| YouTube Channel

उपकरणं (upakaraNaM)

 
Apte 1890
English
उपकरणं 1 Doing service or favour, helping, assisting.
2 Material, implement, instrument, means
स्वेषूपकरणेषु U. 5
°द्रव्यं Mk. 3
उपकरणीभावमायाति U. 3. 3 serve as helping instruments, or assistants
परोपकारोपकरणं शरीरं K. 207
so स्नान° bathing materials
Pt. 1
व्यायाम° athletic materials
आत्मा परोपकरणीकृतः H. 2. 24
K. 80, 102, 198, 204
Y. 2. 276, Ms. 9. 270.
3 An engine, machine, apparatus, paraphernalia (in general).
4 Means of subsistence, anything supporting life.
5 A means or expedient
कर्म°, वेद°, यज्ञ° &c.
6 Fabricating, composing, elaborating.
7 The insignia of royalty.
8 The attendants of a king.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
उपकरणं,
क्ली,
(उप + कृ + ल्युट् ।) प्रधानाङ्गी-भूतोपकारकद्रव्यम् नृपादीनां छत्रचामरादि ।तत्पर्य्यायः परिच्छदः परिवर्हः तन्त्रम् ।इति हेमचन्द्रः
भोजनादौ व्यञ्जनादि
यथा ।“तस्मादन्नं प्रधानं पूपादिकन्तु उपकरणत्वेनशक्तानामावश्यकम्” इति श्राद्धतत्त्वम्
पूजादौनैवेद्यादि मृगबन्धनादौ जालादि