उपधान (upadhAna)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 उपधान n.
  (-नं)
	 1. A pillow.
	 2. Kindness,  affection. 
	 3. Poison. 
	 4. Reli-
gious observance or obligation. 
	 5. Excellence,  excellent quality.
	 6.
Resting or placing upon. 
 E.
  उप,  धा to have or hold,  ल्युट् aff.
  

Capeller Eng

English

 उपधा॑न a.
  & n.
  setting up
 n.
  also = seq.
 

Yates

English

 उप-धान (नं) 1.
n.
  A pillow
 kind-
ness
 poison
 religious observ-
ance
 excellence
 placing on. 

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

उपधान 	-	 upadhAna 	-	 n.
  	-	 pillow
उपधान 	-	 upadhAna 	-	 adj.
  	-	  placing upon
उपधान 	-	 upadhAna 	-	 adj.
  	-	  employed or used in placing upon
उपधान 	-	 upadhAna 	-	 n.
  	-	  poison
उपधान 	-	 upadhAna 	-	 n.
  	-	  cushion
उपधान 	-	 upadhAna 	-	 n.
  	-	  excellence
उपधान 	-	 upadhAna 	-	 n.
  	-	  footstool
उपधान 	-	 upadhAna 	-	 n.
  	-	  cover
उपधान 	-	 upadhAna 	-	 n.
  	-	  affection
उपधान 	-	 upadhAna 	-	 n.
  	-	  fetching
उपधान 	-	 upadhAna 	-	 n.
  	-	  lid
उपधान 	-	 upadhAna 	-	 n.
  	-	  kindness
उपधान 	-	 upadhAna 	-	 n.
  	-	  act of placing or resting upon
उपधान 	-	 upadhAna 	-	 n.
  	-	  procuring
उपधान 	-	 upadhAna 	-	 n.
  	-	  peculiarity
उपधान 	-	 upadhAna 	-	 n.
  	-	  religious observance
उपधान 	-	 upadhAna 	-	 n.
  	-	  that on which one rests
उपधान 	-	 upadhAna 	-	 n.
  	-	  jewel-case
उपधान 	-	 upadhAna 	-	 n.
  	-	  singularity

उपधान 	-	 upadhAna 	-	 n.
  	-	 pillow
उपधानी 	-	  upadhAnI 	-	 f.
  	-	 pillow
गण्डू 	-	  gaNDU 	-	 f.
  	-	 pillow
स्तम्भ 	-	  stambha 	-	 m.
  	-	 pillow
उपबर्ह 	-	  upabarha 	-	 m.
  	-	 pillow
उपसङ्ग्रह 	-	  upasaGgraha 	-	 m.
  	-	 pillow
उपाश्रय 	-	  upAzraya 	-	 m.
  	-	 pillow
ओपश 	-	  opaza 	-	 m.
  	-	 pillow
खरालिक 	-	  kharAlika 	-	 m.
  	-	 pillow
मसूर 	-	  masUra 	-	 m.
  	-	 pillow
गण्डु 	-	  gaNDu 	-	 m.
 f.
  	-	 pillow
कशिपु 	-	  kazipu 	-	 m.
 n.
  	-	 pillow
कन्दुक 	-	  kanduka 	-	 n.
  	-	 pillow
गण्डोपधान 	-	  gaNDopadhAna 	-	 n.
  	-	 pillow
उच्छीर्षक 	-	  ucchIrSaka 	-	 n.
  	-	 pillow
उपधानक 	-	  upadhAnaka 	-	 n.
  	-	 pillow
उपधानीय 	-	  upadhAnIya 	-	 n.
  	-	 pillow
उपबर्हण 	-	  upabarhaNa 	-	 n.
  	-	 pillow
उपस्तरण 	-	  upastaraNa 	-	 n.
  	-	 pillow
तैतिल 	-	  taitila 	-	 n.
  	-	 pillow
बिम्बोपधान 	-	  bimbopadhAna 	-	 n.
  	-	 pillow
चाबुका 	-	  cAbukA 	-	 f.
  	-	  small pillow
चक्रगण्डु 	-	  cakragaNDu 	-	 m.
  	-	  round pillow
चतुर 	-	  catura 	-	 m.
  	-	  round pillow
मसूरक 	-	  masUraka 	-	 m.
  	-	  kind of pillow
कशिपूपबर्हण 	-	  kazipUpabarhaNa 	-	 n.
  	-	  cover of a pillow
गभोलिक 	-	  gabholika 	-	 m.
  	-	  small round pillow
चातुर 	-	  cAtura 	-	 m.
  	-	  small round pillow
चातुरक 	-	  cAturaka 	-	 m.
  	-	  small round pillow
सोपधान 	-	  sopadhAna 	-	 adj.
  	-	  possessing a pillow
उपबर्हण 	-	  upabarhaNa 	-	 adj.
  	-	  furnished with a pillow
सोपबर्हण 	-	  sopabarhaNa 	-	 adj.
  	-	  with a cushion or pillow
पट्टोपधान 	-	  paTTopadhAna 	-	 n.
  	-	  silken pillow or cushion
कुण्डोपधानीयक 	-	  kuNDopadhAnIyaka 	-	 m.
  	-	  using a pitcher as a pillow
गल्लचातुरी 	-	  gallacAturI 	-	 f.
  	-	  small round pillow to put underneath the cheek
ओपशिन् 	-	  opazin 	-	 adj.
  	-	  provided with or lying upon cushions or pillows

Wilson

English

 उपधान
n.
  (-नं)
1 A pillow.
2 Kindness,  affection. 
3 Poison. 
4 Religious observance or obligation. 
5 Excellence,  excellent quality.
6 Resting or placing upon. 
E.
  उप,  धा to have or hold,  ल्युट् aff.
  

Apte

English

उपधान [upadhāna],  a.
  Used (as a Mantra) in the putting up of the sacrificial bricks
 P.
 IV.*  4.125.

नम् Placing or resting upon. 

A pillow,  cushion
 रामबाहुरुपधानमेष U.*
  1. विपुलमुपधानं भुजलता Bh.*
  3.79.

Peculiarity,  individuality (विशेषम्)
 फलोपाधानाभावात् P.
 VI.3.39. Sk.

Affection,  kindness.

A religious observance among especially the Jainas for preparing the ground for future monkhood.

Excellence or excellent quality
 सोपधानां धियं धीराः स्थेयसीं खट्वयन्ति ये Śi.*
  2.77. (where उ˚ also means a pillow).

Poison. 

A small wooden pin of a stringed musical instrument
 पाशोपधानां ज्यातन्त्रीं चापदण्डां महास्वनाम् Mb.
 *  4.35.16.

नी A pillow,  cushion. 

A foot-stool.

Apte 1890

English

 उपधान a. Used (as a Mantra) in the putting up of the sacrificial bricks
 P. IV. 4. 125. 
नं 1 Placing or resting upon. 
2 A pillow,  cushion
 विपुलमुपधानं भुजलता Bh. 3. 79. 
3 Peculiarity,  individuality (विशेषं)
 फलोपाधानाभावात् P. VI. 3. 39 Sk. 
4 Affection,  kindness. 
5 A religious observance. 
6 Excellence or excellent quality
 सोपधानां धियं धीराः स्थेयसीं खट्वयंति ये Śi. 2. 77. (where उ° also means a pillow). 
7 Poison. 

Monier Williams Cologne

English

 उप-धा॑न mfn.
   placing upon,  employed or used in placing upon (as a Mantra in the setting up of the sacrificial bricks),  Pāṇ.
  iv,  4,  125

 उप-धा॑न n.
  the act of placing or resting upon,  KātyŚr.
  
 Kauś.
 

 that on which one rests,  a pillow,  cushion,  AV.
   xiv,  2,  65
 ŚBr.
  
 KātyŚr.
  
 MBh.
  
 Suśr.
  &c.
  

 cover,  lid,  Car.
 
 Hcat.

 peculiarity,  singularity,  excellence (cf.   प्रेमोप°),  Bālar.
 
 Siddh.

 affection,  kindness

 religious observance

 poison,  L.
 

 (also) fetching,  procuring,  Jātakam.
  

 a jewel-case,  ib.

Monier Williams 1872

English

 उप-धान,  अम्,  n. placing or resting upon
 that
on which one rests,  a pillow,  cushion
 individuality, 
peculiarity
 affection,  kindness
 religious observance
or obligation
 poison
 excellence,  excellent quality
(अस्,  आ,  अम्),  employed in placing upon,  i. e. used (as a
Mantra) in the putting up (of the sacrificial bricks).

Benfey

English

 उपधान उपधान,  i. e. उप-धा +
अन,  n.
 ,  and f.
  नी,  A pillow,  Rām.  2, 
42,  15
 MBh. 1,  7165.
 -- Comp.
  गण्ड
-उपधान,  n.
  a pillow,  Suśr. 2,  41,  9.

Apte Hindi

Hindi

उपधानम्
नपुं*
   - उप+धा+ल्युट्
ऊपर रखना या आराम करना

उपधानम्
नपुं*
   - उप+धा+ल्युट्
"तकिया,  गद्देदार आसन"

उपधानम्
नपुं*
   - उप+धा+ल्युट्
"विशेषता,  व्यक्तित्व"

उपधानम्
नपुं*
   - उप+धा+ल्युट्
"स्नेह,  कृपा"

उपधानम्
नपुं*
   - उप+धा+ल्युट्
धार्मिक अनुष्ठान

उपधानम्
नपुं*
   - उप+धा+ल्युट्
"श्रेष्ठाता,  श्रेष्ठ गुण"

उपधान
वि* - उपधा+ल्युट्
तनाव बढ़ाने के लिए वाद्ययंत्र में तारों के अंदर रक्खे हुए लकड़ी के टुकड़े

Shabdartha Kaustubha

Kannada

उपधान
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ತಲೆದಿಂಬು
निष्पत्तिः - > उप + डुधाञ् (धारणपोषणयोः) - अधि० "ल्युट्" (३-३-११७)
व्युत्पत्तिः - > उपधीयते शिरोऽत्र
उपधान
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವಿಶೇಷ /ಅತಿಶಯ
निष्पत्तिः - > उप + डुधाञ् (धारणपोषणयोः) - कर्म० "ल्युट्" (३-३-११३)
प्रयोगाः - > "सोपधानां धियं धीराः स्थेयसीं खट्वयन्ति ये"
उल्लेखाः - > माघ० २-७७
उपधान
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪ್ರಣಯ /ಪ್ರೀತಿ
उपधान
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವಿಷ /ನಂಜು
विस्तारः - > "उपधानं विषे गण्डौ प्रणयेऽपि नपुंसकम्" - मेदि० ।
उपधान
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸಮೀಪದಲ್ಲಿಡುವುದು /ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿರಿಸುವುದು
निष्पत्तिः - > उप + डुधाञ् (धारणपोषणयोः) - भावे "ल्युट्" (३-३-११५)

L R Vaidya

English

 upaDAna {% n. %} 1. Placing or resting upon
a pillow,  a cushion,  विपुलमुपधानं भुजलता Bhartr.iii.79
peculiarity,  individuality
affection,  kindness
poison
excellence,  सोपधानां धियं धीराः स्थेयसीं खट्वयंति ये Sis.ii.77.

Bopp

Latin

 उपधान n. (r. धा s. अन) pulvinar. AM.

Edgerton Buddhist Hybrid

English

 upadhāna, 
(1) nt. (= Pali id.,  Dhp. 〔291〕 paradukkhūpadhānena yo attano sukham icchati,  on the basis of,  by means of,  pain to others …,  cf. Senart Mv 〔i.464〕,  〔n. on i.112.3〕),  basis,  what causes or is needful for …,  usually in comp. with sukha-: SP 〔284.10〕 (vs),  read,  evaṃ (or,  etan) mamo sarvasukhopadhānaṃ saddharma …,  the Good Law which is the basis of all happiness for me
 〔339.4〕 sarvasukhopadhāna-pratimaṇḍitāḥ
 〔348.2〕 sattvānāṃ sarvasukhopadhānaṃ dadyāt
 Jm 〔18.12〕 dānaṃ naikasukhopadhānasumukhaṃ
 Mvy 〔6140〕 sukhopadhānam = Tib. bde baḥi yo byad,  what is needful for happiness
 sarvasukhopadhānena Mv 〔i.302.6〕
 Suv 〔67.11〕 (sukhitān kuryāt)
 〔114.3〕
 Kv 〔28.7〕
 °dhānair Śikṣ 〔173.14〕
 sukhopadhānaiḥ (preceding word missing) KP 〔159.3〕
 manuṣyasukhopadhānena Suv 〔113.10〕
 upadhānasaṃpanno Mv 〔ii.259.14〕,  ep. of Buddha,  possessed of the basis (sc. of happiness,  presumably short for sukhopa°)
 also cpd. with hita-,  Mv 〔i.112.3〕 (vs) sarvaṃ hitopadhānaṃ,  all the basis of welfare
 with duḥkha- (as in Pali,  above),  Gv 〔354.16〕 yat teṣāṃ sattvānāṃ duḥkhopadhānaṃ tad utsṛjya
 Mmk 〔110.20—21〕,  see s.v. śatana
(2) ifc. Bhvr.,  base,  rest,  support (lit. and physical): Karmav 〔22.3,  5〕 and 〔27.9〕 aśmantakopadhānāyāṃ (resting on a stove) kāṃsyapātryāṃ (in 〔22.5〕 °kopādh°,  misprint)
(3) piṇḍopadhāna,  see this
(4) m.,  n. pr.,  in Mv 〔iii.176.14〕,  a cousin of the Buddha,  son of Śuklodana and brother of Ānanda and Devadatta
 perh. distortion of some other name (Upananda?).

Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch

German

 उपधान n. das Herbeischaffen,  Verschaffen,  Jātakam. 3,  21. Fassung (eines Juwels),  Āpast. Gṛhy. 12,  8. — Vgl. Zach. Beitr. — ° = उपराग,  H 41,  64. — °Auflegsel,  Kauś. 8,  17.

Sanskrit Tibetan

Tibetan

rgyab rten
१) अपश्रय २) उपधान

sngas
१) उपधान २) बिम्बोपधान

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
उच्छीर्षकमुपाद्धानवर्हौपाले पतद्ग्रहः ॥ ६८३ ॥
प्रतिग्राहे मुकुरात्मदर्शादर्शास्तु दर्पणे ।
-wordlist-
 
उच्छीर्षक (क्ली),  उपधान (क्ली),  उपबर्ह (पुं),  पाल (पुं),  पतद्ग्रह (पुं),  प्रतिग्राह (पुं),  मुकुर (पुं),  आत्मदर्श (पुं),  आदर्श (पुं),  दर्पण (पुं)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

उच्छीर्षक
उच्छीर्षक,  उपधान,  उपवर्ह
उच्छीर्षकमुपधानं धीरैरुपवर्हमाख्यातम् ॥ ३०९ ॥
verse 2.1.1.309
page 0037

Vedic Reference

English

 Upa-dhāna denotes the ‘cushion’ of a seat (Āsandī) in the
Atharvaveda (xiv. 2,  65). It corresponds to the Upabarhaṇa
of other texts.

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 उपधानं,  क्ली,
   (उपधीयते आरोप्यते मस्तकमत्र ।उप + धा + अधिकरणे ल्युट् ।) शिरोधानम् ॥
वालिश इति भाषा । तत्पर्य्यायः । उपवर्हः २ ।इत्यमरः । गण्डुः ३ । इति जटाधरः ।(“सोपधानां धियं धीराः स्थेयसीं खट्टयन्ति ये” ।इति माघः २ । ७७ । “पट्टोपधानाध्यासितशिरो-भागेन” । इति कादम्बरी ।) विषम् । प्रणयः ।इति मेदिनी । व्रतम् । इति हेमचन्द्रः ॥

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 उपधान न०
  उपधीयते शिरोऽत्र उप + धा आधारे ल्युट् ।(वालिश) १ शिरोधाने । करणे कर्मणि वा ल्युट् । २ प्रणये, व्रतभेदे,  हेम० । ३ विशेषे ४ प्रणये च विश्वः “सोपधानांधियं धीराः स्थेयसीं खट्वयन्ति ये” माघः । “सोप्रधानांसविशेषां,  पक्षे सगेन्दुकामिति” मल्लि० “पट्वोपधाना-ध्यासितशिरोभागेण” काद० । “आसन्दी सोपधानादक्षिणानड्वान् यवाश्च” कात्या० २१,  ४,  ३० । ५ विषे मेदि०भावे ल्युट् । ६ समीपस्थापने न०
  । करणे ल्युट् ।७ उपधानसाधने मन्त्रे पु०
  “तद्वानासामुपधानोमन्त्रः” पा०

Capeller

German

 उपधा॑न außetzend
 n.
  das Außetzen, 
Kissen,  Polster.

Burnouf

French

 उपधान उपधान n.
  (धा) tout objet que l'on met
sous soi: oreiller,  coussin,  matelas,  etc.
		 Au fig. poison caché.
Affection,  obligeance.
		 Devoir ou observance religieuse.
उपधानीय n.
  oreiller,  coussin. 

Stchoupak

French

 उप-धान-
 nt. coussin,  oreiller 
 -ई- f.
  -ईय- nt. id.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.