उपकुर्व्वाण (upakurvvANa)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
वाचस्पत्यम्
Sanskritउपकुर्व्वाण उपकुरुते गुरोर्दक्षिणादानादिना उप + कृ-शानच् । समावर्त्तनयोग्ये स्वाध्यायग्रहणावधिकब्रह्मचर्य्य-वति १ व्रह्मचारिणि “न पूर्व्वं गुरवे किञ्चिदुपकुर्वीत धर्म्म-वित् । स्नास्यंस्तु गुरुणाऽऽज्ञप्तः शक्त्या गुर्व्वर्थमाहरेत्”मनुना स्नास्यतएव गुरूपकारविधानेन ततः पूर्व्वमु-पाकारकर्त्तृत्वनिषेधेन चास्यैवोपकर्त्तृत्वात्तथात्वम् । ब्रह्म-चारी हि द्विविधः नैष्ठिक उपकुर्वाणश्च । यो निरवधिमरणान्तम् उपनयनादूर्द्ध्व गुरौ वसति स नैष्ठिकः ।यस्तु स्वाध्यायग्रहणान्तं गुरौवसन् गुरुणानुज्ञातः गुरो-रुपकारं कृत्वा स्नानगार्हस्थ्य करोति स उप-कुर्व्वाणः । स्नास्यतो दक्षणा च मनुनोक्तायथा “क्षेत्रं हिरण्यं गामश्व छत्रोपानहमासनम् ।धान्यं शाकञ्च वासांसि गुरवे प्रीतिमावहेत्” । आश्व०गृ० ३, ८, १, २ तु “अथैतान्युपकल्पयीत समावर्त्त्यमानेमणिं कुण्डले वस्त्रयुगं छत्रमुपानद्युगं दण्डं स्रजमुन्म-र्द्दनमनुलेपनमाञ्जनमुष्णीषमित्यात्मने चाचार्य्य च” “य-द्युभयोर्न विन्देताचार्य्यायैव” । एकादश द्रव्याण्युक्तानिएतच्चोपलक्षणं गुरोरभिलषितं दद्यादित्यत्रैव तात्पर्य्यम्अत एव या० स्मृ० “गुरवे तु वरं दत्त्वा स्नायीत तदन-ज्ञया” तद्वरदानमेवोक्तम् “गुरवे पूर्बोक्ताय वरमभिलषितंयथाशक्ति दत्त्वा स्नायात् तदशक्तौ तदनुज्ञयाऽदत्त-वरोऽपि” मिता० । संज्ञाया कन् तत्रैव । “उपकुर्वाण-कास्तु स्वाध्यायग्रहणार्थाः” छा० उ० भा० । ताच्छील्येचानश् । २ उपकारशीले ।
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.