| YouTube Channel

उन्नतकाल (unnatakAla)

 
Spoken Sanskrit
English
उन्नतकाल unnatakAla
m.
method of determining the time from the shadow
Monier Williams Cologne
English
उन्-नत—काल
m.
a method of determining the time from the shadow,
SiddhŚir.
Apte Hindi
Hindi
उन्नतकालः
पुं*
उन्नत-कालः -
छाया को माप कर समय निर्धारित करने की प्रणाली
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
उन्नतकाल
पु०
सि० शि० उक्ते छायातः कालज्ञानसाधनेप्रक्रियाभेदे “पलश्रुतिघ्नस्त्रिगुणस्य वर्गोद्युज्येष्टकर्णाहति-हृद्भवेद्वां इष्टान्त्यका तद्रहितान्त्यका या भवन्ति याउत्क्रमचापलिप्ताः नतासवस्ते स्युरहर्दलं तैरूनीकृतंचोन्नतकाल एवम्” शि० “त्रिज्यावर्गः पलकर्णेन गुण्यःद्युज्यया इष्टकर्णस्य घातेन भाज्यः यत्फलं लभ्यतेसेष्टान्त्यका तयेष्टान्त्यया रहितया अन्त्याया यच्छेषं त-स्योत्क्रमेण धनुः कार्य्यं तस्य धनुषोयावत्यः कलास्ताव-न्तस्तस्मिन् कालेन नतासवोज्ञेयाः तैर्नतामुभिरूनीकृता-दिनदलासव उन्नतासवः स्युः प्रकारान्तरेण त्रेरा-शिकत्रयेणोपपत्तिः यदोष्टच्छायाकर्णेन द्वादशाङ्गुलशङ्क-र्लभ्यते तदा त्रिज्याकर्णेन इति अत्र त्रिज्याया द्वा-दश गुण इष्टकर्णो हरः फलं महाशङ्कुः अथ तस्यहृतिकरणार्थमनुपातः यदि द्वादशाङ्गुशङ्कोर्विषुवत्कर्णःकर्णस्तदास्य महाशङ्कोः इति पूर्वं त्रिज्याया द्वादशगुण इद्रानीं हरः अतस्तुल्यत्वाद्वादशाङ्कयोर्गुणहरयो-र्नाशे कृते सति त्रिज्यायाः पलकर्णो गुण इष्टच्छायाकर्णोहरः फलमिष्टहृतिः अथेष्टान्त्याकरणायानुपातः यदिद्युज्यया त्रिज्या लभ्यते तदिष्टहृत्या किमिति इदानींत्रिज्या गुणो द्युज्या हरः हरयोर्घातो हर इतिदुज्येष्टकर्णाहतिर्भवति गुणयोर्घाते त्रिज्यावर्गः पल-कर्णगुणितो भवति एवं फलमिष्टान्त्यका तया वजि-ताया अन्त्याया यदवशेषं सा नतम्योत्क्रमज्या शरसंज्ञा ।अतस्तस्या धनुरुत्क्रमेण नतकालः स्यात् नतकालोदिनार्धात् पतित उन्नतकालः स्यादित्युपपन्नम्” प्रमि०