धातुः: तुल्
मूलधातुः: तुल
धात्वर्थः: उन्माने
गणः: चुरादिः
कर्मकत्वं: सकर्मकः
इट्त्वं: सेट्
उपग्रहः: उभयपदी
रूपम्: तोलयति-ते


ADVANCED, Sanskrit to Sanskrit, Madhavlya Dhatu Vritti is about Dhatus

तुलँ तुल  (अर्थः)  उन्माने
( तोलयति अतूतुलत् तुला ) इति णिचोऽनित्यत्वादिति मैत्रेयः अन्ये तु णिजभावे प्रमाणाभावात् "तुल्यार्थ'' इत्यादौ तुलेति निपातनादङि णिलुकि तुलेति ( तुलयति अतूतुलत् ) इति तुलाशब्दात् "प्रातिपदिकाद्धात्वर्थे बहुलमिष्ठवच्च'' इति णिचि, "दीर्घो लघोः'' इति णौ चङ्यभ्यासस्य दीर्घत्वमग्लोपित्वान्न भवति तुला कृष्णस्यनास्ति "तुल्यार्थैः'' इति विधीयमाना तृतीया तत्रैवातुलोपमाभ्यामितिवचनान्न भवति तुलया सम्मितं ( तुल्यम् ) "नौवयोधर्म'' इति यत् तुलया सम्मितमिति व्युत्यत्तिमात्रं रूढशब्दस्त्वयं सदृशपर्यायः ( तुल्यश्वेतः ) "कृत्यतुल्याख्या अजात्या'' इति समानाधिकरणसमासः अयं च पूर्वनिपातनियमबाधनार्थः तथा तुल्यमहानित्यत्र "सन्महत्'' इति महच्छब्दस्य प्राप्तपूर्वनिपातबाधार्थः ( कृष्णस्य तुल्यः, कृष्णेन वा ) "तुल्यार्थैः'' इति षष्ठीतृतीये 65

तुलँ तुल  उन्माने 
- तोलयति  तोलयामास  णिचोऽनित्त्यत्वात् तुला (9)  तुलां करोति तुलयति  67

ADVANCED, Sanskrit to Sanskrit, Various kridanta words of Dhatus.

<ul><li><a href="#foot_krm01">1</a> {@“तुल उन्माने”@} <a href="#foot_krm02">2</a> तोलकः-लिका, तुतोलयिषकः-षिका;</li> <li> तोलयिता-त्री, तुतोलयिषिता-त्री;</li> <li> तोलयन्-न्ती, तुतोलयिषन्-न्ती;</li> <li> तोलयिष्यन्-न्ती-ती, तुतोलयिषिष्यन्- न्ती-ती;</li> <li> तोलयमानः, तुतोलयिषमाणः;</li> <li> तोलयिष्यमाणः, तुतोलयिषिष्य- माणः;</li> <li> प्रतोल्-प्रतोलौ-प्रतोलः;</li> <li> तोलितम्-तः-तवान्, तुतोलयिषितः- तवान्;</li> <li> तोलः, <a href="#foot_krm03">3</a> तुलः <a href="#foot_krm04">4</a> , तुतोलयिषुः;</li> <li> तोलयितव्यम्, तुतोलयिषितव्यम्;</li> <li> <a href="#foot_krm05">5</a> तोलनीयम्, तुतोलयिषणीयम्;</li> <li> तोल्यम्, तुतोलयिष्यम्;</li> <li> ईषत्तोलः-दुस्तोलः- सुतोलः;</li> <li> तोल्यमानः, तुतोलयिष्यमाणः;</li> <li> तोलः, तुतोलयिषः;</li> <li> तोलयितुम्, तुतोलयिषितुम्;</li> <li> तोलना- <a href="#foot_krm06">6</a> तुलना, तुला, तुतोलयिषा;</li> <li> तोलनम्, तुतोलयिषणम्;</li> <li> तोलयित्वा, तुतोलयिषित्वा;</li> <li> प्रतोल्य, प्रतुतोलयिष्य;</li> <li> तोलम् २, तोलयित्वा २, तुतोलयिषम् २;</li> <li> तुतोलयिषित्वा २।</li></ul>

प्रासङ्गिक्यः
 <ul><li id="foot_krm01">01 => (७५७)</li> <li id="foot_krm02">02 => (१०-चुरादिः-१५९९। सक। सेट्। उभ।)</li> <li id="foot_krm03">03 => [[४। ‘चुरादिणिचोऽनित्यत्वात् तदभावः।’ इति धातुकाव्यव्याख्याने (३-२१) प्रोक्तम्।]]</li> <li id="foot_krm04">04 => [[B। ‘दुर्दान्तचक् पशुपचुक्कनमप्यरौत्सीत् प्रक्षालितक्षितितलातुलवर्षरोधी।’ धा। का। ३। २१।]]</li> <li id="foot_krm05">05 => [पृष्ठम्०६७५+ २६]</li> <li id="foot_krm06">06 => [[१। बाहुलकाद् गुणाभावे रूपम्। ‘चिन्तिपूजि--’ (३-३-१०५) इत्यत्र चकारात् तुला’ इति क्षीरस्वामी। माधवधातुवृत्तौ तु-- ‘तुला इति ‘णिचो- ऽनित्यत्वात्’ इति मैत्रेयः। अन्ये तु ‘णिजभावे प्रमाणाभावात् ‘तुल्यार्थैः--’ (२-३-६२) इत्यादौ तुला इति निपातनादङि णिलुकि तुला इति।’ इत्युक्तम्।]]</li></ul>

तुल् (तु꣡लँ꣡ उन्माने - चुरादिः - सेट्)
ल्युट् = तोलनम्
अनीयर् = तोलनीयः - तोलनीया
ण्वुल् = तोलकः - तोलिका
तुमुँन् = तोलयितुम्
तव्य = तोलयितव्यः - तोलयितव्या
तृच् = तोलयिता - तोलयित्री
क्त्वा = तोलयित्वा
ल्यप् = प्रतोल्य
क्तवतुँ = तोलितवान् - तोलितवती
क्त = तोलितः - तोलिता
शतृँ = तोलयन् - तोलयन्ती
शानच् = तोलयमानः - तोलयमाना

ADVANCED, Sanskrit to Sanskrit, Only about Dhatus

तुलँ तुल  उन्माने
- तोलयति तोलना  चिन्तपूजि (तु0 33105) इति चकारात् तुला  तुलयतीत्यणिच्पक्षे कान्तात् (द्र0 31135) तुल-शब्दात् णिच्  62

तुल - उन्माने (वा चुरा० उभ० पक्षे भ्वा० पर० सक० से०) तुलयति-ते । तोलति ।

पदविभागः - >धातुः
कन्नडार्थः - >ಮೇಲಕ್ಕೆ ಎತ್ತಿ ತೂಗು

उन्माने (unmAne)

Shabdartha Kaustubha

धातुपाठः (Krishnacharya)