| YouTube Channel

उप (upa)

 
शब्दसागरः
English
उप ind. A particle and prefix to verbs and other words implying, 1.
Excess, (over, above, &c.
)
2. Vicinity or assemblage, (near,
by the side of, with, together with
)
3. Inferiority. (lesser, secondary,
&c.
)
4. Likeness, resemblance
5. Disease, extinction
6. Orna-
ment
7. Command
8. Reproof
9. Astonishing
10.
Giving
11. Killing
12. Diffusion
13. Wish, desire
14.
Effort, exertion, &c. as उपकर्त्तुं to assist
उपगन्तुं to approach
उपदेष्टुं
to advice
उपलब्धुं to revile
उपस्थातुं to worship
also उपपुराणं an in-
ferior or minor Purana, उपकुम्भं near the water-pot, उपगङ्गं upon the
Ganges, उपकान्तं near or with a lover, उपाग्नि in the vicinity of fire.
Capeller Eng
English
उ॑प
adv.
 thereto, further, as
prep.
 towards, unto, near, at,
in, *below, less than (acc. )
near, by, at, upon, at the time of, up to,
*above, more than (loc. )
together with, according to (instr. ). — It is
mostly used °— in verbs, adverbs or nouns, denoting approach, vicinity,
or inferiority (cf उपगम्
°गमन, °मूलम्, °पुराण).
Yates
English
उप
prep. Near
less
over.
Spoken Sanskrit
English
उप - upa -
indecl.
 - above
उपरि - upari -
indecl.
 - above
उपरिष्टात् - upariSTAt -
indecl.
 - fromabove
उपरिस्थ - uparistha -
adj.
 - situatedabove
धित - dhita -
adj.
हर्यक्ष - haryakSa -
m.
दीयति - dIyati - verb - soar [ above ]
अध्यारूढ - adhyArUDha -
adj.
 - above
काशिष्णु - kAziSNu -
adj.
 - above
द्वादशिक - dvAdazika -
adj.
 - above
पाञ्चवार्षिक - pAJcavArSika -
adj.
 - above
उपमन्थनी - upamanthanI -
f.
 - above
कन्दली - kandalI -
f.
 - above
काशी - kAzI -
f.
 - above
दित्यौही - dityauhI -
f.
 - above
प्रकरणिका - prakaraNikA -
f.
 - above
रुक्मिणी - rukmiNI -
f.
 - above
वात्स्यी - vAtsyI -
f.
 - above
उच्चा - uccA -
ind.
 - above
उच्चैस् - uccais -
ind.
 - above
उप - upa - adverb - son [ in Buddhist literature ]
तथागत - tathAgata -
adj.
 - Buddhist
अक्षयनीवी - akSayanIvI -
f.
 - Buddhist
बौद्ध - bauddha -
m.
 - Buddhist
शून्यवादिन् - zUnyavAdin -
m.
 - Buddhist
सुगत - sugata -
m.
 - Buddhist
आर्हत - Arhata -
m.
 - Buddhist
क्षणविध्वंसिन् - kSaNavidhvaMsin -
m.
 - Buddhist
ताम्रपर्णीय - tAmraparNIya -
m.
 - Buddhist
पाषण्ड - pASaNDa -
m.
 - Buddhist
प्रत्यक्षवादिन् - pratyakSavAdin -
m.
 - Buddhist
मुक्तकच्छ - muktakaccha -
m.
 - Buddhist
षडभिज्ञ - SaDabhijJa -
m.
 - Buddhist
वैनायिक - vainAyika -
m.
 - Buddhist
वैनाशिक - vainAzika -
m.
 - Buddhist
वेदनिन्दक - vedanindaka -
m.
 - Buddhist
सर्ववैनाशिक - sarvavainAzika -
m.
 - Buddhist
सौगत - saugata -
m.
 - Buddhist
सौगतिक - saugatika -
m.
 - Buddhist
जानक - jAnaka -
m.
 - Buddhists
उप - upa -
indecl.
 - above
उपचरति { उप- चर् } - upacarati{upa-car} - verb 1 - serve
उपचिनोति { उप- चि } - upacinoti{upa-ci} - verb 5 - heapup
उपदिशति { उप- दिश् } - upadizati{upa-diz} - verb 6 Par - teach
उपकरोति { उप- कृ } - upakaroti{upa-kR} - verb 8 - takecareof
उपक्षिपति { उप- क्षिप् } - upakSipati{upa-kSip} - verb 6 - accuse
उपलभते { उप- लभ् } - upalabhate{upa-labh} - verb - obtain
उपलभते { उप- लभ् } - upalabhate{upa-labh} - verb - getpossessionof
उपपद्यते { उप- पद् } - upapadyate{upa-pad} - verb 4 - occur
उपवेशयति { उप-विश् } - upavezayati{upa-viz} - verb caus. - causesomeonetosit
उपशामयति { उप- शम् } - upazAmayati{upa-zam} - verb caus. - pacify
उपशामयति { उप- शम् } - upazAmayati{upa-zam} - verb caus. - makequiet
व्ययम् उपगच्छति { उप- गम् } - vyayamupagacchati{upa-gam} - verb 1 - meetcosts
उप - upa - adverb - at the same time with
उप - upa - adverb - degree
उप - upa - adverb - undertaking
उप - upa - adverb - further
उप - upa - adverb - nearness
उप - upa - adverb - power
उप - upa - adverb - extinction
उप - upa -
indecl.
 - above
उपरि - upari -
indecl.
 - above
उपरिष्टात् - upariSTAt -
indecl.
 - fromabove
उपरिस्थ - uparistha -
adj.
 - situatedabove
धित - dhita -
adj.
हर्यक्ष - haryakSa -
m.
दीयति - dIyati - verb - soar [ above ]
अध्यारूढ - adhyArUDha -
adj.
 - above
काशिष्णु - kAziSNu -
adj.
 - above
द्वादशिक - dvAdazika -
adj.
 - above
पाञ्चवार्षिक - pAJcavArSika -
adj.
 - above
उपमन्थनी - upamanthanI -
f.
 - above
कन्दली - kandalI -
f.
 - above
काशी - kAzI -
f.
 - above
दित्यौही - dityauhI -
f.
 - above
प्रकरणिका - prakaraNikA -
f.
 - above
रुक्मिणी - rukmiNI -
f.
 - above
वात्स्यी - vAtsyI -
f.
 - above
उच्चा - uccA -
ind.
 - above
उच्चैस् - uccais -
ind.
 - above
उप - upa - adverb - reproof
चोदना - codanA -
f.
 - reproof
परिभाषा - paribhASA -
f.
 - reproof
परिवादकथा - parivAdakathA -
f.
 - reproof
अतिवाद - ativAda -
m.
 - reproof
अनुयोग - anuyoga -
m.
 - reproof
परीवाद - parIvAda -
m.
 - reproof
वाग्दण्ड - vAgdaNDa -
m.
 - reproof
परिभाषण - paribhASaNa -
n.
 - reproof
परिभाषणीय - paribhASaNIya -
adj.
 - deserving reproof
आह - Aha -
ind.
 - particle implying reproof
निगृह्य - nigRhya -
adj.
 - deserving reproof or correction
निन्दोपमा - nindopamA -
f.
 - comparison which involves reproof
उप upa adverb nearness
अन्तिकता antikatA
f.
 nearness
अपरता aparatA
f.
 nearness
नेदीयस्ता nedIyastA
f.
 nearness
समासत्ति samAsatti
f.
 nearness
सकाश sakAza
m.
 nearness
संनिधि saMnidhi
m.
 nearness
संनिकर्ष saMnikarSa
m.
 nearness
समभ्याश samabhyAza
m.
 nearness
अन्त anta
m.
 nearness
आमर्श Amarza
m.
 nearness
निकट nikaTa
m.
n.
 nearness
समीप samIpa
n.
 nearness
पार्श्व pArzva
n.
 nearness
आसन्न Asanna
n.
 nearness
उपस्थान upasthAna
n.
 nearness
उपह्वर upahvara
n.
 nearness
उपान्त upAnta
n.
 nearness
नैकत्य naikatya
n.
 nearness
निकृष्ट nikRSTa
n.
 nearness
उप upa adverb son [ in Buddhist literature ]
बुद्ध buddha
m.
 Buddha
आर्य Arya
m.
 Buddha
त्रिस्कन्धपथदैशिक triskandhapathadaizika
m.
 Buddha
बुद्धसङ्घ buddhasaGgha
m.
 Buddha
तथागत tathAgata
adj.
 Buddhist
अक्षयनीवी akSayanIvI
f.
 Buddhist
शून्यवाद zUnyavAda
m.
 Buddhism
बौद्ध bauddha
m.
 Buddhist
शून्यवादिन् zUnyavAdin
m.
 Buddhist
सुगत sugata
m.
 Buddhist
आर्हत Arhata
m.
 Buddhist
क्षणविध्वंसिन् kSaNavidhvaMsin
m.
 Buddhist
ताम्रपर्णीय tAmraparNIya
m.
 Buddhist
पाषण्ड pASaNDa
m.
 Buddhist
प्रत्यक्षवादिन् pratyakSavAdin
m.
 Buddhist
मुक्तकच्छ muktakaccha
m.
 Buddhist
षडभिज्ञ SaDabhijJa
m.
 Buddhist
वैनायिक vainAyika
m.
 Buddhist
वैनाशिक vainAzika
m.
 Buddhist
Wilson
English
उप ind. A particle and prefix to verbs and other words implying,
1 Excess, (over, above, &c.
)
2 Vicinity or assemblage, (near, by the side of, with, together with
)
3 Inferiority, (lesser, secondary, &c.
)
4 Likeness, resemblance
5 Disease, extinction
6 Ornament
7 Command
8 Reproof
9 Astonishing
10 Giving
11 Killing
12 Diffusion
13 Wish, desire
14 Effort, exertion, &c. as उपर्कत्तुं, to assist
उपगन्तुं to
approach
उपदेष्टं to advise
उपलब्धुं to revile
उपस्थातुं to
worship
also उपपुराणं. an inferior or minor Purāṇa, उपकुम्भं
near the water pot, उपगङ्गं upon the Ganges, उपकान्तं near or with a
lover, उपाग्नि in the vicinity of fire.
Apte
English
उप [upa],
ind.
As a prefix to verbs and nouns it expresses towards, near to, by the side of, with, under, down (opp. अप). According to G. M. the following are its senses: उप सामीप्यसामर्थ्यव्याप्त्याचार्यकृतिमृतिदोषदानक्रियावीप्सा- रम्भाध्ययनबुजनेषु: (1) nearness, contiguity उपविशति, उपगच्छति goes near
(2) power, ability उपकरोति
(3) pervasion उपकीर्ण
(4) advice, instructing as by a teachar उपदिशति, उपदेश
(5) death, extinction, उपरत
(6) defect, fault उपघात
(7) giving उपनयति, उपहरति
(8) action, effort उप त्वानेष्ये
(9) beginning, commencement उपक्रमते, उपक्रम
(1) study उपाध्यायः
(11) reverence, worship उपस्थानम्, उपचरति पितरं पुत्रः. It is also said to have the senses of disease, ornament, command, reproof, killing, wish, resemblance
&c.
As unconnected with verbs and prefixed to nouns, it expresses direction towards, nearness, resemblance, relationship, contiguity in space, number, time, degree
&c.
 , but generally involving the idea of subordination or inferiority
उपकनिष्ठिका the finger next to the little finger
उपपुराणम् a secondary Purāṇa
उपगुरुः an assistant master
उपाध्यक्षः a vice-president. It usually, however, forms Avyayī.
comp.
 in these senses
उपगङ्गम्
=
 गङ्गायाः समीपे
उपकूलम्, ˚वनम्
&c.
these are again compounded with other words
उपकूपजलाशयः
उपकण्ठ- निवासिनी. Prefixed to proper nouns it means a 'younger brother'
उपेन्द्रः.
With numerals it forms संख्याबहुव्रीहि and means 'nearly', 'almost'
उपत्रिंशाः nearly thirty
उपविंशाः about twenty
&c.
As a separable preposition (a) with
acc.
 when it means inferiority उपोधिकेच (P. I. 4.87) उपहरिं सुराः Sk. the gods are under i. e. are inferior to Hari
शक्रादय उपाच्युतम्
Vop.
 (b) With
loc.
 it expresses (1) over, above, superior to
उपनिष्के कार्षापणम्, उपपरार्धे हरेर्गुणाः
(2) addition
(3) near to, towards, in the direction of, under
(4) at, on, upon
(5) upto, in, above
e. g. उप सानुषु on or above the peaks
वयो न वसतीरुप
or sometimes (c) with the
instr.
with, at the same time with, according to.
As a separable adverb it is rarely used in the senses of further, moreover. उपसन्ने$धिके हीने सादृश्यप्रतियत्नयोः ॥ तद्योगव्याप्तिपूजासु शक्तावारम्भदानयोः ॥ दक्षिणाचार्यकरणदोषाख्यानात्ययेषु च । [cf.
Gr.
 hupo
L.
 sub
Goth.
 up
Germ.
 ob.].
Apte 1890
English
उप ind. 1 As a prefix to verbs and nouns it expresses towards, near to, by the side of, with, under, down (opp. अप). According to G. M. the following are its senses:
उप सामीप्यसामर्थ्यव्यात्याचार्यकृतिमृतिदोषदानक्रियावीप्सारंभाध्ययनपूजनेषुः
(1) nearness, contiguity
उपविशति, उपगच्छति goes near
(2) power, ability
उपकरोति
(3) pervasion
उपकीर्ण
(4) advice, instructing as by a teacher
उपदिशति, उपदेश
(5) death, extinction, उपरत
(6) defect, fault
उपघात
(7) giving
उपनयति, उपहरति
(8) action, effort
उप त्वानेष्ये
(9) beginning, commencement
उपक्रमते, उपक्रम
(10) study
उपाध्यायः
(11) reverence, worship
उपस्थानं, उपचरति पितरं पुत्रः. It is also said to have the senses of disease, ornament, command, reproof, killing, wish, resemblance &c.
2 As unconnected with verbs and prefixed to nouns, it expresses direction towards, nearness, resemblance, relationship, contiguity in space, number, time, degree &c., but generally involving the idea of subordination or inferiourity
उपकनिष्ठिका the finger next to the little finger
उपपुराणं a secondary Purāṇa
उपगुरुः an assistant master
उपाध्यक्षः a vice-president. It usually, however, forms Avyayī. comp. in these senses
उपगंगं = गंगायाः समीपे
उपकूलं, °वनं &c.
these are again compounded with other words
उपकूपजलाशयः, उपकंठनिवासिनी. Prefixed to proper nouns it means a ‘younger brother’
उपेंद्रः.
3 With numerals it forms संख्याबहुव्रीहि and means ‘nearly, ’ ‘almost’
उपत्रिंशाः nearly thirty
उपविंशाः about twenty &c.
4 As a separable preposition (a) with acc. when it means inferiority (P. I. 4. 87)
उप हरिं सुराः Sk the gods are under i. e. are inferior to Hari
शक्रादय उपाच्युतं Vop. (b) With loc. it expresses (1) over, above, superior to
उप निष्के कार्षापणं, उप परार्धे हरेर्गुणाः
(2) addition
(3) near to, towards, in the direction of, under
(4) at, on, upon
(5) upto, in, above
e. g. उप सानुषु on or above the peaks
वयो न वसतीरुप
or sometimes (c) with the instr.
with, at the same time with, according. to
5 As a separable adverb it is rarely used in the senses of further, moreover. उपासन्नेऽधिके हीने सादृश्यप्रतियत्नयोः । तद्योगव्याप्तिपूजासु शक्तावारंभदानयोः ॥ दक्षिणाचार्यकरणदोषाख्यानात्ययेषु च ।. [cf. Gr. hupo
L. sub
Goth. up
Germ. ob.].
Monier Williams Cologne
English
उ॑प
ind.
 (a preposition or prefix to verbs and nouns, expressing) towards, near to (opposed to अप, away), by the side of, with, together with, under, down (e.g. उप-√ गम्, to go near, undergo
उप-गमन, approaching
in the Veda the verb has sometimes to be supplied from the context, and sometimes उप is placed after the verb to which it belongs, e.g. आययुर् उप
=
 उपाययुः, they approached). (As unconnected with verbs and prefixed to nouns उप expresses) direction towards, nearness, contiguity in space, time, number, degree, resemblance, and relationship, but with the idea of subordination and inferiority (e.g. उप-कनिष्ठिका, the finger next to the little finger
उप-पुराणम्, a secondary or subordinate Purāṇa
उप-दश, nearly ten)
sometimes forming with the nouns to which it is prefixed compound adverbs (e.g. उप-मूलम्, at the root
उप-पूर्व-रात्रम्, towards the beginning of night
उप-कूपे, near a well) which lose their adverbial terminations if they are again compounded with nouns (e.g. उपकूप-जलाशय, a reservoir in the neighbourhood of a well)
prefixed to proper names उप may express in classical literature ‘a younger brother’ (e.g. उपेन्द्र, ‘the younger brother of Indra’), and in Buddhist literature ‘a son’. (As a separable adverb उप rarely expresses) thereto, further, moreover (e.g. तत्रोप ब्रह्म यो वेद, who further knows the Brahman),
RV.
AV.
ŚBr.
PārGṛ.
 (As a separable preposition) near to, towards, in the direction of, under, below (with
acc.
 , e.g. उप आशाः, towards the regions)
near to, at, on, upon
at the time of, upon, up to, in, above (with
loc.
 , e.g. उप सानुषु, on the tops of the mountains)
with, together with, at the same time with, according to (with
inst.
 , e.g. उप धर्मभिः, according to the rules of duty),
RV.
AV.
ŚBr.
 उप, besides the meanings given above, is said by native authorities to imply disease, extinction
ornament
command
reproof
undertaking
giving
killing
diffusing
wish
power
effort
resemblance,
&c.
उप [cf. Zd. upa
Gk. ὑπό
Lat.
 sub
Goth.
 uf
Old
Germ.
 oba
Mod.
Germ.
 ob in Obdach, obliegen,
&c.
 ]
Monier Williams 1872
English
उप उप, a prefix to verbs and nouns (ex-
pressing) towards, near to (opposed to अप, away), by
the side of, with, together with, under, down (e. g. उप-
गम्, to go near, undergo
उप-गमन, approach-
ing. In the Veda the verb has sometimes to be supplied
from the context, and sometimes उप is placed after the
verb with which it ought to have been compounded,
e. g. आययुर् उप = उपाययुः, they approached).
(As unconnected with verbs and prefixed to nouns
उप expresses) direction towards, nearness, contiguity
in space, time, number, degree, resemblance, and re-
lationship, but with the idea of subordination and inferi-
ority (e. g. उप-कनिष्ठिका, the finger next to the
little finger
उप-पुराणम्, a secondary or subordinate
Purāṇa
उप-दश, nearly ten)
sometimes forming
with the nouns to which it is prefixed compound ad-
verbs (e. g. उप-मूलम्, at the root
उप-पूर्व-
रात्रम्, towards the beginning of night
उप-कूपे,
near a well), which adverbs lose their adverbial ter-
minations if they are again compounded with nouns
(e. g. उपकूप-जलाशय, a reservoir in the neigh-
bourhood of a well). Prefixed to proper names उप
may express in classical literature ‘a younger brother’
(e. g. उपेन्द्र, ‘the younger brother of Indra’), and
in Buddhist literature ‘a son.’
(As a separable adverb उप rarely expresses) thereto,
further, moreover (e. g. तत्र उप ब्रह्म यो वेद,
who further knows the Veda).
(As a separable preposition with locative) near to,
towards, in the direction of, under, below (e. g. उप
आशाः, towards the regions)
near to, at, on, upon
at
the time of, upon, up to, in, above (with loc., e. g.
उप सानुषु, on the tops of the mountains)
with,
together with, at the same time with, according to
(with inst., e. g. उप धर्मभिः, according to the
rules of duty).
Besides the meanings given above उप is said to
imply disease, extinction
ornament
command
re-
proof
undertaking
giving
killing
diffusing
wish
power
effort
resemblance, &c.
[cf. Gr. ὑπό Lat.
sub
Goth. up
Old Germ. oba
Mod. Germ. ob
in obdach, obliegen, &c.]
Macdonell
English
उप úpa, vbl. px. up, higher (esp. with verbs of 🞄motion)
nl. px. about, near (= approximation)
🞄ad. moreover, further
prp. to, towards, 🞄[Page52-2] 🞄near (ac., lc.)
*under, less than (ac.)
on, in
🞄*above, more than (lc.)
with, according to (in. ).
Benfey
English
उप उप, ind. Under, on, near.
I.
adv. Near, further (ved.).
II. prep.
Near to (with the acc.), MBh. 1, 4099.
III. Combined and compounded with
verbs and their derivatives (q. cf. ).
IV.
Former part of comp. nouns and adv.
implying Inferiority, Nearness, e. g.
उप-वन (lit., an inferior, a small,
forest),
n.
 A grove. उप-कीचक,
m.
A partisan of the Kīcakas (a people).
उप-ग्रह,
m.
 A minor planet or any
secondary heavenly body, as a comet,
etc. उप-कन्या-पुर + म्। adv. Near
the gyneceum. -- Cf. Goth. uf, e. g. in
ufdaupjan (to submerge), ufsneithan
(to cut up), and ufhaban (to lift)
Lat.
sub is compounded with स, correspond-
ing to a Sskr. स-उप
likewise ὑπό.
Hindi
Hindi
पास
Apte Hindi
Hindi
उप
उप* - -
"यह उपसर्ग क्रिया या संज्ञाओं से पूर्व लग कर निम्नांकित अर्थ प्रकट करता है-(क) निकटता, संसक्ति-उपविशति, उपगच्छति, (ख) शक्ति, योग्यता-उपकरोति (ग) व्याप्ति-उपकीर्ण (घ) परामर्श, शिक्षण उपदिशति, उपदेश (ङ) मृत्यु, उपरति-उपरत (च) दोष, अपराध-उपघात (छ) देना-उपनयति, उपहरति (ज) चेष्टा, प्रयत्न-उपत्वा नेष्य (झ) उपक्रम, आरम्भ-उपक्रमते, उपक्रमः (ञ) अध्ययन-उपाध्यायः (ट) आदर, पूजा-उपस्थानम्, उपचरति पितरं पुत्रः"
उप
उप* - -
"जिस समय यह उपसर्ग क्रियाओं से संबंद्ध न होकर संज्ञा शब्दों से पूर्व लगता है उस समय-सामीप्य, समता, स्थान, संख्या, काल और अवस्था आदि की संसक्ति, तथा अधीनता की भावना आदि अर्थों को प्रकट करता है। "
उप
उप* - -
"संख्यावाचक शब्दों के साथ लग कर संख्याबहुव्रीहि बन जाता है और 'लगभग', 'प्रायः', 'तकरीबन' अर्थ को प्रकट करता है- उपत्रिंशाः-लगभग तीस "
उप
उप* - -
पृथक् रहता हुआ भी यह (क) कर्म के साथ हीनता को प्रकट करता है
उप
उप* - -
तथा योग या जोड़ को प्रकट करता है।
Shabdartha Kaustubha
Kannada
उप
पदविभागः - > अव्ययम्
कन्नडार्थः - > ಅಧಿಕ /ಹೆಚ್ಚು
प्रयोगाः - > "उपपरार्धे हरेर्गुणाः"
उप
पदविभागः - > अव्ययम्
कन्नडार्थः - > ಕಡಮೆ /ಹೀನ
प्रयोगाः - > उपगुरुः, उपपुराणम् ।
उप
पदविभागः - > अव्ययम्
कन्नडार्थः - > ಸಾಮೀಪ್ಯ /ಹತ್ತಿರ
प्रयोगाः - > उपमेखलम्
उप
पदविभागः - > अव्ययम्
कन्नडार्थः - > ಶಕ್ತಿ /ಸಾಮರ್ಥ್ಯ
प्रयोगाः - > उपकरोति
उप
पदविभागः - > अव्ययम्
कन्नडार्थः - > ಆಚಾರ್ಯನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುವುದು /ಗುರುವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುವಿಕೆ
प्रयोगाः - > उपनयते
उप
पदविभागः - > अव्ययम्
कन्नडार्थः - > ದಾನ /ಕೊಡುಗೆ
प्रयोगाः - > उपहरति
उप
पदविभागः - > अव्ययम्
कन्नडार्थः - > ಪ್ರತಿಯತ್ನ /ಗುಣಾಧಾನ
प्रयोगाः - > उपस्करणम् ।
उप
पदविभागः - > अव्ययम्
कन्नडार्थः - > ವ್ಯಾಪ್ತಿ /ಹರಡುವಿಕೆ
प्रयोगाः - > उपकीर्णम् ।
उप
पदविभागः - > अव्ययम्
कन्नडार्थः - > ಪೂಜೆ
प्रयोगाः - > उपचारः ।
उप
पदविभागः - > अव्ययम्
कन्नडार्थः - > ಅತ್ಯಯ /ನಾಶ
प्रयोगाः - > उपरतिः ।
उप
पदविभागः - > अव्ययम्
कन्नडार्थः - > ದೋಷ /ಶಕ್ತಿ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವಿಕೆ
प्रयोगाः - > उपहतेन्द्रियः ।
उप
पदविभागः - > अव्ययम्
कन्नडार्थः - > ಪ್ರಾರಂಭ
प्रयोगाः - > उपक्रमते ।
उप
पदविभागः - > अव्ययम्
कन्नडार्थः - > ಭೂಷಣ /ಅಲಂಕಾರ
प्रयोगाः - > उपस्कृता कन्या ।
उप
पदविभागः - > अव्ययम्
कन्नडार्थः - > ಗುಂಪುಕಟ್ಟುವುದು /ಒಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರುವುದು
प्रयोगाः - > उपस्कृता देवाः ।
उप
पदविभागः - > अव्ययम्
कन्नडार्थः - > ವಿಕಾರ ಹೊಂದುವುದು /ಬದಲಾವಣೆ ಹೊಂದುವುದು
प्रयोगाः - > उपस्कृतं भुङ्क्ते ।
उप
पदविभागः - > अव्ययम्
कन्नडार्थः - > ವಾಕ್ಯಾಧ್ಯಾಹಾರ
प्रयोगाः - > उपस्कृतं ब्रूते ।
उप
पदविभागः - > अव्ययम्
कन्नडार्थः - > ಸಾದೃಶ್ಯ /ಹೋಲಿಕೆ
प्रयोगाः - > उपमा , उपमितिः ।
उप
पदविभागः - > अव्ययम्
कन्नडार्थः - > ಹೊಂದುವ ಅಪೇಕ್ಷೆ
उप
पदविभागः - > अव्ययम्
कन्नडार्थः - > ದಾಕ್ಷಿಣ್ಯ
उप
पदविभागः - > अव्ययम्
कन्नडार्थः - > ಸಮಾಧಾನ
प्रयोगाः - > भृत्यानुपवदते ।
उप
पदविभागः - > अव्ययम्
कन्नडार्थः - > ಪ್ರಾರ್ಥನೆ
प्रयोगाः - > उपवदते ।
उप
पदविभागः - > अव्ययम्
कन्नडार्थः - > ಭರಣ /ಪೋಷಣೆ
विस्तारः - > "उप सामर्थ्यदाक्षिण्यदोषाख्यानात्ययेषु च । आचार्यकरणे दाने व्याप्तावारम्भपूजयोः । तद्योगेऽपि च लिप्सायां भरणार्थोपमार्थयोः । उप हीनेऽधिके प्रोक्तोऽप्यासन्नेप्युपकीर्तितः" - विश्व० ।
L R Vaidya
English
upa {% ind. %} As a prefix to verbal and nominal themes, it expresses- (1) power, ability, (e.g. उपकरोति)
(2) pervasion, (e.g. उपकीर्ण)
(3) advice, instruction, (e.g. उपदिशति)
(4) death, (e.g. उपरत)
(5) flaw, fault, defect, (e.g. उपघात)
(6) giving, (e.g. उपहरति)
(7) beginning, commencement, (e.g. उपक्रमते)
(8) study, (e.g. उपाध्याय)
(9) reverence, (e.g. उपचरितः पिता पुत्रेण).As unconnected with verbs and prefixed to nouns, it implies inferiority, e.g. उपगुरुः ‘an assistant master, ’ उपाध्यक्ष ‘a vice-president, ’ उपपति ‘a secondary husband, ’ i.e. a paramour.As forming Avyay. compounds with nouns, it has the sense of ‘direction towards, nearness, contiguity’ (in space, number or time), e.g. उपकूपम्, उपपरिसरम्. In composition with numerals, उप forms संख्याबहुव्रीहि and means ‘nearly, ’ ‘almost, ’ e.g. उपत्रिंशाः ‘nearly thirty.’As a separable preposition, it is used with a noun in the acc. if it means ‘inferiority, ’ (e.g. उप हरिं सुराः) and with a noun in the loc. if it means ‘superiority’ or ‘addition, ’ (e.g. उप परार्धे हरेर्गुणाः).
E Bharati Sampat
Sanskrit
(अ) ‘उप’ इति शब्दः एतानर्थान् द्योतयति । १.अधिकम् । २.न्यूनम् । ३.समीपम् । ४.शक्तिः। ५.दानम् । ६.गुणाधानम् । ७.व्याप्तिः। ८.पूजा । ९.नाशः। १०.दोषः। ११.प्रारम्भः। १२.भूषणम् । १३.संघटनम् । १४.परिवर्तनम् । १५.वाक्याध्याहारः। १६.सादृश्यम् । १७.उन्मनः। १८.दाक्षिण्यम् । १९.समाधानम् । २०.प्रार्थना । २१.पोषणम् ।
Bopp
Latin
उप Praep. praef. ad (Gr. ὑπέϱ, lat. sub, adjectâ sibilante
vel spiritu asp. sicut in ὑπέϱ, super = उपरि
goth. uf
sub, germ. vet. oba super, nostrum ob-Obdach, oblie-
gen - lith. po sub.).
Lanman
English
úpa,
—1. vbl prefix. to, unto, toward
opp.
of ápa
—2. prep., w. acc., unto, 81^15
w. loc., in, 77^5
—3. in noun cpds [1289b],
denoting something near, accessory, or subordinate.
[cf. ὑπο, Lat. s-ub, ‘under.’]
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
उप व्य प्रादिविंशत्युपसर्गान्तर्गतौपसर्गविशेषः ।अस्यार्थः । अनुगतिः । पश्चाद्भावः । अनुकम्पा ।आधिक्यम् । (यथा पाणिनिः २ । ३ । ९ । “उप परार्द्धेहरेर्गुणाः । परार्द्धादधिकाइत्यर्थः ।) हीनः । (यथामुग्धबोधे कारके ७ । “विष्णुमन्वर्च्च्यते भर्गः शक्रा-दय उपाच्युतम्” ।) सामीप्यम् । (यथा, मुग्धबोधेसमासप्रकरणे ६७ । “उपसमिधं उपसमित् ।उपनदं । उपनदि” ॥
) प्राथम्यम् । इति दुर्गा-दासः ॥
दाक्षिण्यम् । सामर्थ्यम् । अत्ययः ।भूषणम् । दीषाख्यानम् । निदर्शनम् । आश्चर्य्य-करणम् । दानम् । मारणम् । व्याप्तिः । लिप्सा ।उपालम्भनम् । पूजा । उद्योगः । इति शब्द-रत्नावली ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
उप
अव्य०
 वप--क । १ अधिकार्थे, २ हीने, ३ आसन्ने, ४ सा-मीप्ये, ५ सादृश्ये, ६ प्रतियत्ने सतो गुणान्तराधाने, ७ व्याप्तौ, ८ पूजायाम् ९ शक्तौ, १० आरम्भे, ११ दाने, १२ दोषाख्याने, १३ आचार्यकरणे १४ अत्यये, १५ निदर्शने च । ग-णरत्ने “उप सामोप्यसामर्थ्यव्याप्त्याचार्यकृतिमृतिदोषदानक्रियावीप्सारम्भाध्ययनपूजनेषु” इति उपार्थानुक्त्वाक्रमेणोदाजहार तत्र सामीप्ये उपकूपम् । सामर्थ्ये उप-करोति । व्याप्तौ उपकीर्ण्णम् । आचार्यकृतौ उपदिशति ।मृतौ उपरतः, दोषे उपघातः (इन्द्रियाणां स्वग्राह्यग्रह-णासामर्थ्यम् दाने उपहरति । क्रियाभेदे उपचरति ।वीप्सायां देवं देवमुपचरति । आरम्भे उपक्रमते भोक्तुम् ।अध्ययने उपाध्यायः । पूजने उपचरितः पिता पुत्रेण”इति । प्रतियत्ने (संस्कारे) “उपत्वानेष्ये समिधमाहरेति”छा० उ० सासीप्ये “उपोपविश्य प्राणान् संस्पृशन्” स० त० गो० ।सादृश्ये उपदेवः उपधातुः । “उपोऽघिके च” पा० “१६ आ-धिक्ये “उप च त्रयोदश मामः” शत० ब्रा० ६, २, २, अस्यहीनेआ धिक्ये च कर्मप्रवचनीयता तत्र हीनार्थयोगे तत्-सम्बन्धिनि द्वितीया । उप हरिं सुराः--हरेर्हीना इत्यर्थः ।अधिकार्थयोगे सप्तमी । उप परार्द्धे हरेर्गुणाः परार्द्धाद-धिकाइत्यर्थः । सामोप्येऽव्ययीभावः उपकुम्भम् उपकू-लम् । “उपसर्गाः क्रियायोगे” पा० क्रियायोगेउपसर्गता अन्यत्र गतिता ततः भवार्थे त्यकन् उपत्यका ।
Capeller
German
उ॑प Adv. (°—) her, herzu (mit Verben, bes.
der Bewegung)
dazu, ferner, in der Nähe
von
Neben-, Unter- (mit einem Nomen)
Praep. zu, nach, bei, neben (Acc. u.
Loc.)* unter, weniger als (Acc.)
— auf,
in, *über, mehr als (Loc.)
mit, gemäßig
(Instr.)
Grassman
German
úpa [Cu. 〔393〕], als Richtungswort herzu, hinzu, herbei, mit den Verben: ar, av, 1. as, ās, i, īṣ, kṣar, 1. 2. kṣi, gam, 1. 2. gā, 1. gir, car, jan, jīv, juṣ, jri, das, 1. dā, dṛś, dru, dham, 1. 2. dhā, dhāv, nakṣ, nī, 1. pat, pur, pṛc, pru, bṛh, brū, bhū, bhūṣ, bhṛ, math, 1. mā, mi, (mṛś), yam, yā, yuj, ruc, ruh, vac, vah, 2. vid, 1. vidh, vivās, viś, 2. viṣ, vī, vṛt, śak, śī, śri, 1. śru, śvas, sac, sad, si, sic, sṛj, sṛp, skabh, stabhāy, stir, stu, sthā, (spij), spṛś, smi, han, has, hū, hvṛ. Bisweilen ist das Verb zu úpa zu ergänzen, z. B. {352, 5} bharāmahe
{638, 14} gamat oder ähnliches
in {393, 4} etwa huvema.
als Präposition mit folgendem Acc. 1〉 zu bei Verben der Bewegung: bráhmāṇi {3, 5}. _{3, 6}
yajñám {12, 10}
{325, 2}
imám yajñám {269, 2}
{330, 6}
nas sutám {16, 4}
{425, 3}
idám sávanam {16, 5}
{501, 9}
imám adhvarám {425, 1}
imā́m suṣṭutím {625, 30}
{628, 6}
nas hávam {30, 8}
nas {130, 1}
{137, 1}
{1023, 3}
nas gṛhám {761, 2}. — 2〉 mit folgendem muhūrtám, auf einen Angenblick (?) {267, 5}.
mit vorhergehendem Acc. zu bei Verben der Bewegung: adhvarā́n {48, 11}
{135, 5}
stutī́s {84, 2} (yajñám ca)
ā́śās {162, 7}
in gleichem Sinne eingeschaltet: sóbharyās 〰 suṣṭutím {712, 14}
aryás āśíṣas 〰 nas {277, 2}.
mit folgendem Loc. 1〉 bei, auf: sū́rie {23, 17}
rátheṣu {87, 2}
tvací {145, 5}
dróṇeṣu {727, 7}
srákveṣu {571, 2}
{681, 15}
tritásya pāṣíos {814, 2}
ähnlich 〰 vraté, bei dem Werke {886, 4}
úpa‿upa śrávasi śrávas | dádhīta vṛtratū́rie, hinzu zum Ruhme füge es Ruhm bei der Feindbesiegung {683, 9}. — 2〉 úpa dyávi, [Page255] zum Himmel auf {261, 12}
{547, 9}
{626, 40}
{663, 4}
{920, 5}.
mit folgendem Instr. 1〉 gemäss: mitrásya dhármabhis {1021, 3}. — 2〉 úpa dyúbhis, im Laufe der Tage, mit der Zeit {407, 3}
{660, 8}.
Burnouf
French
उप उप prép. signifiant: voisinage, उपनृत्यामि
danser devant qqn.
tendance
vers, उपपतामि
s'élancer vers
mouvement pour entrer, उपयामि पुरम् j'entre
dans la ville
position au-dessous, उपवहामि porter
par-dessous, supporter
infériorité morale, उपस्त्री femme du
second rang, concubine
diminution: हसामि rire,
उपहसामि sourire
analogie: उपमा mesure pareille,
ressemblance. -- Zd. upa
gr.
ὑπό
lat. sub
got. uf
lith. po (pour upo).
Stchoupak
French
उप
prép. (acc.) près de, vers
préf. devant verbes marquant
situation ou mouvement vers ou près
devant noms, approximation
contiguïté
hommage
chose secondaire, etc.