| YouTube Channel

उपधातुः (upadhAtuH)

 
Apte
English
उपधातुः [upadhātuḥ], An inferior metal, semi-metal. They are seven
सप्तोपधातवः स्वर्णं माक्षिकं तारमाक्षिकम् तुत्थं कांस्यं रातिश्च सुन्दूरं शिलाजतु
A secondary secretion of the body (six in number)
e. g. milk, menses, adeps, sweat, teeth, hair, and lymph
स्तन्यं रजो वसा स्वेदो दन्ताः केशास्त- थैव औजस्यं सप्तधातूनां क्रमात्सप्तोपधातवः
Apte 1890
English
उपधातुः 1 An inferior metal, semimetal. They are seven
सप्तोपधातवः स्वर्णं माक्षिकं तारमाक्षिकं तुत्थं कांस्यं रातिश्च सिंदूरं शिलाजतु ॥.
2 A secondary secretion of the body (six in number)
e. g. milk, menses, adeps, sweat, teeth, hair, and lymph
स्तन्यं रजो वसा स्वेदो दंताः केशास्तथैव औजस्यं सप्तधातूनां क्रमात्सप्तोपधातवः ॥.
Apte Hindi
Hindi
उपधातुः
पुं*
- -
"घटिया धातु, अर्धधातु"
उपधातुः
पुं*
- -
शरीर के अप्रधान स्राव जो गिनती में छः हैं
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
उपधातुः,
पुं,
(उप सादृश्ये धातुसदृशो धातुः ।)अष्टप्रधानधातुसदृशधातुः तु सप्तधा यथा ।माक्षिकम् तुत्थकम् अभ्रम् नीलाञ्जनम्४ मनःशिला हरितालम् रसाञ्जनम्
शरीरस्थधातुभवोपधातुः सप्तधा यथा रसात्स्तनदुग्धम् रक्तात् स्त्रीरजः मांसात् वसा३ मेदसो घर्म्म अस्थ्नो दन्तः मज्जनः केशः६ शुक्रात् ओजः इति वैद्यकम्
(“स्तन्यं रजश्च नारीणां काले भवति गच्छति ।शुद्धमांसभवस्नेहः सा वसा परिकीर्त्तिता
स्वेदो दन्तास्तथा केशास्तथैवोजश्च सप्तमम् ।इति धातुभवा ज्ञेया एते सप्तोपधातवः”
इति शार्ङ्गधरेण पूर्व्वखण्डे पञ्चमेऽध्याये उक्तम्
“सप्तोपधातवः स्वर्णमाक्षिकं तारमाक्षिकम् ।तुत्थं कांस्यं रीतिश्च सिन्दूरश्च शिलाजतु”
इति भावप्रकाशस्य पूर्व्वखण्डे प्रथमभागे
)