| YouTube Channel

उपकुर्वाण (upakurvANa)

 
Spoken Sanskrit
English
उपकुर्वाण upakurvANa
m.
 brahmacArin or student of the veda who honours his religious teacher by a gift
Apte
English
उपकुर्वाण [upakurvāṇa],
a.
 Doing service
&c.
 -णः A Brāhmaṇa in a state of pupilage (ब्रह्मचारिन्) who wishes to pass on to the state of a house-holder (गृहस्थ).
Apte 1890
English
उपकुर्वाण a. Doing service &c.
णः A Brāhmaṇa in a state of pupilage (ब्रह्मचारिन्) who wishes to pass on to the state of a householder (गृहस्थ).
Monier Williams Cologne
English
उप-कुर्वाण a See उप- √ 1. कृ.
उप-कुर्वाण b (p. of the Ā. of उप- √ 1. कृ See above)
m.
 a Brahmacārin or student of the Veda who honours his religious teacher by a gift on completing his studies and becoming a Gṛhastha (opposed to the Naiṣṭhika, who stays with his teacher till death),
BhP.
 Comm. on
ChUp.
&c.
Monier Williams 1872
English
उपकुर्वाण उप-कुर्वाण। See उप-कृ below.
उप-कुर्वाण, अस्, m. a Brāhman when passing
from the state of a pupil (ब्रह्म-चारिन्) to that of
a householder (गृह-स्थ).
Macdonell
English
उपकुर्वाण upa-kurvāṇa, pr. pt. of √ kṛ
m.
 🞄pupil who on concluding his Vedic studies with 🞄his teacher becomes a householder
-ka,
m.
 id..
Apte Hindi
Hindi
उपकुर्वाणः
पुं*
 - उप+कृ+शानच्
ब्राह्मण ब्रह्मचारी जो गृहस्थ बनना चाहता है
Shabdartha Kaustubha
Kannada
उपकुर्वाण
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸಂಪೂರ್ಣ ವೇದಾಧ್ಯೌಅನ ಮಾಡಿ ಗೃಹಸ್ಥನಾಗಲು ಸಿದ್ಧನಾಗಿರುವ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿ
निष्पत्तिः - > उप + डुकृञ् (करणे) - "शानच्" (३-२-१२४)
प्रयोगाः - > "न पूर्वं गुरवे किञ्चित् उपकुर्वीत धर्मवित् । स्नास्यंस्तु गुरुणाज्ञप्तः शक्त्या गुर्वर्थमाहरेत् ॥"
उल्लेखाः - > मनु० २-२४५
उपकुर्वाण
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಉಪಕಾರದ ಸ್ವಭಾವದವನು
निष्पत्तिः - > उप + डुकृञ् (करणे) - ताच्छील्ये "चानश्" (३-२-१२९)
L R Vaidya
English
upakurvARa {% m. %} A Brāhmaṇa bachelor statu pupillari, who intends to become a householder in future (in religious law).
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
उपकुर्व्वाणः,
पुं,
 (उप + कृ + शानच् ।) ब्रह्मचर्य्या-नन्तरं यो ग्टहस्थो भवति सः । इति पुराणम् ॥
(कृतोपकारः । यथा हितोपदेशे सुहृद्भेदे, --“यतोऽनुपकुर्व्वाणो न कस्यापि उपायनं गृह्णीयात्” ॥
)
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
उपकुर्व्वाण
पु०
 उपकुरुते गुरोर्दक्षिणादानादिना उप + कृ-शानच् । समावर्त्तनयोग्ये स्वाध्यायग्रहणावधिकब्रह्मचर्य्य-वति १ व्रह्मचारिणि “न पूर्व्वं गुरवे किञ्चिदुपकुर्वीत धर्म्म-वित् । स्नास्यंस्तु गुरुणाऽऽज्ञप्तः शक्त्या गुर्व्वर्थमाहरेत्”मनुना स्नास्यतएव गुरूपकारविधानेन ततः पूर्व्वमु-पाकारकर्त्तृत्वनिषेधेन चास्यैवोपकर्त्तृत्वात्तथात्वम् । ब्रह्म-चारी हि द्विविधः नैष्ठिक उपकुर्वाणश्च । यो निरवधिमरणान्तम् उपनयनादूर्द्ध्व गुरौ वसति स नैष्ठिकः ।यस्तु स्वाध्यायग्रहणान्तं गुरौवसन् गुरुणानुज्ञातः गुरो-रुपकारं कृत्वा स्नानगार्हस्थ्य करोति स उप-कुर्व्वाणः । स्नास्यतो दक्षणा च मनुनोक्तायथा “क्षेत्रं हिरण्यं गामश्व छत्रोपानहमासनम् ।धान्यं शाकञ्च वासांसि गुरवे प्रीतिमावहेत्” । आश्व०गृ० ३, ८, १, २ तु “अथैतान्युपकल्पयीत समावर्त्त्यमानेमणिं कुण्डले वस्त्रयुगं छत्रमुपानद्युगं दण्डं स्रजमुन्म-र्द्दनमनुलेपनमाञ्जनमुष्णीषमित्यात्मने चाचार्य्य च” “य-द्युभयोर्न विन्देताचार्य्यायैव” । एकादश द्रव्याण्युक्तानिएतच्चोपलक्षणं गुरोरभिलषितं दद्यादित्यत्रैव तात्पर्य्यम्अत एव या० स्मृ० “गुरवे तु वरं दत्त्वा स्नायीत तदन-ज्ञया” तद्वरदानमेवोक्तम् “गुरवे पूर्बोक्ताय वरमभिलषितंयथाशक्ति दत्त्वा स्नायात् तदशक्तौ तदनुज्ञयाऽदत्त-वरोऽपि” मिता० । संज्ञाया कन् तत्रैव । “उपकुर्वाण-कास्तु स्वाध्यायग्रहणार्थाः” छा० उ० भा० । ताच्छील्येचानश् । २ उपकारशीले
त्रि०
 ।