 verb 	-	 compare  [ used with instr. case ]
तुलयति / -ते  { तुल् } 	-	  tulayati / -te  { tul } 	-	 verb 	-	 compare  [ used with instr. case ]
तोलयति  { तुल् } 	-	  tolayati  { tul } 	-	 verb 10 	-	 compare
तुलित 	-	  tulita 	-	 adj.
  	-	 compared
उत्प्रेक्षित 	-	  utprekSita 	-	 adj.
  	-	 compared
उपमित 	-	  upamita 	-	 adj.
  	-	 compared
अश्वतर 	-	  azvatara 	-	 f.
  	-	  better mare  [ compared to another ]
अश्वतर 	-	  azvatara 	-	 m.
  	-	  better horse  [ compared to another ]
मायते  { मा } 	-	  mAyate  { mA } 	-	 verb 	-	 compare with
सम्माति  { सम्मा } 	-	  sammAti  { sammA } 	-	 verb 	-	 compare with
सम्मिमीते  { सम्मा } 	-	  sammimIte  { sammA } 	-	 verb 	-	 compare with
उपमाम् ददाति  { दा } 	-	  upamAm dadAti  { dA } 	-	 verb 3 	-	 compare with
उपमाम् दत्ते  { दा } 	-	  upamAm datte  { dA } 	-	 verb 3 	-	 compare with
उपमेय 	-	  upameya 	-	 adj.
  	-	  to be compared
मदपेक्षया 	-	  madapekSayA 	-	 indecl.
  	-	 compared to me
बिम्ब 	-	  bimba 	-	 m.
  	-	  object compared
उपमातृ 	-	  upamAtR 	-	 adj.
  	-	  one who compares
उपमेय 	-	  upameya 	-	 n.
  	-	  that which is compared
नृपदीप 	-	  nRpadIpa 	-	 m.
  	-	  king compared to a lamp

Apte

English

उपमा [upamā],  2 P.
 ,  3,  4. Ā.

To compare,  liken
 तेनोपमीयेत तमालनीलम् Śi.*
  3.8
 स्तनौ मांसग्रन्थी कनककलशावित्युपमितौ Bh.*
  3.2.

To give,  grant (Ved. ).

उपमा [upamā],  1 Resemblance,  similarity,  equality
 स्फुटोपमं भूतिसितेन शम्भुना Śi.*
  1.4, 17.69
 Ki.*
  6.23
 इहोपमा सताम् Pt.*
  2.8 the same is the case with the good.

(In Rhet.
 ) Comparison of two objects different from each other,  simile,  comparison
 साधर्म्यमुपमा भेदे K. P.*
   1
 or सादृश्यं सुन्दरं वाक्यार्थोपस्कारकमुपमालंकृतिः R. G.
 or उपमा यत्र सादृश्यलक्ष्मीरुल्लसतिः द्वयोः । हंसीव कृष्ण ते कीर्तिः स्वर्गङ्गायवगाहते ॥ Chandr.*
  5.3
 Kāv.2.14
 उपमा कालिदासस्य Subhāṣ. (Daṇdin mentions 32 varieties of उपमा
 see Kāv.2.15-5
 as to words expressive of उपमा see 2.57-65)
 see K. P.*
   1 ad loc also.

The standard of comparison (उपमान)
 यथा दीपो निवातस्थो नेङ्गते सोपमा स्मृता Bg.*
  6.19
 (आत्मानमुपमां कृत्वा स्वेषु दारेषु रम्यताम् Rām.*
  5.21.8
 see ˚द्रव्य below
 mostly at the end of comp.
 ,  'like',  'resembling'
 बुबुधे न वुधोपमः R.*
  1.47
 so स्वर्गोपम,  अमरोपम,  अनुपम &c.
 

A likeness (as a picture,  portrait &c.
 

Heresy,  irreligious doctrine
 विधर्भः परधर्मश्च आभास उपमा छलः । अधर्मशाखाः पञ्चेमा धर्मज्ञो$धर्मवत्त्यजेत् ॥ Bhāg.*
  7.15.12. Comp.
   -द्रव्यम् any object used for a comparison
 सर्वोपमाद्रव्यसमुच्चयेन Ku.*
  1.49. -रूपकम् a figure in Rhetoric being a mixture of simile and metaphor. -व्यतिरेकः A particular figure combining comparison and contrast.

Apte 1890

English

 उपमा {c2c} P.,  {c3c} {c4c} A. 1 To compare,  liken
 तेनोपमीयेत तमालनीलं Śi. 3. 8
 स्तनौ मांसग्रंथी कनककलशावित्युपमितौ Bh. 3. 20. 
2 To give,  grant (Ved.). 

 उपमा 1 Resemblance,  similarity,  equality
 स्फुटोपमं भूतिसितेन शंभुना Śi. 1. 4,  17. 69
 Ki. 6. 23
 इहोपमा सतां Pt. 2. 7 the same is the case with the good. 
2 (In Rhet.) Comparison of two objects different from each other,  simile,  comparison
 साधर्म्यमुपमा भेदे K. P. 10
 or सादृश्यं सुंदरं वाक्यार्थोपस्कारकमुपमालंकृतिः R. G.
 or उपमा यत्र सादृश्यलक्ष्मीरुल्लसति द्वयोः । हंसीव कृष्ण ते कीर्तिः स्वर्गंगामवगाहते ॥ Chandr. 5. 3
 Kāv. 2. 14
 उपमा कालिदासस्य Subhāṣ. (Daṇḍin mentions 32 varieties of उपमा
 see Kāv. 2. 15-50
 as to words expressive of उपमा see 2. 57-65)
 see K. P. 10 ad loc. also. 
3 The standard of comparison ( उपमान)
 यथा वातो निवातस्थो नेंगते सोपमा स्मृता Bg. 6. 19
 see °द्रव्य below
 mostly at the end of comp.,  ‘like, ’ ‘resembling’
 बुबुधे न बुधोपमः R. 1. 47
 so स्वर्गोपम,  अमरोपम,  अनुपम &c. 
4 A likeness (as a picture,  portrait &c). 
Comp. 
द्रव्यं any object used for a comparison
 सर्वोपमाद्रव्यसमुच्चयेन Ku. 1. 49. 
रूपकं a figure in Rhetoric being a mixture of simile and metaphor. 

Monier Williams Cologne

English

 1. उपमा॑ (for 2. See below,  and for 3. See col. 3) ind.
  (Ved.   instr. of the above) in the closest proximity or neighbourhood,  RV.
   i,  31,  15
 viii,  69,  13.

 2. उप-√ मा P.
  Ā. (Impv.  2. sg. -मिमीहि,  -माहि,  and -मास्व
 Subj. 2. sg. -मासि) to measure out to,  apportion to,  assign,  allot,  grant,  give,  RV.
   : Ā. -मिमीते,  to measure one thing by another,  compare,  MBh.
  
 Hariv.
 
 Caurap.
   &c.
  

 3. उप-मा॑ f.
  comparison,  resemblance,  equality,  similarity

 a resemblance (as a picture,  portrait &c.
  ),  ŚBr.
  
 MBh.
  
 Kum.
   &c.
  

 a particular figure in rhetoric,  simile,  comparison (a full simile must include four things
 See पूर्णोपम,  लुप्तोपमा,  &c.
  ),  Sāh.
 
 Kāvyād.
 Vām.
   &c.
  

 a particle of comparison,  Nir.
 

 a particular metre,  RPrāt.
  

 उप-मा (mfn.   ifc. ) equal,  similar,  resembling,  like (e.g. अमरोपम mfn.
   resembling an immortal),  MBh.
  
 Ragh.
 
 Daś.
 
 Hit.
  &c.
  

Monier Williams 1872

English

 1. उपमा,  ind.,  Ved. in the closest proximity or
neighbourhood.

 उपमा 2. उप-मा,  cl. 2. P.,  3 or 4. A. -माति, 
-मिमीते,  -मायते,  -मातुम्,  to measure one thing
by another,  compare
 Ved. to give,  grant.

 3. उप-मा,  f. resemblance,  equality,  similarity
 a
resemblance,  as a picture,  portrait,  image,  &c.
 a
simile
 comparison,  a particle of comparison
 (अस्,  आ, 
अम्,  at the end of a Bahu-vrīhi compound) like,  similar
to,  resembling (e. g. अमरोपम,  resembling an im-
mortal).
—उपमा-द्रव्य,  अम्,  n. any object used
for a comparison.
—उपमा-रूपक,  अम्,  n. a figure
in rhetoric combining comparison and metaphor.
—उपमेत (°मा-इत?),  अस्,  आ,  अम्,  compared with?
(अस्),  m.,  N. of the tree Vatica Robusta.

Macdonell

English

 उपमा upa-mā́,  f.
  comparison
 likeness
 🞄image
 simile: —° a,  a.
  like
 (ā) -na,  n.
  comparison
 🞄likeness,  resemblance
 analogy
 object 🞄with which anything is compared
 —° a.
  like,  🞄comparable to
 -artha,  m.
  purport of an 🞄image: in.  figuratively
 -vyatireka,  m.
  kind 🞄of simile.

Benfey

English

 उपमा उप-मा,  f.
 
 1. Comparison, 
Bhāṣāp. 79.
 2. Likeness,  MBh. 1, 
6401
 Bhag. 6,  19
 आत्मानम् उपमां
कृत्वा,  comparing thyself (viz. with
others),  Rām.  5,  23,  5.
 -- Comp.
  अन्-उप-
म,  adj.
 ,  f.
  मा,  incomparable,  Rām.  4, 
62,  17. अलब्धोपम,  i. e. अ-लब्ध- (vb.
लभ्),  adj.
 ,  f.
  मा,  incomparable,  MBh.
3,  16517.
नीस्-,  adj.
  not having his like, 
Bhartṛ. 2,  9. -- As latter part of a comp.
adj.
  it denotes very often,  Like
 e. g.
अमरोपम,  i. e.
अमर-,  adj.
 ,  f.
  मा, 
God-like,  Nal. 5,  46.
अमृत-,  adj.
 ,  f.
 
मा,  Amṛta-like,  Nal. 12,  58.

Hindi

तुलनात्मक

Apte Hindi

Hindi

उपमा
स्त्री*
  - उप+मा+अङ्+टाप्
"समरूपता,  समता,  साम्य"

उपमा
स्त्री*
  - उप+मा+अङ्+टाप्
"एक दूसरे से भिन्न दो पदार्थों की तुलना,  तुल्यता,  तुलना"

उपमा
स्त्री*
  - उप+मा+अङ्+टाप्
"तुलना का मापदण्ड - उपमान,  बहुधा समासान्त में 'की भांति' 'मिलते जुलते'"

उपमा
स्त्री*
  - उप+मा+अङ्+टाप्
समानता

उपमा
"अदा* पर*,  जुहो*,  दिवा* आ*" उप-मा -
"तुलना करना,  समानता करना"

उपमा
स्त्री*
  - उप+ मा+अङ्+ टाप्
धर्मविरुद्ध सिद्धान्त

Shabdartha Kaustubha

Kannada

उपमा
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸಾದೃಶ್ಯ /ಹೋಲಿಕೆ
निष्पत्तिः - > उप + मा (माने) - भावे "अङ्" (३-३-१०६)
व्युत्पत्तिः - > उपमीयते
प्रयोगाः - > "उपमां ययारुणदीधितिभिः परिमृष्टमूर्धनि तमालतरौ"
उल्लेखाः - > किरा० ६-२३
उपमा
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಉಪಮಾನೋಪಮೇಯಗಳ ಸಾಧಾರಣ ಧರ್ಮ
निष्पत्तिः - > उप + मा - कर० "अङ्" (३-३-१०६)
व्युत्पत्तिः - > उपमीयतेऽनया
उपमा
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಅರ್ಥಾಲಂಕಾರದ ಭೇದ
प्रयोगाः - > "उपमा यत्र सादृश्यलक्ष्मीरुल्लसति द्वयोः । हंसीव कृष्ण ते कीर्तिः स्वर्गं गामवगाहते ॥"
उल्लेखाः - > चन्द्रा०
उपमा
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಉಪಮಾನ /ಹೋಲಿಕೆಯ ವಸ್ತು
प्रयोगाः - > "यथा दीपो निवातस्थो नेङ्गते सोपमा स्मृता" । "अपि लङ्घितमध्वानं बुबुधे न बुधोपमः" ॥
उल्लेखाः - > गीता० ६-१९,  रघु० १-४७

L R Vaidya

English

 upama {% a. (f. मा) %} Like,  resembling (as the last member of compounds).

 upamA {% f. %} 1. Resemblance,  equality,  similarity,  स्फुटोपमं भूतिसितेन शंभुना Sis.i.4
 2. a figure of speech (in rhetoric),  corresponding to the English simile,  e.g. उपमा कालिदासस्य
 it is thus defined by Jagannātha- सादृश्यं सुंदरं वाक्यार्थोपस्कारकमुपमालंकृतिः R.G.
 Jayadeva defines and illustrates it thus- उपमा यत्र सादृश्यलक्ष्मीरुल्लसति स्वयोः । हंसीव कृष्ण ते कीर्तिः स्वर्गंगामवगाहते Chandrāloka.v.
 3. the standard of comparison,  (the same as उपमान),  बुबुधे न बुधोपमः R.i.47,  सर्वोपमाद्रव्यसमुच्चयेन K.S.i.50,  यथा वातो निवातस्यो नेंगते सोपमा स्मृता Bg.vi.19 (where Śankara explains उपमा by उपमीयते अनेन)
 4. a likeness (as a picture &c.).

E Bharati Sampat

Sanskrit

(स्त्री) उपमीयते । उप+मा(माने)+अङ् । ‘आतश्चोपसर्गे’ ३.३.१०६। १.सादृश्यम् । ‘उपमां ययावरुनदीधितिभिः परिमृष्टमूर्धनि तमालतरौ’ किराता० ६.२३। उपमीयते अनया । २.उपमानोपमेययोः साधारणधर्मः। ३.अर्थालञ्कारभेदः। ४.उपमानम् । ‘यथा दीपो निवातस्थो नेङ्गते सोपमा स्मृता’ गीता ६.१९।

Bopp

Latin

 उपमा f. (r. मा metiri) similitudo. IN. 1. 3. (In fine comp.
BAH. saepissime occurrit,  quod autem Wils. de adject.
उपम similis in comp. solum usitato dicit,  ita intelligen-
dum est,  ut उपमा,  correpto आ finali secundum gr. 664., 
sicuti quodvis aliud substantivum,  in compos. BAH. ad-
jectivi naturam possit induere.)

Lanman

English

 upamā́,  f. comparison,  image
 and so likeness, 
 resemblance
 at end of cpds,  having
likeness with…,  like…. [√1mā + upa, 
‘compare.’]

Abhyankara Grammar

English

उपमा  a well-known term in Rhetorics meaning the figure of speech ' simile ' or ' comparison '. The word is often found in the Nirukta in the same sense
 cf. अथात उपमाः | 'यत् अतत् तत्सदृशम्'इति गार्ग्यः । Nir III.13. Generally an inferior thing is com- pared to another that is superior in quality.

Wordnet

Sanskrit

Synonyms:
  उपमा
noun
 
साधर्म्यस्य उपमितिः।
 "सुन्दरीं चन्द्रस्य उपमा दीयते।"

Synonyms:
  उपमा
noun
 
भेदे वर्तमाने अपि वस्तुनोः कमपि साधारणधर्मम् आश्रित्य साधर्म्यस्य प्रतिपादनम्।
 "मुखं चन्द्रमिव इत्यत्र उपमा इति अलङ्कारः वर्तते।"

Synonyms:
  तुला,  तुलना,  उपमा,  तोलनम्,  सादृश्यम्,  औपम्यम्
noun
 
गुणादीनाम् उनाधिक्यस्य विचारः।
 "रामस्य तुलायां श्यामः अधिकः चतुरः अस्ति।"

Sanskrit Tibetan

Tibetan

jal
१) उपमा २) तुलन ३) मान ४) मापयन्ति ५)

nye bar 'jal ba
१) उपमा २) उपमान

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
स्युरुत्तरपदे प्रख्यः प्रकारः प्रतिमो निभः ।
भूतरूपोपमाः काशः संनीप्रप्रतीतः परः ॥ १४६२ ॥
-wordlist-
 
प्रख्य (पुं),  प्रकार (पुं),  प्रतिभ (पुं),  निभ (पुं),  भूत (पुं),  रूप (क्ली),  उपमा (स्त्री),  सङ्काश (पुं),  नीकाश (पुं),  प्रकाश (पुं),  प्रतिकाश (पुं)

--source--
 
औपम्यमनुकारोऽनुहारः साम्यं तुलोपमा ।
कक्षोपमानमर्चा तु प्रतेर्मा यातना निधिः ॥ १४६३ ॥
छाया छन्दः कायो रूपं बिम्बं मानकृती अपि ।
-wordlist-
 
औपम्य (क्ली),  अनुकार (पुं),  अनुहार (पुं),  साम्य (क्ली),  तुला (स्त्री),  उपमा (स्त्री),  कक्षा (स्त्री),  उपमान (क्ली),  अर्चा (स्त्री),  प्रतिमा (स्त्री),  प्रतियातना (स्त्री),  प्रतिनिधि (पुं),  प्रतिच्छाया (स्त्री),  प्रतिच्छन्द (पुं),  प्रतिकाय (पुं),  प्रतिरूप (क्ली),  प्रतिबिम्ब (क्ली),  प्रतिमान (क्ली),  प्रतिकृति (स्त्री)

नाममाला

Sanskrit

सम,  सवर्ण,  सज्ञाति,  सदृक्ष,  सदृश,  सदृश्,  तुल्य,  सधर्म,  सरूप,  तुला,  कक्षा,  उपमा,  विधा
समः सवर्णः सज्ञातिः सदृक्षः सदृशः सदृक् ।
तुल्यः सधर्मरूपश्च तुला कक्षोपमा विधा ॥ १३६ ॥
verse 0.1.1.136
page 0068

अमरकोशः

Sanskrit

Word:  उपमा
Root:  उपमा
Gender:  स्त्री
Number:  all
Meaning(s): 
⇒ simile
⇒ equality
⇒ likeness
⇒ comparison
⇒ resemblance
⇒ particular metre
⇒ particle of comparison
⇒ similarity [comparison]
⇒ particular figure in rhetoric
⇒ User Interface (UI) [computer]
Shloka(s): 
2|10|36|1 ► प्रतिकृतिरर्चा पुंसि प्रतिनिधिरुपमोपमानं स्यात्। (शूद्रवर्गः)
3|3|250|2 ► उपमायां विकल्पे वा सामि त्वर्धे जुगुप्सिते॥ (नानार्थवर्गः)
Synonym(s): 
➠ 2|10|36|1 ⇢ उपमा (उपमा) (स्त्री) ⇒ simile, equality, likeness, comparison, resemblance, particular metre, particle of comparison, similarity [comparison], particular figure in rhetoric, User Interface (UI) [computer]
➠ 2|10|36|1 ⇢ उपमानम् (उपमान) (नपुं) ⇒ like, simile, analogy, similar, comparison, resemblance, particle of comparison, recognition of likeness, object with which anything is compared
➠ 3|3|250|2 ⇢ वा (वा) (अव्य)
Related word(s): 
जातिः ➡ मानसिकभावः
    

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 उपमा,  स्त्री,
   (उपमीयते इति । उप + मा + अङ्+ टाप् ।) उपमानम् । सादृश्यम् । इत्यमरः ॥
(“स्फुटोपमंभूतिसितेन शम्भुना” । इति माघे १ । ४ ।“अपि लङ्घितमध्वानं बुबुधे न बुधोपमः” ।इति रघुः । १ । ४७ ।) तस्य वैदिकपर्य्यायः ।इदमिव १ इदं यथा २ अग्निर्णये ३ चतुरश्चिद्दद-मानात् ४ ब्राह्मणाव्रतचारिणः ५ वृक्षस्यनुते-पुरहूतवयाः ६ जारआभगं ७ मेषोभूतोऽभीषन्नपः८ तद्रूपः ९ तद्वर्णः १० तद्वत् ११ तथा १२ ।इति द्वादशोपमाः । इति वेदनिर्घण्टौ ३ अ-ध्यायः ॥
 (अर्थालङ्कारभेदः । विस्तृतिस्तु उपमा-लङ्कारशब्दे द्रष्टव्या ॥
)

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 उपमा स्त्री उप + मि--अ । १ सादृश्ये,  “अतुलोपमाभ्याम्”पा० उक्तेः तद्योगे उपमानवाचकात् षष्ठी नतु तृतीया ।“स्फुटोपमं भूतिसितेन शम्भुना” माघे तु सहार्थे तृतीयामल्लि० । २ अर्थालङ्कारभेदे च अर्थालङ्कारभेदस्य३९६ पृ० विवृतर्दृश्या । न्यायमतसिद्धे उपमानजन्ये३ गवयादिशब्दशक्तिज्ञानरूपे,  वेदान्तिमतसिद्धे ४ गवादिसा-दृश्यज्ञानरूपे अनुभवभेदे च उपमानशब्दे विवृतिः ।करणे बा० अ । ५ उपमाने च । “अपि लङ्घितमध्वानंबुबुघे न बुधोपमः” रघुः । “यथा दीपो निपातस्थोनेङ्गते सोपमा स्मृता” गीता “यजते सोपमा दिवः”ऋ० १,  ३१,  १५,  स्वार्थे घञ् । औपम्य उपमाने न०
  ।

Capeller

German

 उपमा॑ f.
  Ahnlichkeit,  Vergleich,  Gleichnis
(rh.),  oft adj. (—°) ähnlich,  gleich.

Stchoupak

French

 १ उप-मा-
 1 moy. mesurer,  comparer 
 pass. être utile 
 °मित-
égal à 
 comparé.

 २ उप-मा-
 f.
  comparaison,  ressemblance,  analogie 
 -अ- a. ifc.
ressemblant à.
°द्रव्य- nt. objet servant à la comparaison. 

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.