| YouTube Channel

उपपति (upapati)

 
शब्दसागरः
English
उपपति
m.
 (-तिः) A paramour, a gallant.
E.
 उप in place of, पति a
husband.
Capeller Eng
English
उपपति॑
m.
 paramour, gallant.
Yates
English
उप-पति (तिः) 2.
m.
 A paramour.
Wilson
English
उपपति
m.
 (-तिः) A paramour, a gallant.
E.
 उप in place of, पति a husband.
Apte
English
उपपतिः [upapatiḥ], [उपमितः पत्या, उप गौणः पतिः] A paramour
उपपतिरिव नीचेः पश्चिमान्तेन चन्द्रः
Ś.*
 11.65, 15.63
Ms.*
 3.155
4.216, 217
Vāj.3.9.
Apte 1890
English
उपपतिः [उपमितः पत्या, उप गौणः पतिः] A paramour
उपपतिरिव नीचैः पश्चिमांतेन चंद्रः Śi. 11. 65, 15. 63
Ms. 3. 155
4. 216, 217.
Monier Williams Cologne
English
उप-पति॑ इस्,
m.
 a paramour, gallant,
VS.
 xxx, 9
Mn.
Yājñ.
Kathās.
Monier Williams 1872
English
उपपति उप-पति, इस्, m. a paramour, a
gallant.
Macdonell
English
उपपति upa-patí,
m.
 paramour, adulterer.
Benfey
English
उपपति उप-पति,
m.
 An adulterer,
Man. 3, 155.
Apte Hindi
Hindi
उपपतिः
पुं*
 - -
"प्रेमी, जार"
Shabdartha Kaustubha
Kannada
उपपति
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಜಾರಪುರುಷ /ಮಿಂಡ /ವ್ಯಭಿಚಾರಿ
निष्पत्तिः - > (२-२-१८)
व्युत्पत्तिः - > उपमितः पत्या
प्रयोगाः - > "द्रुततरमुपयाति स्रंसमानांशुकोसावुपपतिरिव नीचैः पश्चिमान्तेन चन्द्रः"
उल्लेखाः - > माघ० ११-६५
L R Vaidya
English
upapati {% m. %} A paramour, उपपतिरिव नीचेः पश्चिमांतेन चंद्रः Sis.xi.65, M.iii.155, iv.216, 217.
Bopp
Latin
उपपति m. (ex उप et पति maritus) nuptae adulter. AM.
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
उपपतिस्तु जारः स्याद्भुजङ्गो गणिकापतिः ।
-wordlist-
उपपति (पुं), जार (पुं), भुजङ्ग (पुं), गणिकापति (पुं)
अभिधानरत्नमाला
Sanskrit
जार
जार, उपपति
ईर्ष्यालुः कुहनः प्रोक्तो जारो ह्युपपतिः स्मृतः ॥ ३८४ ॥
verse 2.1.1.384
page 0045
Vedic Reference
English
Upa-pati, ‘the gallant, ’ is mentioned with the Jāra, ‘lover, ’
in the Vājasaneyi Saṃhitā^1 as a victim in the human sacrifice
(puruṣamedha).
1) xxx. 9
Taittirīya Brāhmaṇa, iii. 4, 4, 1.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
उपपतिः,
पुं,
 (उपमितः पत्या । अवादयः क्रुष्टाद्यर्थेतृतीयया इति समासः ।) जारः । इत्यमरः ॥
नांइति भाषा । तस्य लक्षणम् । आचारहानिहेतुःपतिः । स चतुर्व्विधः । सार्व्वकालिकपराङ्गना-पराङ्मुखत्वे सति सर्व्वकालमनुरक्तोऽनुकूलः १ ।सकलनायिकाविषयसमसहजानुरागो दक्षिणः २ ।भूयो निःशङ्कः कृतदोषोऽपि भूयो निवारितो-ऽपि भूयः प्रश्रयपरायणो धृष्टः ३ । कामिनी-विषयकपटपटुः शठः ४ । इति रसमञ्जरी ॥
(यथा, मनुः ३ । १५५ ।“पौनर्भवश्च काणश्च यस्य चोपपतिर्गृहे” ॥
)
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
उपपति
पु०
 उपमितः पत्या अवा० स० । जारे । “उपपतिरिवनीचैः पश्चिमान्तेन चन्द्रः” माघः । तस्य पतिवत् स्त्रियारतिहेतुत्वात्तत्समत्वम् । “यस्य चोपपतिर्गृहे” “मृष्यन्तिये चोपपपतिम्” मनुः “सन्धये जारं गेहायोपपतिम्”यजु० ३०, ९ । गुप्तव्यभिचारमात्रे जारत्वम् पतिसमीपेतस्य गेहस्थित्या व्यभिचारे उपपतित्वमित्यनयोर्भेदः ।
Capeller
German
उपपति॑
m.
 Nebenmann, Buhle.
Burnouf
French
उपपति उपपति
m.
 (पति) celui qui se substitue au mari:
galant, adultère.
Stchoupak
French
उप-पति-
m.
 amant.