| YouTube Channel

उपपत्तिः (upapattiH)

 
Apte
English
उपपत्तिः [upapattiḥ],
f.
Happening, occurring, becoming visible, appearance, production, birth
अथोपपत्तिं छलनापरो$- पराम्
Śi.*
 1.69 (जन्म)
इष्टानिष्टोपपत्तिषु
Bg.*
 13.9.
Cause, reason, ground
प्रियेषु यैः पार्थ विनोपपत्तेः
Ki.*
 3.52.
Reasoning, argument
उपपत्तिमदूर्जितं वचः
Ki.*
 2.1
देवि सोपपत्तिकमभिहितम् । Nāg.5 argumentative
giving a reason for the establishment of a matter
S. D.* 482.
Fitness, propriety.
Termination, end.
Association, connection.
Acceptance, adoption
Mv.*
 5.
Ascertainment, demonstration, demonstrated conclusion
उपपत्तिरुदाहृता बलात्
Ki.*
 2.28.
(In
Arith.
 or Geom. ) Proof, demonstration.
A means, an expedient.
Assistance, support, help
ततः प्रजह्रे सममेव तत्र तैरपेक्षितान्योन्यबलोपपत्तिभिः
Ki.*
 14.44.
Doing, effecting, gaining
accomplishment
स्वार्थोपपत्तिं दुर्बलाशः
R.*
 5.12
तात्पर्यानुपपत्तितः Bhāṣā
P.
H.*
 3.111
see अनुपपत्ति.
Attainment, getting
असंशयं प्राक् तनयोपपत्तेः
R.*
 14.78
Ki.*
 3.1.
Religious abstraction (समाधि).
Accident, chance
उपपत्त्योपलब्धेषु लोकेषु च समो भव
Mb.
 * 12.288.11.
Suitability, expediency
उपपत्ति- मदूर्जिताश्रयं नृपमूचे वचनं वृकोदरः
Ki.*
 2.1
Bhag.4.28.68.Comp. -समः (in logic) a kind of contradiction in which both the contradictory ascertions are supposed to be demonstrable (e. g. sound is eternal because it is produced
it is eternal because it is not tangible). Nyāyadarśana. -परित्यक्त
a.
 Unproved, unreasonable, destitute of argument or proof
Raj. T.
Apte 1890
English
उपपत्तिः f. 1 Happening, occurring, becoming visible, appearance, production, birth Śi. 1. 69 (जन्म)
इष्टानिष्टोपपत्तिषु Bg. 13. 9.
2 Cause, reason, ground
प्रियेषु यैः पार्थ विनोपपत्तेः Ki. 3. 52.
3 Reasoning, argument
उपपत्तिमदूर्जितं वचः Ki. 2. 1 argumentative
giving a reason for the establishment of a matter
S. D. 482.
4 Fitness, propriety.
5 Termination, end.
6 Association, connection.
7 Acceptance, adoption
Mv. 5.
8 Ascertainment, demonstration, demonstrated conclusion
उपपत्तिरुदाहृता बलात् Ki. 2. 28.
9 (In Arith. or Geom.) Proof, demonstration.
10 A means, an expedient.
11 Assistance, support, help
Ki. 14. 44.
12 Doing, effecting, gaining
accomplishment
स्वार्थोपपत्तिं दुर्बलाशः R. 5. 12
तात्पर्यानुपपत्तितः Bhaṣa P.
H. 3. 118
see अनुपपत्ति.
13 Attainment, getting
असंशयं प्राक् तनयोपपत्तेः R. 14. 78
Ki. 3. 1.
14 Religious abstraction (समाधि).
Apte Hindi
Hindi
उपपत्तिः
स्त्री*
 - उप+पद्+क्तिन्
"होना, घटित होना, आविर्भाव, उत्पत्ति, जन्म"
उपपत्तिः
स्त्री*
 - उप+पद्+क्तिन्
"कारण, हेतु, आधार, युक्तियुक्त"
उपपत्तिः
स्त्री*
 - उप+पद्+क्तिन्
"योग्यता, औचित्य"
उपपत्तिः
स्त्री*
 - उप+पद्+क्तिन्
"निश्चयन, प्रदर्शन, प्रदर्शित उपसंहार"
उपपत्तिः
स्त्री*
 - उप+पद्+क्तिन्
"प्रमाण, प्रदर्शन"
उपपत्तिः
स्त्री*
 - उप+पद्+क्तिन्
"उपाय, तरकीब"
उपपत्तिः
स्त्री*
 - उप+पद्+क्तिन्
"करना, अमल में लाना, प्राप्त करना, सम्पन्न करना"
उपपत्तिः
स्त्री*
 - उप+पद्+क्तिन्
"अवाप्ति, प्राप्ति"
उपपत्तिः
स्त्री*
 - उप+पद्+ क्तिन्
"दुर्घटना, संपात"
उपपत्तिः
स्त्री*
 - उप+पद्+ क्तिन्
"उपयुक्त, तर्कसंगत"
E Bharati Sampat
Sanskrit
(स्त्री) उपपद्यते । उप+पद(गतौ)+क्तिन् । स्त्रियां क्तिन्’ ३.३.९४। १.युक्तिः। ‘उपपत्तिरुदाहृताबलादनुमानेन नचागमः क्षतः’ किरा०२.२८। २.सामञ्जस्यम् । ३.हेतुः। ‘प्रियेषु यैः पार्थ विनोपपत्तेर्विचिन्त्यमानैः क्लममेति चेतः’ किराता०३.५२। ४.प्राप्तिः। ‘असंशयं प्राक्तनयोपपत्तेः स्तनन्धयप्रीतिमवाप्स्यसि त्वम्’ रघुः१४.७८। ५.सिद्धिः। ‘स्वार्थोपपत्तिं प्रति दुर्बलाशस्तमित्यवोचद्वरतन्तुशिष्यः’ रघुः ५.१२। ६.साहाय्यम्, अवलम्बनम् । ‘अपेक्षितान्योन्यबलोपपत्तिभिः’ किराता०१४.४४।
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 व्युत्पत्तिः, उत्पत्तिः, उपपत्तिः
noun
पदस्य तत् मूलं रूपं यस्मात् तत् पदं सिद्धं भवति।
"भूमिः इति पदस्य व्युत्पत्तिः भू इति धातोः भवति।"
Synonyms:
 सामञ्जस्यम्, सौमनस्यम्, अनुसारिता, यथातथ्यम्, औचित्यम्, उचितता, उपपत्तिः, सदृशता, योग्यता, युक्तता, युक्तिः
noun
उचितः उपयुक्तश्च संयोगः।
"सामञ्जस्यात् कठिनम् अपि कार्यम् सुकरं भवति।"
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
उपपत्तिः,
स्त्री,
 (उप + पद् + क्तिन् ।) सङ्गतिः ।निर्वृतिः । समाधानम् । सिद्धान्तः । प्रकरणप्रति-पाद्यार्थसाधने तत्र तत्र श्रूयमाणा युक्तिः । इतिवेदान्तसारः ॥
(“उपपत्तिमदूर्ज्जिताश्रयम्” ।इति भारविः । २ । १ ॥
) हेतुः । यथा, --“श्रोतव्यः श्रुतिवाक्येभ्यो मन्तव्यश्चोपपत्तिभिः” ।इत्यत्र उपपत्तिभिर्बहुभिर्हेतुभिरिति पक्षता-ग्रन्थमाथुरी ॥
सङ्गतिः । यथा, --“लक्षणा शक्यसम्बन्धस्तात्पर्य्यानुपपत्तितः” ।इति भाषापरिच्छेदः । ८२ ॥
(उपायः । यथा माघे ।“अपेक्षितान्योन्यबलोपपत्तिभिः” । सिद्धिः ।प्राप्तिः । “स्वार्थोपपत्तिं प्रति दुर्ब्बलाशः” । इतिरघुः ॥
५ । १२ ॥
)