उपकरण (upakaraNa)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 उपकरण n.
  (-णं)
	 1. Apparatus,  paraphernalia,  as the vessels and offer-
ings at a sacrifice.
	 2. Implements,  machines.
	 3. The insignia of
royalty.
	 4. Sauces,  condiments.
	 5. Helping,  assisting.
	 6. Object of
art or science,  fabricating,  composing,  &c.
	 7. Means of subsistence, 
any thing supporting life.
 E.
  उप implying command or help,  कृ to
make,  ल्युट् aff.
  

Capeller Eng

English

 उपकरण n.
  doing a service,  helping,  assistance
instrument,  supplement,  means,  expedient
 p.
  °ण॑वन्त्.

Yates

English

 उप-करण (णं) 1.
n.
  Apparatus
 in-
signia
 sauces
 helping
 means.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

उपकरण 	-	 upakaraNa 	-	 n.
  	-	 machine
यन्त्र 	-	 yantra 	-	 n.
  	-	 machine
यन्त्रशतघ्नी 	-	 yantrazataghnI 	-	 f.
  	-	 machinegun
दूरप्रकाशनयन्त्र 	-	 dUraprakAzanayantra 	-	 n.
  	-	 faxmachine
समकारयन्त्र 	-	 samakArayantra 	-	 n.
  	-	 faxmachine  [ computer ]
समकृतियन्त्र 	-	 samakRtiyantra 	-	 n.
  	-	 faxmachine  [ computer ]
यन्त्रभाषा 	-	 yantrabhASA 	-	 f.
  	-	 machinecode  [ computer ]
गणनचक्र 	-	 gaNanacakra 	-	 n.
  	-	 machinecycle  [ computer ]
यन्त्रचक्र 	-	 yantracakra 	-	 n.
  	-	 machinecycle  [ computer ]
क्षालनयन्त्र 	-	 kSAlanayantra 	-	 n.
  	-	 washingmachine
अमूर्तयन्त्र 	-	 amUrtayantra 	-	 n.
  	-	 virtualmachine  [ computer ]
अमूर्तसङ्गणक 	-	 amUrtasaGgaNaka 	-	 n.
  	-	 virtualmachine  [ computer ]
बौद्धयन्त्र 	-	 bauddhayantra 	-	 n.
  	-	 virtualmachine  [ computer ]
काष्ठरन्ध्री 	-	 kASTharandhrI 	-	 f.
  	-	 drillingmachine
वेधनी 	-	 vedhanI 	-	 f.
  	-	 drillingmachine
यन्त्रभाषा 	-	 yantrabhASA 	-	 f.
  	-	 machinelanguage  [ computer ]
यन्त्राधिगम  	-	 yantrAdhigama 	-	 m.
  	-	 machinelearning  [ computer ]
यन्त्रावबोधन 	-	 yantrAvabodhana 	-	 n.
  	-	 machinelearning  [ computer ]
यन्त्रावलम्बी 	-	 yantrAvalambI 	-	 m.
  	-	 machine-dependent  [ computer ]
यन्त्राधीन 	-	 yantrAdhIna 	-	 n.
  	-	 machine-dependent  [ computer ]

उपकरण 	-	 upakaraNa 	-	 n.
  	-	 tool
साधनशलाका 	-	 sAdhanazalAkA 	-	 f.
  	-	 toolbar  [ computer ]
साधनपेटिका 	-	 sAdhanapeTikA 	-	 f.
  	-	 toolbox  [ computer ]
सामग्री 	-	 sAmagrI 	-	 f.
  	-	 toolbox  [ computer ]
साधनपेटिका 	-	 sAdhanapeTikA 	-	 f.
  	-	 toolkit  [ computer ]
सामग्री 	-	 sAmagrI 	-	 f.
  	-	 toolkit  [ computer ]
तन्त्रांशसाधन 	-	 tantrAMzasAdhana 	-	 n.
  	-	 softwaretool  [ computer ]
चित्रणसाधनानि 	-	 citraNasAdhanAni 	-	 n.
  	-	 drawingtools  [ computer ]
चित्रणोपकरणानि 	-	 citraNopakaraNAni 	-	 n.
  	-	 drawingtools  [ computer ]
भाण्डिका 	-	  bhANDikA 	-	 f.
  	-	 tool
भाण्ड 	-	  bhANDa 	-	 n.
  	-	 tool
उपकरणानि 	-	  upakaraNAni 	-	 n.
  	-	 tools  [ pl. ]
उपकरणपेटिका 	-	  upakaraNapeTikA 	-	 f.
  	-	 tool box
साधनपट्ट 	-	  sAdhanapaTTa 	-	 m.
  	-	 tool bar  [ computer ]
सम्वादोपकरण 	-	  samvAdopakaraNa 	-	 n.
  	-	  communication tool
असिधाव 	-	  asidhAva 	-	 m.
  	-	  sword- or tool-cleaner
असिधावक 	-	  asidhAvaka 	-	 m.
  	-	  sword- or tool-cleaner
शस्त्र 	-	  zastra 	-	 n.
  	-	  any instrument or tool
कल्पन 	-	  kalpana 	-	 n.
  	-	  working with edge-tools
कुटिलिका 	-	  kuTilikA 	-	 f.
  	-	 tool used by a blacksmith
भूमितीयपेटिका 	-	  bhUmitIyapeTikA 	-	 f.
  	-	  box for geometrical tools
अस्त्रमार्ज 	-	  astramArja 	-	 m.
  	-	  sword-polisher or tool-cleaner
कौटिलिक 	-	  kauTilika 	-	 m.
  	-	  using the tool called kuTilikA
सामग्री 	-	  sAmagrI 	-	 f.
  	-	  collection of data ,  tools ,  material,  etc
स्त्रीयन्त्र 	-	  strIyantra 	-	 n.
  	-	  woman regarded as the mere instrument or tool of man

उपकरण 	-	 upakaraNa 	-	 n.
  	-	 equipment
उपकरण 	-	 upakaraNa 	-	 n.
  	-	 machine
उपकरण 	-	 upakaraNa 	-	 n.
  	-	 tool
उपकरण 	-	 upakaraNa 	-	 n.
  	-	 apparatus
उपकरण 	-	 upakaraNa 	-	 n.
  	-	 appliance
उपकरण 	-	 upakaraNa 	-	 n.
  	-	  any object of art or science
उपकरण 	-	 upakaraNa 	-	 n.
  	-	  helping
उपकरण 	-	 upakaraNa 	-	 n.
  	-	  contribution
उपकरण 	-	 upakaraNa 	-	 n.
  	-	  engine
उपकरण 	-	 upakaraNa 	-	 n.
  	-	  anything fabricated
उपकरण 	-	 upakaraNa 	-	 n.
  	-	  assisting
उपकरण 	-	 upakaraNa 	-	 n.
  	-	  instrument
उपकरण 	-	 upakaraNa 	-	 n.
  	-	  expedient
उपकरण 	-	 upakaraNa 	-	 n.
  	-	  device
उपकरण 	-	 upakaraNa 	-	 n.
  	-	  insignia of royalty
उपकरण 	-	 upakaraNa 	-	 n.
  	-	  benefiting
उपकरण 	-	 upakaraNa 	-	 n.
  	-	  means of subsistence
उपकरण 	-	 upakaraNa 	-	 n.
  	-	  act of doing anything for another
उपकरण 	-	 upakaraNa 	-	 n.
  	-	  attendants of a king
उपकरण 	-	 upakaraNa 	-	 n.
  	-	  paraphernalia
उपकरण 	-	 upakaraNa 	-	 n.
  	-	  implement
उपकरण 	-	 upakaraNa 	-	 n.
  	-	  anything supporting life
उपकरण 	-	 upakaraNa 	-	 n.
  	-	  doing a service or favour
उपकरण 	-	 upakaraNa 	-	 n.
  	-	  heaping earth
उपकरण 	-	 upakaraNa 	-	 n.
  	-	  anything added over and above
उपकरण 	-	 upakaraNa 	-	 n.
  	-	  widget

उपकरण 	-	 upakaraNa 	-	 n.
  	-	 equipment
क्रीडावस्तु 	-	  krIDAvastu 	-	 m.
  	-	  toy  [ sports equipment ]
सम्भृति 	-	  sambhRti 	-	 f.
  	-	 equipment
सज्जा 	-	  sajjA 	-	 f.
  	-	 equipment
सम्भार 	-	  sambhAra 	-	 m.
  	-	 equipment
उपस्कर 	-	  upaskara 	-	 m.
  	-	 equipment
संनाह 	-	  saMnAha 	-	 m.
  	-	 equipment
सज्जन 	-	  sajjana 	-	 n.
  	-	 equipment
संनहन 	-	  saMnahana 	-	 n.
  	-	 equipment
रथ्य 	-	  rathya 	-	 n.
  	-	  carriage equipment  [ wheels,  axle,  etc. ]
सेनायोग 	-	  senAyoga 	-	 m.
  	-	 equipment of an army
सूपस्कर 	-	  sUpaskara 	-	 adj.
  	-	  furnished with good equipment
पुण्यसम्भार 	-	  puNyasambhAra 	-	 m.
  	-	 equipment of meritorious acts
सुचक्रोपस्कर 	-	  sucakropaskara 	-	 adj.
  	-	  having good wheels and equipment
शमथसम्भार 	-	  zamathasambhAra 	-	 m.
  	-	  quietude as one of the equipments
साम्पद 	-	  sAmpada 	-	 adj.
  	-	  relating to the equipment or preparation of
सूपस्कर 	-	  sUpaskara 	-	 adj.
  	-	  furnished with good implements or a good equipment
उपधि 	-	  upadhi 	-	 m.
  	-	  one of the requisites for the equipment of a jaina ascetic

उपकरण 	-	 upakaraNa 	-	 n.
  	-	 equipment
क्रीडावस्तु 	-	  krIDAvastu 	-	 m.
  	-	  toy  [ sports equipment ]
युङ्क्ते  { युज् } 	-	  yuGkte  { yuj } 	-	 verb 	-	 equip
युनक्ति  { युज् } 	-	  yunakti  { yuj } 	-	 verb 	-	 equip
सज्जयति  { सज्जय } 	-	  sajjayati  { sajjaya } 	-	 verb 	-	 equip
सज्जीकरोति  { सज्जीकृ } 	-	  sajjIkaroti  { sajjIkR } 	-	 verb 	-	 equip
संवर्मयति  { संवर्मय } 	-	  saMvarmayati  { saMvarmaya } 	-	 verb 	-	 equip
सम्प्रयोजयति  { सम्- प्र- युज् } 	-	  samprayojayati  { sam- pra- yuj } 	-	 verb caus. 	-	 equip
उपकल्पयति  { उपकॢप् } 	-	  upakalpayati  { upaklRp } 	-	 verb caus. 	-	 equip
योजयति  { युज् } 	-	  yojayati  { yuj } 	-	 verb caus. 	-	 equip
संयोजयति  { संयुज् } 	-	  saMyojayati  { saMyuj } 	-	 verb caus. 	-	 equip
सज्ज 	-	  sajja 	-	 adj.
  	-	 equipped
अध्यक्त 	-	  adhyakta 	-	 adj.
  	-	 equipped
उपकॢप्त  { उपकॢप् } 	-	  upaklRpta  { upaklRp } 	-	 adj.
  	-	 equipped
सज्जीभूत 	-	  sajjIbhUta 	-	 adj.
  	-	 equipped
सज्जीकृत 	-	  sajjIkRta 	-	 adj.
  	-	 equipped
सज्जित 	-	  sajjita 	-	 adj.
  	-	 equipped
संनद्ध 	-	  saMnaddha 	-	 adj.
  	-	 equipped
सम्भृति 	-	  sambhRti 	-	 f.
  	-	 equipment
सज्जा 	-	  sajjA 	-	 f.
  	-	 equipment

 
   उपकरण  upakaraNa  n.
    appliance    
   यन्त्र  yantra n.
   appliance    
   सुयुक्ति  suyukti f.
   good appliance or contrivance  
   हिमगृह  himagRha n.
   room furnished with cooling appliances   
   हिमगृहक  himagRhaka n.
   room furnished with cooling appliances     
            

 
   उपकरण  upakaraNa  n.
    equipment   
   क्रीडावस्तु  krIDAvastu m.
   toy  [ sports equipment ]   
   युङ्क्ते  { युज् }  yuGkte  { yuj } verb  equip   
   युनक्ति  { युज् }  yunakti  { yuj } verb  equip    
   सज्जयति  { सज्जय }  sajjayati  { sajjaya } verb  equip   
   सज्जीकरोति  { सज्जीकृ }  sajjIkaroti  { sajjIkR } verb  equip    
   संवर्मयति  { संवर्मय }  saMvarmayati  { saMvarmaya } verb  equip   
   सम्प्रयोजयति  { सम्- प्र- युज् }  samprayojayati  { sam- pra- yuj } verb caus.  equip    
   उपकल्पयति  { उपकॢप् }  upakalpayati  { upaklRp } verb caus.  equip   
   योजयति  { युज् }  yojayati  { yuj } verb caus.  equip    
   संयोजयति  { संयुज् }  saMyojayati  { saMyuj } verb caus.  equip   
   सज्ज  sajja adj.
   equipped   
   अध्यक्त  adhyakta adj.
   equipped  
   उपकॢप्त  { उपकॢप् }  upaklRpta  { upaklRp } adj.
   equipped   
   सज्जीभूत  sajjIbhUta adj.
   equipped  
   सज्जीकृत  sajjIkRta adj.
   equipped   
   सज्जित  sajjita adj.
   equipped  
   संनद्ध  saMnaddha adj.
   equipped   
   सम्भृति  sambhRti f.
   equipment  
   सज्जा  sajjA f.
   equipment       

 
   उपकरण  upakaraNa  n.
    equipment    
   क्रीडावस्तु  krIDAvastu m.
   toy  [ sports equipment ]    
   युङ्क्ते  { युज् }  yuGkte  { yuj } verb  equip   
   युनक्ति  { युज् }  yunakti  { yuj } verb  equip    
   सज्जयति  { सज्जय }  sajjayati  { sajjaya } verb  equip   
   सज्जीकरोति  { सज्जीकृ }  sajjIkaroti  { sajjIkR } verb  equip    
   संवर्मयति  { संवर्मय }  saMvarmayati  { saMvarmaya } verb  equip   
   सम्प्रयोजयति  { सम्- प्र- युज् }  samprayojayati  { sam- pra- yuj } verb caus.  equip    
   उपकल्पयति  { उपकॢप् }  upakalpayati  { upaklRp } verb caus.  equip   
   योजयति  { युज् }  yojayati  { yuj } verb caus.  equip    
   संयोजयति  { संयुज् }  saMyojayati  { saMyuj } verb caus.  equip   
   समता  samatA f.
   equity    
   सामञ्जस्य  sAmaJjasya n.
   equity   
   विषुव  viSuva m.
   equinox  [ astron.  ]    
   अर्धरात्रार्धदिवस  ardharAtrArdhadivasa m.
   equinox   
   विषुण  viSuNa m.
   equinox    
   विषुप  viSupa m.
   equinox   
   वैषुवत  vaiSuvata n.
   equinox  [ astron.  ]    
   विष्वञ्च्  viSvaJc n.
   equinox   
   सज्ज  sajja adj.
   equipped    

Wilson

English

 उपकरण
n.
  (-णं)
1 Apparatus,  paraphernalia,  as the vessels and offerings at a sacrifice.
2 Implements,  machines.
3 The insignia of royalty.
4 Sauces,  condiments.
5 Helping,  assisting.
6 Object of art or science,  fabricating,  composing,  &c.
7 Means of subsistence,  any thing supporting life.
E.
  उप implying command or help,  कृ to make,  ल्युट् aff.
  

Apte

English

उपकरणम् [upakaraṇam],  1 Doing service or favour,  helping,  assisting.

Material,  implement,  instrument,  means
 यथैवोपकरणवतां जीवितं तथैव ते जीवितं स्यात् Bṛi. Up.*
   2.4.2.
 स्वेषूपकरणेषु U.*
  5
 ˚द्रव्यम् Mk.*
  3
 उपकरणीभावमायाति U.*
  3.3 serve as helping instruments,  or assistants
 परोप- कारोपकरणं शरीरम् K.*
  27
 so स्नान˚ bathing materials
 Pt.*
  1
 व्यायाम˚ athletic materials
 आत्मा परोपकरणीकृतः H.*
  2.24
 K.*
  8, 12, 198, 24
 Y.*
  2.276,  Ms.*
  9.27.

An engine,  machine,  apparatus,  paraphernalia (in general).

Means of subsistence,  anything supporting life.

A means or expedient
 कर्म˚,  वेद˚,  यज्ञ˚ &c.
 

Fabricating,  composing,  elaborating.

The insignia of royalty.

The attendants of a king.Comp.   -अर्थ a.
  Suitable,  requisite.

Apte 1890

English

 उपकरणं 1 Doing service or favour,  helping,  assisting. 
2 Material,  implement,  instrument,  means
 स्वेषूपकरणेषु U. 5
 °द्रव्यं Mk. 3
 उपकरणीभावमायाति U. 3. 3 serve as helping instruments,  or assistants
 परोपकारोपकरणं शरीरं K. 207
 so स्नान° bathing materials
 Pt. 1
 व्यायाम° athletic materials
 आत्मा परोपकरणीकृतः H. 2. 24
 K. 80,  102,  198,  204
 Y. 2. 276,  Ms. 9. 270. 
3 An engine,  machine,  apparatus,  paraphernalia (in general). 
4 Means of subsistence,  anything supporting life. 
5 A means or expedient
 कर्म°,  वेद°,  यज्ञ° &c. 
6 Fabricating,  composing,  elaborating. 
7 The insignia of royalty. 
8 The attendants of a king. 

Monier Williams Cologne

English

 उप-करण a &c.
   See उप- √ 1. कृ.

 उप-करण b n.
  the act of doing anything for another,  doing a service or favour,  helping,  assisting,  benefiting,  Pañcat.
 
 Sāh.
 
 Subh.
  &c.
  

 instrument,  implement,  machine,  engine,  apparatus,  paraphernalia (as the vessels at a sacrifice &c.
  ),  KātyŚr.
  
 ŚāṅkhGṛ.
 
 Yājñ.
 
 Mn.
   &c.
  

 anything added over and above,  contribution,  expedient

 means of subsistence,  anything supporting life

 any object of art or science

 anything fabricated,  Mn.
  
 Suśr.
 
 Kathās.
 
 Car.
  &c.

 the insignia of royalty,  W.
 

 the attendants of a king,  L.
 

 (according to some also) heaping earth (fr.  √ कॄ),  Viṣṇ.

Monier Williams 1872

English

 उपकरण,  उपकार,  &c. See उप-कृ next col.

 उप-करण,  अम्,  n. doing anything for another, 
doing a service or favour,  helping,  assisting
 instru-
ment,  implement,  machine,  engine,  apparatus,  para-
phernalia,  as the vessels and offerings at a sacrifice
anything added over and above,  contribution,  expedi-
ent,  means of subsistence,  anything supporting life
object of art or science,  fabricating,  composing,  &c.
the insignia of royalty
 the attendants of a king.
—उपकरण-वत्,  आन्,  अती,  अत्,  furnished with means, 
instruments or implements,  competent to do anything.

Macdonell

English

 उपकरण upa-karaṇa,  n.
  doing a service or 🞄favour
 accessory
 implement,  instrument
 🞄furniture
 contribution
 means
 aid
 supplementary 🞄treatise
 (á) -vat,  a.
  supplied with 🞄means
 ī-kṛ,  make a tool of
 ī-bhū,  become 🞄a tool of
 ī-ya,  fp. to whom a service is to be 🞄done or is done: -tā,  f.
  abst. ɴ..

Benfey

English

 उपकरण उपकरण,  i. e. उप-कृ
+ अन,  n.
  Benefitting,  Pañc. 86,  3.
 2. Implements,  Yājñ. 2,  276.
 3. Com-
plement,  Man.  2,  105 (of the Veda,  viz.
the Vedāngas).
 -- Comp.
  कर्मोपक-
रण,  i. e.
कर्मन्-,  adj.
  assisting by
labour,  Man.  10,  120.
शस्त्र-,  n.
 
military apparatus.

Hindi

मतलब है

Apte Hindi

Hindi

उपकरणम्
नपुं*
   - उप+कृ+ल्युट्
"सेवा करना,  अनुग्रह करना,  सहायता करना"

उपकरणम्
नपुं*
   - उप+कृ+ल्युट्
"सामग्री,  साधन,  औजार,  उपाय"

उपकरणम्
नपुं*
   - उप+कृ+ल्युट्
"जीविका का साधन,  जीवन को सहारा देने वाली कोई बात"

उपकरणम्
नपुं*
   - उप+कृ+ल्युट्
राजचिह्न

Shabdartha Kaustubha

Kannada

उपकरण
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸಾಹಾಯ್ಯ /ಒತ್ತಾಸೆ
उपकरण
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸಲಕರಣೆ /ಸಾಧನ /ಸಹಾಯವಸ್ತು /ಕೆಲಸದ ಸಾಮಾನುಗಳು
प्रयोगाः - > "परोपकारोपकरणं शरीरम्"
उल्लेखाः - > कादं०
उपकरण
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ರಾಜರ ಮರ್ಯಾದೆಯ ವಸ್ತು
उपकरण
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಜೀವನೋಪಾಯ
उपकरण
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಇಂದ್ರಿಯವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿರುವ
व्युत्पत्तिः - > करणमुपगतः
उपकरण
पदविभागः - > अव्ययम्
कन्नडार्थः - > ಇಂದ್ರಿಯದಲ್ಲಿ
व्युत्पत्तिः - > करणे उपकरणम्
उपकरण
पदविभागः - > अव्ययम्
कन्नडार्थः - > ಇಂದ್ರಿಯದ ಸಮೀಪ
व्युत्पत्तिः - > करणस्य समीपम्

L R Vaidya

English

 upakaraRa {% n. %} 1. Doing service or favour
instrument,  implement,  apparatus (as in पूजायां पुष्पाद्युपकरणम् Yaj.ii.276,  M.ix.270
means of subsistence
the insignia of royalty.

Bopp

Latin

 उपकरण n. (r. कृ s. अन) instrumentum. HIT. 48. 12.

Edgerton Buddhist Hybrid

English

 upakaraṇa,  = bhoga,  food: Bbh 〔246.24〕 upakaraṇavaikalya-jaṃ (duḥkham),  one of 5 kinds of duḥkha,  clearly = 〔293.10〕 bhoga-vaikalya-duḥkha-,  pain due to defects in food
 prob. in this mg. Bbh 〔11.1〕 upakaraṇavikalasya jīvikāpekṣāyaṃ caturtha upakleśaḥ
 MSV 〔iii.19.20〕
 〔134.10〕. Cf. upakāraṇa.

Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch

German

 उपकरण Vasiṣṭha 3,  57 nach Bühler heaping (pure earth).

Sanskrit Tibetan

Tibetan

mkho ba
१) अलम् २) उपक ३) उपकरण ४) उपभोग ५) उपयोगिन् ६) उपयोज्य

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
परिस्यन्दः परिकरः परिवारः परिग्रहः ॥ ७१५ ॥
परिच्छदः परिबर्हस्तन्त्रोपकरणे अपि ।
-wordlist-
 
परिस्यन्द (पुं),  परिकर (पुं),  परिवार (पुं),  परिग्रह (पुं),  परिच्छद (पुं),  परिबर्ह (पुं),  तन्त्र (क्ली),  उपकरण (क्ली)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

परिवार
परिवार,  परिकर,  परिस्पन्द,  परिग्रह,  उपकरण,  परिवर्ह,  परिच्छद
परिवारः परिकरः परिस्पन्दः परिग्रहः ।
तथोपकरणं प्रोक्तं परिवर्हः परिच्छदः ॥ ३०६ ॥
verse 2.1.1.306
page 0037

साधन
साधन,  उपकरण,  करण,  द्रविण,  लिङ्ग,  यातना,  सेनाङ्ग,  संसिद्धि
उपकरणे करणे च द्रविणे लिङ्गे च यातनायां च ।
सेनाङ्गे संसिद्धौ साधनशब्दप्रयोगः स्यात् ॥ ८६६ ॥
verse 5.1.1.866
page 0099

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 उपकरणं,  क्ली,
   (उप + कृ + ल्युट् ।) प्रधानाङ्गी-भूतोपकारकद्रव्यम् । नृपादीनां छत्रचामरादि ।तत्पर्य्यायः । परिच्छदः २ परिवर्हः ३ तन्त्रम् ४ ।इति हेमचन्द्रः ॥
 भोजनादौ व्यञ्जनादि ॥
 यथा ।“तस्मादन्नं प्रधानं पूपादिकन्तु उपकरणत्वेनशक्तानामावश्यकम्” । इति श्राद्धतत्त्वम् ॥
 पूजादौनैवेद्यादि । मृगबन्धनादौ जालादि ॥

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 उपकरण न०
  उपक्रियतेऽनेन उप--कृ--ल्युट् । १ प्रधानसाधकेऽङ्गे यथान्नभोजनादौ व्यञ्जनादि,  शयने खट्वादि,  स्ना-नेऽनुलेपनादि,  पूजायां पुष्पादि यागे पश्वादि । “यश्चवेश्म शुभं दद्यात् सर्वोपकरणान्वितम्” शु० त० नन्दिपु०  ।“भक्तावकाशाग्न्युदकमन्त्रोपकरणव्ययान्” या० स्मृ० ।२ नृपादीनां छत्रचामरादिपरिच्छेदे च । उपगतः करणम्अत्या० स० । ३ इन्द्रियानुगते त्रि०
  विभक्ष्यर्थे सामीप्येवाऽव्ययी० । ३ करणे इत्यर्थे ४ इन्द्रियसामीप्ये च अव्य०
  ।

Capeller

German

 उपकरण n.
  Dienstfertigkeit,  zuthat,  Werkzeug, 
Gerät,  Mittel.

Stchoupak

French

 उप-करण-
 nt. fait de rendre service,  d'aider,  de favoriser 
instrument,  outil,  machine 
 -ई-कृ- assujettir,  -ई-भू- devenir
l'instrument de.
उपकरणी-भव- m.
  fait de servir d'instrument.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.