| YouTube Channel

उन्नत (unnata)

 
शब्दसागरः
English
उन्नत
mfn.
(-तः-ता-तं)
1. High, tall.
2. Raised, held or lifted up.
3.
Plump, full.
4. Great, eminent.
E.
उत् high, नत bent.
Capeller Eng
English
उन्नत॑
a.
raised, high, eminent
n.
=
seq.
Yates
English
उन्न_त (तः-ता-तं)
a. High.
Spoken Sanskrit
English
उन्नत - unnata -
adj.
- tall
उच्छ्रित - ucchrita -
adj.
- tall
प्रांशु - prAMzu -
adj.
- tall
उच्च - ucca -
adj.
- tall
तुङ्ग - tuGga -
adj.
- tall
उदित { } - udita { 2 } -
adj.
- tall
उत्तुङ्ग - uttuGga -
adj.
- tall
सुजात - sujAta -
adj.
- tall
उत्ताल - uttAla -
adj.
- tall
उदग्र - udagra -
adj.
- tall
उद्दन्तुर - uddantura -
adj.
- tall
दीर्घकाय - dIrghakAya -
adj.
- tall
दीर्घतनु - dIrghatanu -
adj.
- tall
बृहत् - bRhat -
adj.
- tall
महाकाय - mahAkAya -
adj.
- tall
मूर्छित - mUrchita -
adj.
- tall
रोहिन् - rohin -
adj.
- tall
उच्चकैस् - uccakais -
ind.
- tall
अतुङ्ग - atuGga -
adj.
- not tall
पर्यस्यते { पर्यस् } - paryasyate { paryas } - verb pass. - tall down
आजानुबाहु - AjAnubAhu -
m.
- tall person
अनुगत - anugata -
adj.
- tallying with
सुतुङ्ग - sutuGga -
adj.
- very lofty or tall
उन्नताकार - unnatAkAra -
adj.
- tall or protruding
गजमात्र - gajamAtra -
adj.
- as tall as an elephant
ऊर्ध्वसंहनन - UrdhvasaMhanana -
m.
- of tall and robust frame
हृदयसम्मित - hRdayasammita -
adj.
- as high / tall as one's chest
गजदघ्न - gajadaghna -
adj.
- as high or tall as an elephant
प्रांशुलभ्य - prAMzulabhya -
adj.
- to be obtained or reached by a tall person
उन्नत - unnata -
adj.
- tall
उन्नत - unnata -
adj.
- projecting
उन्नत - unnata -
adj.
- erect
उन्नत - unnata -
adj.
- elevated
उन्नत - unnata -
adj.
- lofty
उन्नत - unnata -
adj.
- noble
उन्नत - unnata -
adj.
- bent or turned upwards
उन्नत - unnata -
adj.
- having a large hump
उन्नत - unnata -
adj.
- eminent
उन्नत - unnata -
adj.
- lifted up
उन्नत - unnata -
adj.
- humpbacked
उन्नत - unnata -
adj.
- great
उन्नत - unnata -
adj.
- prominent
उन्नत - unnata -
adj.
- sublime
उन्नत - unnata -
adj.
- upright
उन्नत - unnata -
m.
- name of one of the seven RSis under manu cAkSuSa
उन्नत - unnata -
m.
- of a mountain
उन्नत - unnata -
m.
- boa
उन्नत - unnata -
n.
- means of measuring the day
उन्नत - unnata -
n.
- elevation
उन्नत - unnata -
n.
- ascension
उन्नत - unnata -
n.
- elevated part
उन्नत - unnata - ppp. - high
उन्नत - unnata - ppp. - raised
उन्नत - रेखा - unnata - rekhA -
f.
- bold line
उन्नत - unnata -
adj.
- upright
दण्डवत् - daNDavat -
adj.
- upright
उच्छित - ucchita -
adj.
- upright
सरल - sarala -
adj.
- upright [ honest ]
सत्यात्मन् - satyAtman -
adj.
- upright
ऊर्ध्व - Urdhva -
adj.
- upright
उत्तान - uttAna -
adj.
- upright
शुद्ध - zuddha -
adj.
- upright
अजिह्म - ajihma -
adj.
- upright
अपिशुन - apizuna -
adj.
- upright
अवक्र - avakra -
adj.
- upright
उदार - udAra -
adj.
- upright
उन्नम्र - unnamra -
adj.
- upright
ऋजूयु - RjUyu -
adj.
- upright
प्रगुण - praguNa -
adj.
- upright
प्राञ्जल - prAJjala -
adj.
- upright
प्रस्थित - prasthita -
adj.
- upright
समुन्मुख - samunmukha -
adj.
- upright
सरलयायिन् - saralayAyin -
adj.
- upright
सत्त्वविहित - sattvavihita -
adj.
- upright
उन्नत unnata
adj.
humpbacked
गडुल gaDula
adj.
humpbacked
मन्थर manthara
adj.
humpbacked
गडु gaDu
m.
humpbacked man
पूर्णककुद् pUrNakakud
adj.
full-humped humpbacked
कुब्जता kubjatA
f.
state of being humpbacked
उन्नत unnata
adj.
tall
उच्छ्रित ucchrita
adj.
tall
प्रांशु prAMzu
adj.
tall
उच्च ucca
adj.
tall
तुङ्ग tuGga
adj.
tall
उदित { } udita { 2 }
adj.
tall
उत्तुङ्ग uttuGga
adj.
tall
सुजात sujAta
adj.
tall
उत्ताल uttAla
adj.
tall
उदग्र udagra
adj.
tall
उद्दन्तुर uddantura
adj.
tall
दीर्घकाय dIrghakAya
adj.
tall
दीर्घतनु dIrghatanu
adj.
tall
बृहत् bRhat
adj.
tall
महाकाय mahAkAya
adj.
tall
मूर्छित mUrchita
adj.
tall
रोहिन् rohin
adj.
tall
उच्चकैस् uccakais
ind.
tall
अतुङ्ग atuGga
adj.
not tall
पर्यस्यते { पर्यस् } paryasyate { paryas } verb pass. tall down
आजानुबाहु AjAnubAhu
m.
tall person
अनुगत anugata
adj.
tallying with
सुतुङ्ग sutuGga
adj.
very lofty or tall
उन्नताकार unnatAkAra
adj.
tall or protruding
गजमात्र gajamAtra
adj.
as tall as an elephant
ऊर्ध्वसंहनन UrdhvasaMhanana
m.
of tall and robust frame
हृदयसम्मित hRdayasammita
adj.
as high / tall as one's chest
गजदघ्न gajadaghna
adj.
as high or tall as an elephant
प्रांशुलभ्य prAMzulabhya
adj.
to be obtained or reached by a tall person
Wilson
English
उन्नत
mfn.
(-तः-ता-तं)
1 High, tall.
2 Raised, held or lifted up.
3 Plump, full.
4 Great, eminent.
E.
उत् high, नत bent.
Apte
English
उन्नत [unnata], p. p.
Raised, elevated, uplifted (fig. also)
त्रिरुन्नतं स्थाप्य समं शरीरम् Śvet.
Up.*
2.8
उपासितगुरुप्रज्ञा- भिमानोन्नताः
Bh.*
3.24
Śi.*
9.79
नतोन्नतभूमिभागे
Ś.*
4.15.
High (fig. also), tall, loft y
great, eminent
स्थितः सर्वोन्नतेनोर्वीं क्रान्त्वा मेरुरिवात्मना
R.*
1.14
V.*
5.22
Ki.*
5. 15, 14.23
Pt.*
1.29
˚इच्छः
R.*
6.71
Śi.*
7.27
˚चेतस्
a.
noble-minded
Pt.*
1.122.
Projecting, plump, full (as breasts)
निबिडोन्नतस्तनम्
M.*
2.3
Ṛs.*
1.7.
Pleased, in high spirit
समाधाय समृद्धार्थाः कर्मसिद्धिभिरुन्नताः
Rām.*
5.61.5. -तः A boa (अजगर).
तम् Elevation.
Ascension, altitude.
Comp.
-आनत
a.
elevated and depressed, uneven, high and low
बन्धुरं तून्नतानतम् Ak.-कालः A method of determining the time from the shadow. -कोकिला A kind of musical instrument.-चरण
a.
with uplifted paws, rampant. -नाभि
a.
having a projecting navel
i. e. corpulent, fat. -शिरस्
a.
carrying the head high, holding up the head, proud.
Apte 1890
English
उन्नत p. p. 1 Raised, elevated, uplifted (fig. also)
उपासितगुरुप्रज्ञाभिमानोन्नताः Bh. 3. 24
Śi. 9. 79
नतोन्नतभूमिभागे Ś. 4. 14.
2 High (fig. also), tall, lofty
great, eminent
स्थितः सर्वोन्नतेनोर्वी क्रांत्वा मेरुरिवात्मना R. 1. 14
V. 5. 22
Ki. 5. 15, 14. 23
Pt. 1. 29
°इच्छः R. 6. 71
Śi. 7. 27
°चेतस् a. noble-minded
Pt. 1. 122.
3 Projecting, plump, full (as breasts)
M. 2. 3
Rs. 1. 7.
तः A boa (अजगर).
तं 1 Elevation.
2 Ascension, altitude.
Comp.
आनत a. elevated and depressed, uneven, high and low
बंधुरं तून्नतानतं Ak.
चरण a. with uplifted paws, rampant.
नाभि a. having a projecting navel, i. e. corpulent, fat.
शिरस् a. carrying the head high, holding up the head, proud.
Monier Williams Cologne
English
उन्-नत॑
mfn.
bent or turned upwards, elevated, lifted up, raised, high, tall, prominent, projecting, lofty,
MBh.
Śak.
Hit.
&c.
(figuratively) high, eminent, sublime, great, noble,
Kathās.
Bhartṛ.
Sāh.
&c.
having a large hump, humpbacked (as a bull),
VS.
TS.
Lāṭy.
उन्-नत॑ (अस्),
m.
a boa (अज-गर),
L.
,
N.
of a Buddha,
Lalit.
of one of the seven Ṛṣis under Manu Cākṣuṣa,
VP.
of a mountain,
VP.
उन्-नत॑ (अम्),
n.
elevation, ascension
elevated part,
TS.
means of measuring the day,
SiddhŚir.
Sūryas.
Monier Williams 1872
English
उन्नत उन्-नत। See उन्-नम् below.
उन्-नत, अस्, आ, अम्, raised, held or lifted up
high, tall
projecting, plump, full
great, eminent
(अस्), m. a boa (अज-गर)
N. of a Buddha
(अम्),
n. elevation, ascension.
—उन्नत-चरण, अस्, आ, अम्,
with uplifted paws, rampant.
—उन्नत-त्व, अम्, n.
height, sublimity, majesty.
—उन्नत-नाभि, इस्, इस्, इ,
having a projecting navel, i. e. corpulent.
—उन्नत-
शिरस्, आस्, आस्, अस्, holding up the head, carrying the
head high
with head upraised.
—उन्नतानत (°त-
आन्°), अस्, आ, अम्, elevated and depressed, uneven, un-
dulating, wavy.
Macdonell
English
उन्नत un-natá, pp. nam: -tva,
n.
exaltation, 🞄majesty
-caraṇa,
a.
with uplifted 🞄paws, rampant
-sattva-śālin,
a.
endowed 🞄with a lofty nature.
Apte Hindi
Hindi
उन्नत
भू* क* कृ* - उद्+नम्+क्त
"उठाया हुआ, उन्नत किया हुआ, ऊपर उठाया हुआ"
उन्नत
भू* क* कृ* - उद्+नम्+क्त
"ऊँचा, लम्बा, उत्तुंग, बड़ा, प्रमुख"
उन्नत
भू* क* कृ* - उद्+नम्+क्त
"मांसल, भरा-पूरा"
उन्नतः
पुं*
- उद्+नम्+क्त
अजगर
उन्नतम्
नपुं*
- उद्+नम्+क्त
उन्नयन
उन्नतम्
नपुं*
- उद्+नम्+क्त
उत्थान
उन्नतम्
नपुं*
- उद्+नम्+क्त
ऊँचाई
उन्नत
वि* - उद्+नम्+क्त
"ओजस्वी, उल्लासपूर्ण"
Shabdartha Kaustubha
Kannada
उन्नत
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಎತ್ತರವಾದ
प्रयोगाः - > "दधतमुन्नतसानुसमुद्धतां धृतसितव्यजनामिव जाह्नवीम्"
उल्लेखाः - > किरा० ५-१५
उन्नत
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಮಹತ್ತಾದ /ಹಿರಿದಾದ /ದೊಡ್ಡದಾದ
प्रयोगाः - > "परिमलविषयस्तदुन्नतानामनुगमने खलु सम्पदोऽग्रतःस्थाः"
उल्लेखाः - > माघ० ७-२७
उन्नत
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಮುಂದಕ್ಕೆ ಉಬ್ಬಿರುವ
प्रयोगाः - > "सङ्क्षिप्तं निबिडोन्नतस्तनमुरः पार्श्वे प्रमृष्टे इव"
उल्लेखाः - > माल० २-३
L R Vaidya
English
unnata {% (I) a. (f. ता) %} 1. Raised, held up, Sis.ix.79
2. high, tall, R.i.14, Kir.v.15
3. great, eminent, R.vi.71.
unnata {% (II) m. %} A boa.
Bopp
Latin
उन्नत v. नम् praef. उत्.
Aufrecht Catalogus Catalogorum
English
उन्नत (?):
Nibandhasaṃgraha Suśrutaṭīkā. K. 212.
Edgerton Buddhist Hybrid
English
unnata,
(1) adj. (ppp.
cf. prec. and next
not recorded in this evil sense), arrogant: Mv 〔i.305.15〕 uddhatāṃ unnatāṃ dṛṣṭvā capalāṃ
Śikṣ 〔158.5〕 bodhisattvo 'n-unnatavīryo bhavati
(2) n. of a former Buddha: LV 〔5.8〕
Mv 〔i.137.12〕 (here of course in the good sense recorded in Skt. and Pali, lofty).
Indian Epigraphical Glossary
English
unnata (IE 8-5), high land.
Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch
German
उन्नत (n.?) °Penis, Amit, XXX, 9.
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
विकसित, उन्नत
adjective
यस्य वर्धनं जातं वा उन्नतिः जाता।
"अमेरिका विकसितं राष्ट्रम्।"
Sanskrit Tibetan
Tibetan
khengs pa
१) अहंकार २) उन्नत ३) कर्कश ४) गर्व ५) गर्वित ६) दम्भ ७) पूर ८) पूर्ण ९) भूरि १०) मान ११) मानिन् १२) संचन्न १३) स्तब्ध १४) स्तम्भ
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
दीर्घायते समे तुङ्गमुच्चमुन्नतमुद्धुरम् १४२८
प्रांशूच्छ्रितमुदग्रं न्यङ्नीचं ह्रस्वमन्थरे
खर्वं कुब्जं वामनं विशालं तु विशङ्कटम् १४२९
पृथूरु पृथुलं व्यूढं विकटं विपुलं बृहत्
स्फारं वरिष्ठं विस्तीर्णं ततं बहु महद्गुरुः १४३०
-wordlist-
दीर्घ (क्ली), आयत (क्ली), तुङ्ग (क्ली), उच्च (क्ली), उन्नत (क्ली), उद्धुर (क्ली), प्रांशु (क्ली), उच्छ्रित (क्ली), उदग्र (क्ली), न्यञ्च् (क्ली), नीच (क्ली), ह्रस्व (क्ली), मन्थर (क्ली), खर्व (क्ली), कुब्ज (क्ली), वामन (क्ली), विशाल (क्ली), विशङ्कट (क्ली), पृथु (क्ली), उरु (क्ली), पृथुल (क्ली), व्यूढ (क्ली), विकट (क्ली), विपुल (क्ली), बृहत् (क्ली), स्फार (क्ली), वरिष्ठ (क्ली), विस्तीर्ण (क्ली), तत (क्ली), बहु (क्ली), महत् (क्ली), गुरु (क्ली)
अभिधानरत्नमाला
Sanskrit
प्रांशु
प्रांशु, उच्च, उन्नत, तुङ्ग, उदग्र
प्रांशूच्चमुन्नतं तुङ्गमुदग्रं दीर्घमायतम्
verse 4.1.1.751
page 0086
उत्ताल
उत्ताल, उन्नत
उत्तालमुन्नतेऽपि श्रेष्ठेऽपि निगद्यते सुरभिः ८००
verse 5.1.1.800
page 0092
नाममाला
Sanskrit
उच्चैस्, उच्चावच, तुङ्ग, उच्च, उन्नत, उच्छ्रित
उच्चैरुच्चावचं तुङ्गमुच्चमुन्नतमुच्छ्रितम्
verse 0.1.1.158
page 0076
Tamil
Tamil
உன்னத : எழும்பிய, உயர்த்தப்பட்ட, உயரமான, முக்கியமான, உயர்ந்த.
अमरकोशः
Sanskrit
Word: उन्नतः
Root: उन्नत
Gender: पुं
Number: all
Meaning(s):
boa
tall
erect
lofty
noble
great
upright
sublime
eminent
elevated
lifted up
prominent
humpbacked
projecting
of a mountain
having a large hump
bent or turned upwards
name of one of the seven RSis under manu cAkSuSa
Shloka(s):
3|1|70|1 उच्चप्रांशून्नतोदग्रोच्छ्रितास्तुङ्गेऽथ वामने। (विशेष्यनिघ्नवर्गः)
3|3|205|2 करालो दन्तुरे तुङ्गे चारौ दक्षे पेशलः॥ (नानार्थवर्गः)
Synonym(s):
3|1|70|1 उच्चः (उच्च) (पुं) deep, tall, high, loud, upper, lofty, height, intense, violent, elevated, high-sounding, apex of the orbit of a planet, pronounced with the udAtta accent
3|1|70|1 (उच्च) (स्त्री) deep, tall, high, loud, upper, lofty, height, intense, violent, elevated, high-sounding, apex of the orbit of a planet, pronounced with the udAtta accent
3|1|70|1 उच्चम् (उच्च) (नपुं) deep, tall, high, loud, upper, lofty, height, intense, violent, elevated, high-sounding, apex of the orbit of a planet, pronounced with the udAtta accent
3|1|70|1 प्रांशुः (प्रांशु) (पुं) tall, high, long, strong, intense, laser [computer]
3|1|70|1 प्रांशुः (प्रांशु) (स्त्री) tall, high, long, strong, intense, laser [computer]
3|1|70|1 प्रांशु (प्रांशु) (नपुं) tall, high, long, strong, intense, laser [computer]
3|1|70|1 उन्नतः (उन्नत) (पुं) boa, tall, erect, lofty, noble, great, upright, sublime, eminent, elevated, lifted up, prominent, humpbacked, projecting, of a mountain, having a large hump, bent or turned upwards, name of one of the seven RSis under manu cAkSuSa
3|1|70|1 (उन्नत) (स्त्री) boa, tall, erect, lofty, noble, great, upright, sublime, eminent, elevated, lifted up, prominent, humpbacked, projecting, of a mountain, having a large hump, bent or turned upwards, name of one of the seven RSis under manu cAkSuSa
3|1|70|1 उन्नतम् (उन्नत) (नपुं) boa, tall, erect, lofty, noble, great, upright, sublime, eminent, elevated, lifted up, prominent, humpbacked, projecting, of a mountain, having a large hump, bent or turned upwards, name of one of the seven RSis under manu cAkSuSa
3|1|70|1 उदग्रः (उदग्र) (पुं) tall, high, vast, long, loud, large, fierce, intense, excited, haughty, advanced, increased, projecting, enraptured, over-topping, towering or pointing upwards, having the top elevated or upwards
3|1|70|1 (उदग्र) (स्त्री) tall, high, vast, long, loud, large, fierce, intense, excited, haughty, advanced, increased, projecting, enraptured, over-topping, towering or pointing upwards, having the top elevated or upwards
3|1|70|1 उदग्रम् (उदग्र) (नपुं) tall, high, vast, long, loud, large, fierce, intense, excited, haughty, advanced, increased, projecting, enraptured, over-topping, towering or pointing upwards, having the top elevated or upwards
3|1|70|1 उच्छ्रितः (उच्छ्रित) (पुं) tall, huge, born, erect, grown, large, rising, raised, arisen, wanton, erected, arising, excited, mounting, produced, enlarged, luxuriant, increased, advancing, lifted up, grown powerful or mighty, longleaf pine tree [Pinus Longifolia - Bot.]
3|1|70|1 (उच्छ्रित) (स्त्री) tall, huge, born, erect, grown, large, rising, raised, arisen, wanton, erected, arising, excited, mounting, produced, enlarged, luxuriant, increased, advancing, lifted up, grown powerful or mighty, longleaf pine tree [Pinus Longifolia - Bot.]
3|1|70|1 उच्छ्रितम् (उच्छ्रित) (नपुं) tall, huge, born, erect, grown, large, rising, raised, arisen, wanton, erected, arising, excited, mounting, produced, enlarged, luxuriant, increased, advancing, lifted up, grown powerful or mighty, longleaf pine tree [Pinus Longifolia - Bot.]
3|1|70|1 तुङगः (तुङ्ग) (पुं) top, peak, tall, high, erect, chief, lofty, throne, height, strong, Mercury, mountain, elevation, cocoa-nut, prominent, planet's apsis, red kamlaa tree [Mallotus philippensis - Bot.]
3|1|70|1 (तुङ्ग) (स्त्री) top, peak, tall, high, erect, chief, lofty, throne, height, strong, Mercury, mountain, elevation, cocoa-nut, prominent, planet's apsis, red kamlaa tree [Mallotus philippensis - Bot.]
3|1|70|1 तुङगम् (तुङ्ग) (नपुं) top, peak, tall, high, erect, chief, lofty, throne, height, strong, Mercury, mountain, elevation, cocoa-nut, prominent, planet's apsis, red kamlaa tree [Mallotus philippensis - Bot.]
3|3|205|2 करालः (कराल) (पुं) sword, gaping, terrible, dreadful, musk-deer, formidable, opening wide, cleaving asunder, species of animal, having a gaping mouth and projecting teeth, mixture of oil and the resin of Shala tree [Shorea Robusta - Bot.]
3|3|205|2 (कराल) (स्त्री) sword, gaping, terrible, dreadful, musk-deer, formidable, opening wide, cleaving asunder, species of animal, having a gaping mouth and projecting teeth, mixture of oil and the resin of Shala tree [Shorea Robusta - Bot.]
3|3|205|2 करालम् (कराल) (नपुं) sword, gaping, terrible, dreadful, musk-deer, formidable, opening wide, cleaving asunder, species of animal, having a gaping mouth and projecting teeth, mixture of oil and the resin of Shala tree [Shorea Robusta - Bot.]
Related word(s):
जातिः परिमाणः
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
उन्नतः, त्रि, (उत् + नम + क्त ।) वर्द्धितः तत्पर्य्यायः ।उच्चः प्रांशुः उदग्रः उच्छ्रितः उत्तुङ्गः ।इत्यमरः
उच्चैः इति शब्दरत्नावली
तुङ्गः ।इति जटाधरः
(यथा, रघुः १५ “स्थितःसर्व्वोन्नतेनोर्व्वीं क्रान्त्वा मेरुरिवात्मना”
क्ली,
दिनपरिमाणज्ञानसाधनं उपायः यथा सिद्धा-न्तशिरोमणौ “दिवसस्य यद्गतं यच्च शेषं तयोर्य-दल्पं तदुन्नतसंज्ञं ज्ञेयम्” (पुं, चाक्षुषमन्वन्तरेऋषिभेदः यथा, मार्कण्डेये ७६ ५४ ।“सुमेधा विरजाश्चैव हविष्मानुन्नतो मधः ।अतिनामा सहिष्णुश्च सप्तासन्निति चर्षयः”
)
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
उन्नत
त्रि०
उद् + नम--क्त उच्चे, महति “उन्नतेनस्थितिमता धुरमुद्वहता भुवः” कुमा० “स्थितः सर्वो-न्नतेनोर्वीम्” रघुः “बन्धुरं तृन्नतानतम्” अमरः ।“मधुरोन्नतभ्रु ललितञ्च दृशोः” माघः ।सि० शि० उक्ते दिनमानज्ञानसाधने उपायभेदे
न०
।“उक्ता प्रभाभिमतदिङ्गियमेन तावत् तामेव कालनियमेन चवचिम भूयः म्यादुन्नतं द्युगतशेषकयोर्यदल्पं तेनोनितदिनदलं नतसंज्ञकं अथोन्नतादूनयुताच्चरेण क्रमादुद-ग्दक्षिणगोलयोर्ज्या स्यात् सूत्रमेतद्गुणितं द्युमौर्व्याव्यासार्धभक्तं कलाभिधानम्” शि० “दिवसस्य यद्गतं यच्चशेषं तयोर्यदल्प तदुन्नतसंज्ञं ज्ञेयम् तेनोन्नतेनोनीकृतं दिन-दलप्रमाणं तन्नतसंज्ञं भवति अथोन्नतादुन्नतकालादुत्त-रगोखे तेनौनिता दक्षिणे युताद्या ज्या तत्सूत्रम् ।सा सूत्रसंज्ञेत्यर्थः तत् सूत्रं द्युज्यया गुणितं त्रि-ज्यया भक्तं कलासंज्ञं भवति अत्रोपपत्तिः यस्मिन्काले छाया साध्या तस्मिन् काले स्वाहोरात्रवृत्ते यावती-भिर्घटिकाभिः क्षितिजादुन्नतो रविस्तासामुन्नतसंज्ञा येककालेन मध्याह्नान्नतस्तस्य नतसंज्ञा अथ चरेणोनयुतस्यो-श्रतकालस्य किल ज्या साध्या सा ज्या मध्यावधिर्भ-वति मध्यप्रदेशोऽहोरात्रवृत्तस्वोन्मण्डलसंपातेभवति यत उन्मण्डलसंपाताभ्यामूर्ध्वमहोरात्रवृत्तस्यार्धम-धोऽर्धम् अत उत्मण्डलावधेर्जीवा साध्या क्षितिजो-न्मण्डलयोरन्तरं चरार्धम् अतश्चरार्धेन वर्जितादुन्नता-दुत्तरगोले, दक्षिणे तु युतात् यत उत्तरगोले क्षितिजादु-पर्युन्मण्डलं, दक्षिणेऽधः तस्मात् कलाद्या ज्या सा-धिता सा त्रिज्यावृत्तपरिणता सा सूत्रसंज्ञा अथयदि त्रिज्यावृत्त एतावती तदा द्युज्यावृत्ते कियतीत्यनुपा-तेन द्युज्यावृत्तपरिणता सा कलासंज्ञा” प्रमि० ।सि० शि० उक्तेग्रहाणामक्षलम्बज्ञानार्थे उपायभेदे ।“यन्त्रवेधविधिना ध्रुवोन्नतिर्या नतिश्च भवतोऽक्षलम्बकौ ।तौ क्रमाद्विषुवदह्न्यहर्दलेयेऽथ वा नतसमुन्नता लवाः” शि०“चक्रयन्त्रेण ग्रहवेधवद् ध्रुवं विध्येत् तत्र यन्त्रनेम्यांय उन्नतांशास्तेऽक्षांशाः ये नतास्ते लम्बांशाः अथवा विषुवद्दिनार्द्धे येऽर्कस्य नतोन्नतांशास्तेऽक्षलम्बांशा इतियुक्तियुक्तम्” प्रमि० “उन्नतं द्युनिशमण्डले कुजात् सावनंद्युतिविधौ हि तज्ज्यका तिर्य्यगक्षवशतोऽक्षकर्णवच्छेदकोन तु नरः लम्बवत्” शि० “दृङ्मण्डले क्षितिजादुपरिग्रहपर्य्यन्तं येऽंशास्त उन्नताः खमध्यादधस्ते नताः ।उन्नतांशानां ज्या शङ्कुः नतांशज्या दृग्ज्या शङ्कुःकच्छन्नलिप्ताभिरूनः कार्य्यः द्रष्टुः कुदलेनोच्छ्रितत्वात् ।अयमर्थो ग्रहच्छायाधिकारे व्याख्यात एव” प्रमि० ।“उदग्देशं याति यथा यथा नरस्तथा तथा स्यान्नत-मृक्षमण्डलम् उदग्दिशं पश्यति चोन्नतं क्षितेस्त-दन्तरे योजनजाः षलांशकाः” सि० शि० ।ततः भावे ष्यञ् औन्नत्य
न०
तल् उन्नता स्त्री त्वउन्नतत्व
न०
, तद्भावे “तदेव नैसर्गिकमुन्नतत्वम्” रघुः
Burnouf
French
उन्नत उन्नत pp. de उन्नमामि courbé vers le haut
redressé
élevé
haut.
उन्नतनाभि a. (नाभि) qui a le nombril relevé,
c-à-d. ventru, obèse.
उन्नतानत a. (आनत) haut et bas, inégal, onduleux.