उपद्रव (upadrava)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 उपद्रव m.
  (-वः)
	 1. Tyranny,  oppression. 
	 2. National distress,  whether
the act of the seasons or the king,  famine,  exaction,  &c.
	 3. National
commotion,  rebellion. 
	 4. Violence.
	 5. A supervenient disease,  one
brought on whilst a person labours under another.
 E.
  उप,  द्रु to go, 
अच् aff.
  

Capeller Eng

English

 उपद्रव m.
  misfortune,  calamity.

Yates

English

 उप-द्रव (वः) 1.
m.
  Oppression
 a
portent
 violence
 rebellion. 

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

उपद्रव 	-	 upadrava 	-	 m.
  	-	  fourth of the five parts of a sAman stanza
उपद्रव 	-	 upadrava 	-	 m.
  	-	  rebellion
उपद्रव 	-	 upadrava 	-	 m.
  	-	  calamity
उपद्रव 	-	 upadrava 	-	 m.
  	-	  trouble
उपद्रव 	-	 upadrava 	-	 m.
  	-	  violence
उपद्रव 	-	 upadrava 	-	 m.
  	-	  mischief
उपद्रव 	-	 upadrava 	-	 m.
  	-	  harm
उपद्रव 	-	 upadrava 	-	 m.
  	-	  outrage
उपद्रव 	-	 upadrava 	-	 m.
  	-	  national distress
उपद्रव 	-	 upadrava 	-	 m.
  	-	  injury
उपद्रव 	-	 upadrava 	-	 m.
  	-	  that which attacks or occurs suddenly
उपद्रव 	-	 upadrava 	-	 m.
  	-	  supervenient disease or one brought on whilst a person labours under another
उपद्रव 	-	 upadrava 	-	 m.
  	-	  national commotion
उपद्रव 	-	 upadrava 	-	 m.
  	-	  any grievous accident
उपद्रव 	-	 upadrava 	-	 m.
  	-	  misfortune

 
   उपद्रव  upadrava m.
   supervenient disease or one brought on whilst a person labours under another    

Wilson

English

 उपद्रव
m.
  (-वः)
1 Tyranny,  oppression. 
2 National distress,  whether the act of the seasons or the king,  famine, 
exaction,  &c.
3 National commotion,  rebellion. 
4 Violence.
5 A supervenient
 disease,  one brought one whilst a person labours
under another.
E.
  उप,  द्रु to go,  अच् aff.
  

Apte

English

उपद्रवः [upadravḥ],  1 An unhappy accident,  misfortune,  calamity.

Injury,  trouble,  harm
 पुंसामसमर्थानामुपद्रवाया- त्मनो भवेत्कोपः Pt.*
  1.324
 निरुपद्रवं स्थानम् Pt.*
  1.

Outrage,  violence.

A national distress (whether caused by the king or famine,  seasons &c.
 ).

A national disturbance,  rebellion. 

A symptom,  a supervenient disease (one brought on whilst a person is suffering from another).

The sixth part of a Vedi sāman consisting of seven limbs. अथ सप्तविधस्य वाचि सप्तविधं सामोपासीत ...... यदुपेति स उपद्रवः Ch. Up.*
   2.8.2.

A servant
 अनृय्यजुरसामा च प्राजापत्य उपद्रवः Mb.
 *  12.6.44.

Loss,  waste
 अष्टकापितृदेवत्यमित्ययं प्रसृतो जनः । अन्नस्योपद्रवं पश्य मृतो हि किमशिष्यति ॥ Rām.*
  2.18.14.

Apte 1890

English

 उपद्रवः 1 An unhappy accident,  misfortune,  calamity. 
2 Injury,  trouble,  harm
 पुंसामसमर्थानामुपद्रवायात्मनो भवेत्कोपः Pt. 1. 324
 निरुपद्रवं स्थानं Pt. 1. 
3 Outrage,  violence. 
4 A national distress (whether caused by the king or famine,  seasons &c.). 
5 A national disturbance,  rebellion. 
6 A symptom,  a supervenient disease (one brought on whilst a person is suffering from another). 

Monier Williams Cologne

English

 उप-द्रव m.
  that which attacks or occurs suddenly,  any grievous accident,  misfortune,  calamity,  mischief,  national distress (such as famine,  plague,  oppression,  eclipse,  &c.
  )

 national commotion,  rebellion

 violence,  outrage,  MBh.
  
 R.
 
 Śak.
 
 VarBṛS.
  &c.

 a supervenient disease or one brought on whilst a person labours under another,  Suśr.
 

 the fourth of the five parts of a Sāman stanza,  ṢaḍvBr.  Comm.  on TĀr.
   &c.
  

Monier Williams 1872

English

 उप-द्रव,  अस्,  m. that which befalls suddenly, 
an unhappy accident,  misfortune,  calamity,  mischief
national distress (whether the act of the seasons or the
king,  famine,  exaction,  &c.)
 national commotion, 
rebellion
 violence,  outrage
 a symptom,  a super-
venient disease,  one brought on whilst a person labours
under another.

Macdonell

English

 उपद्रव upa-drava,  m.
  mischance,  accident
 🞄adversity,  distress
 mischief,  evil
 infirmity
 🞄symptom (of disease).

Benfey

English

 उपद्रव उपद्रव,  i. e. उप-द्रु + अ, 
m.
 
 1. Distress,  Rām.  2,  108,  14
 Pañc.
i. d. 368.
 2. Mischief,  Böhtl. Ind. Spr.
11.
 -- Comp.
 
निस्-,  adj.
 ,  f.
  वा। 1. un-
harmed,  Böhtl. Ind. Spr. 1607
 Rām.  5, 
73,  56 (in an astrological sense). 2.
free from danger,  Pañc,  264,  25.

Apte Hindi

Hindi

उपद्रवः
पुं*
  - उ+द्रु+अप्
"दुःखद दुर्घटना,  मुसीबत,  संकट"

उपद्रवः
पुं*
  - उ+द्रु+अप्
"चोट,  कष्ट,  हानि"

उपद्रवः
पुं*
  - उ+द्रु+अप्
"बलात्कार,  उत्पीडन"

उपद्रवः
पुं*
  - उ+द्रु+अप्
राष्ट्र-संकट

उपद्रवः
पुं*
  - उ+द्रु+अप्
"राष्ट्रीय अशान्ति,  विद्रोह"

उपद्रवः
पुं*
  - उ+द्रु+अप्
"लक्षण,  अकस्मात् आ टपकने वाला रोग"

उपद्रवः
पुं*
  - उपद्रु+ घञ्
सप्तांशक साम का छठा भाग

उपद्रवः
पुं*
  - उपद्रु+ घञ्
"हानि,  छीजन"

Shabdartha Kaustubha

Kannada

उपद्रव
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ತೊಂದರೆ /ಪೀಡೆ
निष्पत्तिः - > उप + द्रु (गतौ) - भावे "घञ्" (३-३-१८)
प्रयोगाः - > "पुंसामसमर्थानामुपद्रवायात्मनो भवेत्कोपः"
उल्लेखाः - > पञ्चतं०
उपद्रव
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪ್ರಪಂಚದ ಮಹಾಪ್ರಲಯ
उपद्रव
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ರೋಗ /ವ್ಯಾಧಿ /ಖಾಯಿಲೆ
उपद्रव
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ರೋಗಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾದ ತ್ರಿದೋಷಗಳ ಏರುಪೇರು
उपद्रव
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಉಪವ್ಯಾಧಿ /ಒಂದು ವ್ಯಾಧಿಯಿರುವಾಗ ಅಧ್ಯೆಸಂಭವಿಸುವ ಇತರ ವ್ಯಾಧಿಗಳು
विस्तारः - > "यो व्याधिस्तस्य यो हेतुः दोषस्तस्य प्रकोपतः । योऽन्यो विकारो भवति स उपद्रव उच्यते ॥"

L R Vaidya

English

 upadrava {% m. %} 1. An unhappy accident,  misfortune,  calamity
injury,  trouble,  पुंसामसमर्थानामुपद्रवायात्मनो भवेत्कोपः Panch.i.
outrage,  violence
national distress
rebellion
a symptom,  a supervenient disease (in medicine).

Bopp

Latin

 उपद्रव m. (r. द्रु s. अ) calamitas,  miseria,  aerumna (cf.
आपद्,  आपत्ति). SAK. 47. 2. infr.

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
उपलिङ्गं त्वरिष्टं स्यादुपसर्ग उपद्रवः ॥ १२५ ॥
अजन्यमीतिरुत्पातो वह्न्युत्पात उपाहितः ।
-wordlist-
 
उपलिङ्ग (क्ली),  अरिष्ट (क्ली),  उपसर्ग (पुं),  उपद्रव (पुं),  अजन्य (पुंक्ली),  ईति (स्त्री),  उत्पात (पुं),  वह्न्युत्पात (पुं),  उपाहित (पुं)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

उपलिङ्ग
उपलिङ्ग,  अरिष्ट,  उपसर्ग,  उपद्रव,  उत्पात,  ईति,  अजन्य
उपलिङ्गमरिष्टं स्यादुपसर्ग उपद्रवस्तथोत्पातः ।
ईतिरजन्यं च बुधैर्डमरो डिम्बश्च विप्लवः कथितः ॥ १२७ ॥
verse 1.1.1.127
page 0016

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 उपद्रवः,  पुं,
   (उप + द्रु + अप् ।) उत्पातः । इतिहलायुधः ॥
 रोगारम्भकदोषप्रकोपजन्योऽन्यो वि-कारः । (तल्लक्षणमुक्तं वैद्यके । यथा,  --“यो व्याधिस्तस्य यो हेतुर्दोषस्तस्य प्रकोपतः ।योऽन्यो विकारो भवति स उपद्रव उच्यते” ॥
“व्याधेरुपरि यो व्याधिः उपद्रव उदाहृतः ।सोपद्रवा न जीवन्ति जीवन्ति निरुपद्रवाः” ॥
इति हारीते चिकित्सितस्थाने द्वितीयेऽध्याये ।“तत्रौपसर्गिको यः पूर्व्वोत्पन्नं व्याधिं जघन्यकाल-जातो व्याधिरुपसृजति स तन्मूलएवोपद्रव-संज्ञः” । इति सुश्रुते सूत्रस्थाने ३५ अध्याये ॥
)

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 उपद्रव पु०
  उप + द्रु--भावे घञ् । १ उत्पाते । रोगारम्भकेधातुवैषम्पजनिते २ विकारभेदे च । (उपसर्ग) तल्ल-क्षणमुक्तं वैद्यके । “यो व्याधि स्तस्य यो हेतुर्दोषस्तस्यप्रकोपतः । योऽन्योविकारो भवति स उपद्रव उच्यते”सुश्रुते चोक्तं “साध्ययाप्यासाध्यरोगभेदमुपक्रम्य । “त-त्रौपसर्गिको यः पूर्व्वोत्पन्नव्याधिं जघन्यकालजा तोव्याधिरुपसृजति स तन्मूल एवोपद्रवसंज्ञकः” । तेनउपसर्जकत्वात्तस्य तथात्वं अत्रार्थे कर्त्तरि अच् इति”विवेकः । स च व्याधिभेदेन नानाविधः । रोगभेदे तद्भेदाश्चतत्रैवोक्ता बहुशः । तत्र व्रणभेदे “अतिदग्धे मांसा-लम्बनंगात्रविश्लेषसिरास्नायुसन्ध्यस्थिव्यापादनमतिमात्रंज्वरदाहपिपासामूर्च्छाश्चोपद्रवा भवन्ति” पालीरोगे च“अत ऊर्द्ध्वं नामलिङ्गैर्वक्ष्ये पाल्यामुपद्रवान् । उत्पाटक-श्चोत्पुटकः स्रावः कण्डूयुतो भृशम् । अवमन्थः सकण्डू-को ग्रन्थिको जम्बुलस्तथा । स्रावी च दाहवांश्चैव शृ-ण्वेषां क्रमशः क्रियाम्” इति,  विभज्य,  तल्लक्षणचि-कित्से उक्ते । वातव्याध्यादौ प्राणमांसक्षयादय उप-द्रवाः । यथा “उपद्रवैस्तु ये जुष्टाव्याधयो यान्त्यसाध्यताम् ।रसायनादिना वत्स! तान् शृण्वेकमना मम । वातव्याधिःप्रमेहश्च कुष्ठमर्शोभगन्दरः । अश्मरी मूढगर्भश्च तथैवोदरमष्ट-मम् । अष्टावेते प्रकृत्यैव दुश्चिकित्स्या महागदाः । प्राण-मांसक्षयकाशतृष्णाशोषवमीज्वरैः । मूर्च्छातिसारहिक्काभिःपुनश्चैतौपद्रुताः । वर्ज्जनीयाविशेषेण भिषजा सि-द्धिमिच्छता” सुश्रु० । एवमन्येऽपि रोगभेदे उपद्रवा स्त-त्रोक्ता दृश्याविस्तरभयान्नोक्ताः ।

Capeller

German

 उपद्रव m.
  Unfall,  Leid.

Burnouf

French

 उपद्रव उपद्रव m.
  (द्रु) tout fait extraordinaire
auquel on court.
		 Tout ce qui survient à l'improviste: calamité, 
malheur
 misère.

Stchoupak

French

 उप-द्रव-
 m.
  accident,  calamité,  fléau public,  mal en général 
outrage 
 séquence (subdivision du Sāman)

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.