| YouTube Channel

उद्वेजनम् (udvejanam)

 
Apte Hindi
Hindi
उद्वेजनम्
नपुं*
 - उद्+विज्+ल्युट्
"क्षोभ, चिन्ता"
उद्वेजनम्
नपुं*
 - उद्+विज्+ल्युट्
"पीडा पहुँचाना, कष्ट देना"
उद्वेजनम्
नपुं*
 - उद्+विज्+ल्युट्
खेद
अमरकोशः
Sanskrit
Word: उद्वेजनम्
Root: उद्वेजनम्
Gender: undefined
Number: undefined
Meaning(s):
⇒ fuss
⇒ fear
⇒ regret
⇒ stress
⇒ waving
⇒ steady
⇒ courier
⇒ shaking
⇒ anxiety
⇒ a runner
⇒ composed
⇒ tranquil
⇒ distress
⇒ agitation
⇒ trembling
⇒ admiration
⇒ astonishment
⇒ going swiftly
⇒ being offended
⇒ going up or upwards
⇒ an express messenger
⇒ ascending or mounting
⇒ an ascetic whose arms by long habit continue always raised above the head
Shloka(s):
3|2|12|2 ► निगादो निगदे मादो मद उद्वेग उद्भ्रमे॥ (सङ्कीर्णवर्गः)
Synonym(s):
➠ 3|2|12|2 ⇢ उद्वेगः (उद्वेग) (पुं) ⇒ fuss, fear, regret, stress, waving, steady, courier, shaking, anxiety, a runner, composed, tranquil, distress, agitation, trembling, admiration, astonishment, going swiftly, being offended, going up or upwards, an express messenger, ascending or mounting, an ascetic whose arms by long habit continue always raised above the head
➠ 3|2|12|2 ⇢ उद्भ्रमः (उद्भ्रम) (पुं)
Related word(s):
जातिः ➡ क्रिया
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“ओ विजी भयचलनयोः”@} 2 प्रायेणायं उत्पूर्वः।
‘-- उद्वेगे च’ इति पा।
धा।
समीक्षा।
‘वेवेक्तीति पृथग्भावे विविक्ते च भये पुनः।।’ 3 विनक्ति विजते…।’ 4 इति देवः।
उद्वेजकः-जिका, उद्वेजकः-जिका, 5 उद्विविजिषकः-षिका, वेविजकः-जिका
6 उद्विजिता-त्री, उद्वेजयिता-त्री, विविजिषिता-त्री, वेविजिता-त्री
7 उद्वेजयन्-न्ती, उद्वेजयिष्यन्-न्ती-ती
-- -- उद्विजमानः, उद्विजिष्यमाणः
-- -- वेविज्यमानः, वेविजिष्यमाणः
-- -- उद्विक्-उद्विग्-विजौ-विजः
-- -- 8 उद्विग्नम् 9 -नः-नवान्, उद्वेजितः, विविजिषितः-वेविजितः-तवान्
उद्वेगः, उद्वेगनः, उद्वेगः, विविजिषुः, वेविजः
विजितव्यम्, वेजयितव्यम्, विविजिषितव्यम्, वेविजितव्यम्
वेजनीयम्, 10 उद्वेजनीयः, वेजनीयम्, विविजिषणीयम्, वेविजनीयम्
11 उद्वेग्यम्, उद्वेज्यम्, विविजिष्यम्, वेविज्यम्
विज्यमानः, वेज्यमानः, विविजिष्यमाणः, वेविज्यमानः
ईषद्वेजः-दुर्वेजः-सुवेजः
-- -- -- 12 उद्वेगः, 13 वेगितम्, उद्वेगः, उद्विविजिषः, उद्वेविजः
14 15 उद्विजितुम्, उद्वेजयितुम्, उद्विविजिषितुम्, उद्वेविजितुम्
उद्वेक्तिः, उद्वेजना, विविजिषा, वेविजा
उद्वेजनम्, उद्वेजनम्, उद्विविजिषणम्, वेविजनम्
16 विजित्वा, वेजयित्वा, विविजिषित्वा, वेविजित्वा
उद्वेज्य, उद्वेज्य, उद्विविजिष्य, उद्वेविज्य
वेजम् २, वेजित्वा २, वेजम् २, वेजयित्वा २, विविजिषम् २, विविजिषित्वा २, वेविजम् २
वेविजित्वा २।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (१५९८)
02
=>
 (६-तुदादिः-१२८९। अक। सेट्। आत्म।)
03
=>
 [पृष्ठम्१२३०+ २४]
04
=>
 (श्लो। ६१-६२)
05
=>
 [[१। ‘रलो व्युपधात्--’ (१-२-२६) इति सन्नन्तात् क्त्वायामपि पाक्षिककित्त्वस्याप- वादत्वेन ‘विज इट्’ (१-२-२) इति सूत्रस्य प्रवृत्तत्वात् इडादेः प्रत्ययस्य सर्वस्यापि नित्यं ङित्त्वमित्यतोऽत्र एकमेव रूपम्। एवं क्त्वायामपीति बोध्यम्।]]
06
=>
 [[२। तृचि, ‘विज इट्’ (१-२-२) इति इडादिप्रत्ययस्य ङिद्वद्भावात् गुणो न भवति। एवं तव्यदादिषु च ज्ञेयम्।]]
07
=>
 [[आ। ‘ऋषन् अजुषत क्रमात् नगरगर्भमुद्वेजयन्…।।’ धा। का। २। ७२।]]
08
=>
 [[३। निष्ठायाम्, ईदित्त्वात् ‘श्वीदितो निष्ठायाम्’ (७-२-१४) इति अनिट्त्वात् इण्निषेधे ओदित्त्वात् निष्ठातकारस्य नकारे चकारस्य कुत्वे च रूपमेवम्।]]
09
=>
 [[B। ‘तौ मुमुहतुरुद्विग्नौ वसुधायां च पेततुः।।’ भ। का। १४-४७।]]
10
=>
 [[४। ‘उद्विजन्ति अस्मादिति उद्वेजनीयः खलः, बाहुलकादपादाने अनीयर्’ इति प्रक्रियासर्वस्वम्।]]
11
=>
 [[५। निष्ठायामनिट्त्वात् ‘चजोः--’ (७-३-५२) इति कुत्वे रूपमेवम्। एवं घञ्यपि।]]
12
=>
 [[६। ‘हलश्च’ (३-३-१२१) इति करणे घञ्।]]
13
=>
 [[७। घञन्तात् वेगशब्दात् तारकादित्वात्, इतचि रूपमेवम्।]]
14
=>
 [पृष्ठम्१२३१+ २४]
15
=>
 [[आ। ‘नाऽयमुद्विजितुं कालः स्वामिकार्याद् भवादृशाम्।’ भ। का। ७-९२।]]
16
=>
 [[१। ‘न क्त्वा सेट्’ (१-२-१८) इति कित्त्वनिषेधं बाधित्वा ‘विज इट्’ (१-२-२) इति नित्यं ङित्त्वम्।]]