| YouTube Channel

उपकरणम् (upakaraNam)

 
Apte
English
उपकरणम् [upakaraṇam], 1 Doing service or favour, helping, assisting.
Material, implement, instrument, means
यथैवोपकरणवतां जीवितं तथैव ते जीवितं स्यात् Bṛi.
Up.*
 2.4.2.
स्वेषूपकरणेषु
U.*
 5
˚द्रव्यम्
Mk.*
 3
उपकरणीभावमायाति
U.*
 3.3 serve as helping instruments, or assistants
परोप- कारोपकरणं शरीरम्
K.*
 27
so स्नान˚ bathing materials
Pt.*
 1
व्यायाम˚ athletic materials
आत्मा परोपकरणीकृतः
H.*
 2.24
K.*
 8, 12, 198, 24
Y.*
 2.276,
Ms.*
 9.27.
An engine, machine, apparatus, paraphernalia (in general).
Means of subsistence, anything supporting life.
A means or expedient
कर्म˚, वेद˚, यज्ञ˚
&c.
Fabricating, composing, elaborating.
The insignia of royalty.
The attendants of a king.Comp. -अर्थ
a.
 Suitable, requisite.
Apte Hindi
Hindi
उपकरणम्
नपुं*
 - उप+कृ+ल्युट्
"सेवा करना, अनुग्रह करना, सहायता करना"
उपकरणम्
नपुं*
 - उप+कृ+ल्युट्
"सामग्री, साधन, औजार, उपाय"
उपकरणम्
नपुं*
 - उप+कृ+ल्युट्
"जीविका का साधन, जीवन को सहारा देने वाली कोई बात"
उपकरणम्
नपुं*
 - उप+कृ+ल्युट्
राजचिह्न
E Bharati Sampat
Sanskrit
(न) १.उपकृतिः, उपकारः, साहाय्यम् । २.साधनम् । ‘परोपकारोपकरणं शरीरम्’ कादं०। ३.राजमर्यादावस्तु । ४.जीवनोपायम् । (वि) ५.इन्द्रियानुसरणम् । (अ) ६.इन्द्रिये । ७.इन्द्रियसमीपम् ।
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 अवयवः, अवयवसूचकशब्दः, अङ्गम्, अंशः, उपकरणम्, एकदेशः
noun
साकल्येन यद् एकघटकत्वेन स्वीक्रियते भागवाचकः शब्दः यश्च अवयवावयविभावसम्बन्धेन अवयविना सह सम्बध्यते।
"अनामिका-मध्यमा-कनिष्ठिकाः हस्तस्य अवयवाः सन्ति।"
Synonyms:
 उपकरणम्, तन्त्रम्
noun
कार्ये प्रधानाङ्गीभूतोपकारकद्रव्यम्।
"कृषकः विविधान् उपकरणान् उपयुज्यते।"
Synonyms:
 उपकरणम्, साधनम्, सामग्र्यम्, सामग्री, सम्भारः, उपस्करः
noun
कार्यादिषु उपयुज्यमाना वस्तु।
"सः क्रीडार्थे उपकरणानि क्रीतवान्।"
Synonyms:
 व्यञ्जनम्, उपस्करः, तेमनम्, सूदः, उपकरणम्
noun
सूपशाकादौ रसवर्धनाय उपयुज्यम् अन्नोपकरणम्।
"व्यञ्जनेन शाकः रूचकरः जातः।"
Synonyms:
 साधनम्, उपचारः, साधनसामग्री, सामग्री, साहित्यम्, उपायः, कारणम्, उपकरणम्, करणम्, द्वारम्, कर्मसाधनम्, कार्यसाधकम्
noun
यस्य साहाय्येन कार्यस्य सिद्धिः जायते।
"वाहनं यात्रायाः साधनम् अस्ति।"
Tamil
Tamil
உபகரணம் : சாமான், பொருள், சாதனம், தொழில் கருவிகள், தொண்டு புரிதல், உதவி புரிதல்.
अमरकोशः
Sanskrit
Word: उपकरणम्
Root: उपकरणम्
Gender: undefined
Number: undefined
Meaning(s):
⇒ cure
⇒ gain
⇒ army
⇒ goods
⇒ means
⇒ result
⇒ battle
⇒ conflict
⇒ argument
⇒ denoting
⇒ efficient
⇒ expedient
⇒ obtaining
⇒ summoning
⇒ preparing
⇒ effective
⇒ procuring
⇒ instrument
⇒ furthering
⇒ perfection
⇒ fulfilment
⇒ computation
⇒ designating
⇒ acquisition
⇒ preparation
⇒ guiding well
⇒ carrying out
⇒ conjuring up
⇒ productive of
⇒ proof [Logic]
⇒ expressive of
⇒ requisite for
⇒ reason [Logic]
⇒ act of mastering
⇒ device [computer]
⇒ means of enjoyment
⇒ subduing by charms
⇒ subduing a disease
⇒ establishment of a truth
⇒ finding out by calculation
⇒ leading straight to a goal
⇒ army or portion of an army
⇒ means of correcting or punishing
⇒ means of summoning or conjuring up a spirit
Shloka(s):
3|3|119|2 ► निर्वर्तनोपकरणानुव्रज्यासु च साधनम्॥ (नानार्थवर्गः)
Synonym(s):
➠ 3|3|119|2 ⇢ साधनम् (साधन) (नपुं) ⇒ cure, gain, army, goods, means, result, battle, conflict, argument, denoting, efficient, expedient, obtaining, summoning, preparing, effective, procuring, instrument, furthering, perfection, fulfilment, computation, designating, acquisition, preparation, guiding well, carrying out, conjuring up, productive of, proof [Logic], expressive of, requisite for, reason [Logic], act of mastering, device [computer], means of enjoyment, subduing by charms, subduing a disease, establishment of a truth, finding out by calculation, leading straight to a goal, army or portion of an army, means of correcting or punishing, means of summoning or conjuring up a spirit
Related word(s):
उपाधि ➡ उपकरणम्
परा_अपरासंबन्धः ➡ स्वर्णघर्षणशिला