उद्वर्तन (udvartana)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 उद्वर्त्तन n.
  (-नं)
	 1. Going up,  rising,  ascending.
	 2. Grinding,  pounding.
3. Bubbing or kneading the body.
	 4. Rubbing and cleaning it with
fragrant unguents.
	 5. Lenguents. used for that purpose,  or to
relieve pains in the limbs,  &c.
	 6. Rising,  (figuratively) prosperity, 
elevation. 
	 7. Misbehaving.
	 8. Springing up of plants or grain,  &c.
9. Drawing out metal,  laminating,  wire drawing,  &c.
 E.
  उद् up, 
and वर्त्तन abiding,  &c.

Capeller Eng

English

 उद्वर्तन a.
  bursting (tr.  —°)
 n.
  rising,  ascending
rubbing,  anointing,  unguent. 

Yates

English

 उद्व_र्त्तन (नं) 1.
n.
  Cleaning with per-
fumes
 going up
 going up
 grinding.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

 
   उद्वर्तन  udvartana  adj.
   causing to burst  
   उद्वर्तन  udvartana  n.
   unguents used for that purpose   
   उद्वर्तन  udvartana  n.
   springing up of plants or grain  
   उद्वर्तन  udvartana  n.
   grinding   
   उद्वर्तन  udvartana  n.
   act of rising  
   उद्वर्तन  udvartana  n.
   bad behaviour   
   उद्वर्तन  udvartana  n.
   swelling up  
   उद्वर्तन  udvartana  n.
   pounding   
   उद्वर्तन  udvartana  n.
   going up  
   उद्वर्तन  udvartana  n.
   bad conduct   
   उद्वर्तन  udvartana  n.
   overflowing  
   उद्वर्तन  udvartana  n.
   rubbing or kneading the body   
   उद्वर्तन  udvartana  n.
   ascending  
   उद्वर्तन  udvartana  n.
   drawing out metal   
   उद्वर्तन  udvartana  n.
   rubbing and cleansing it with fragrant unguents  
   उद्वर्तन  udvartana  n.
   jumping up   
   उद्वर्तन  udvartana  n.
   laminating     
            

Wilson

English

 उद्वर्त्तन
n.
  (-नं)
1 Going up,  rising,  ascending.
2 Grinding,  pounding.
3 Rubbing or kneading the body.
4 Rubbing and cleaning it with fragrant unguents.
5 Unguents used for that purpose,  or to relieve pains in the limbs,  &c.
6 Rising,  (figuratively) prosperity,  elevation. 
7 Misbehaving.
8 Springing up of plants or grain,  &c.
9 Drawing out metal,  laminating,  wire drawing,  &c.
E.
  उद् up,  and वर्त्तन abiding,  &c.

Apte

English

उद्वर्तनम् [udvartanam],  1 Going up,  rising. 

Springing up,  growth (of plants,  grain &c.
 )

Prosperity,  elevation. 

Turning from side to side
 springing up,  popping the head
 चटुलशफरोद्वर्तनप्रेक्षितानि Me.*
  42.

Grinding,  pounding.

Drawing out metal,  wire-drawing.

Anointing,  smearing
 करोद्वर्तनार्थे चन्दनं समर्पयामि
 cf.
   also सायण's commentary on the Śatapaṭha Brāhmaṇa 12.8.3.16. - सर्वसुरभिचन्दनादि उन्मर्दनं उद्वर्तनं यजमानस्य भवति ।

Particularly,  rubbing and cleaning the body with perfumes or fragrant unguents,  or the unguents used for this purpose or to relieve pain
 नाक्रामेद्रक्तविण्मूत्रष्ठीवनोद्वर्तनादि च Y.*
  1.152
 Ms.*
  4.132 (अभ्य- ङ्गमलापकर्षणपिष्टकादि Kull.). In this connection the meaning 'vomiting' seems appropriate,  along with other filthy objects
 cf.
   उद्वृत्त =
  vomited.

Bad behaviour or conduct,  rudeness.

Apte 1890

English

 उद्वर्तनं 1 Going up,  rising. 
2 Springing up,  growth (of plants,  grain &c.). 
3 Prosperity,  elevation. 
4 Turning from side to side
 springing up,  popping the head
 चटुलशफरोद्वर्तनप्रेक्षितानि Me. 40. 
5 Griding,  pounding. 
6 Drawing out metal,  wire-drawing. 
7 Anointing,  smearing
 करोद्वर्तनार्थे चंदनं समर्पयामि. 
8 Particularly,  rubbing and cleaning the body with perfumes or fragrant unguents,  or the unguents used for this purpose or to relieve pain
 Y. 1. 152
 Ms. 4. 132 ( अभ्यंगमलापकर्षणपिष्टकादि Kull.). 
9 Bad behaviour or conduct,  rudeness. 

Monier Williams Cologne

English

 उद्-वर्तन mfn.
   causing to burst,  Hariv.
  9563

 उद्-वर्तन n.
  the act of rising,  going up,  ascending,  jumping up,  Megh.
 
 Kathās.
 
 VarBṛS.

 the springing up of plants or grain &c.
  

 swelling up,  overflowing,  Car.
 

 drawing out metal,  laminating,  W.
 

 grinding,  pounding

 rubbing or kneading the body,  rubbing and cleansing it with fragrant unguents

 the unguents used for that purpose (or to relieve pains in the limbs &c.
  ),  Yājñ.
 
 Mn.
  
 Suśr.
 
 Kathās.
  &c.
  

 bad behaviour,  bad conduct,  L.
 

Monier Williams 1872

English

 उद्-वर्तन,  अम्,  n. going up,  rising,  ascending
prosperity,  elevation
 springing up of plants or
grain &c.
 drawing out metal,  laminating,  wire draw-
ing
 grinding,  pounding
 rubbing or kneading
the body
 rubbing and cleaning it with fragrant
unguents
 the unguents used for that purpose or to
relieve pains in the limbs &c.
 bad behaviour,  bad
conduct.

Macdonell

English

 उद्वर्तन ud-vartana,  a.
  bursting (—°)
 n.
  leaping 🞄up
 rising
 unction
 unguent.

Benfey

English

 उद्वर्तन उद्वर्तन,  i. e. उद्-वृत् + अन, 
n.
 
 1. Jumping,  Megh. 41.
 2. What
has served for rubbing the body with, 
Man.  4,  132.

Apte Hindi

Hindi

उद्वर्तनम्
नपुं*
   - उद्+वृत्+ल्युट्
"ऊपर जाना,  उठना"

उद्वर्तनम्
नपुं*
   - उद्+वृत्+ल्युट्
"उगना,  बाढ़"

उद्वर्तनम्
नपुं*
   - उद्+वृत्+ल्युट्
"समृद्धि,  उन्नयन"

उद्वर्तनम्
नपुं*
   - उद्+वृत्+ल्युट्
"करवट बदलना,  उछाल लेना"

उद्वर्तनम्
नपुं*
   - उद्+वृत्+ल्युट्
"पीसना,  चूरा करना"

उद्वर्तनम्
नपुं*
   - उद्+वृत्+ल्युट्
"सुगंधित उबटन आदि पदार्थों का शरीर पर लेप करना,  या पीडा आदि को दूर करने के लिए सुगंधित लेप"

Shabdartha Kaustubha

Kannada

उद्वर्तन
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮೈಯನ್ನು ಶುದ್ಧಿ ಮಾಡುವ ವಾಸನೆಯ ಪುಡಿ /ಮೈಗೆ ಪೂಸುವ ಸುಗಂಧದ್ರವ್ಯ
निष्पत्तिः - > उद् + वृतु (वर्तने) + णिच् - "ल्युट्" (३-३-११७)
व्युत्पत्तिः - > उद्वर्त्यतेऽनेन
उद्वर्तन
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮೈಯನ್ನು ವಾಸನೆಯ ಪುಡಿಯಿಂದ ಶುದ್ಧಿಮಾಡುವಿಕೆ
उद्वर्तन
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮೇಲಕ್ಕೆ ಹಾರುವಿಕೆ
उद्वर्तन
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಹೊರಳಾಡುವಿಕೆ
प्रयोगाः - > "चटुलशफरोद्वर्तनप्रोक्षितानि"
उल्लेखाः - > मेघ० १-४०
उद्वर्तन
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಉಜ್ಜುವಿಕೆ /ತಿಕ್ಕುವಿಕೆ
उद्वर्तन
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಬಳಿಯುವುದು /ಲೇಪನ ಮಾಡುವುದು
निष्पत्तिः - > उद् + वृतु (वर्तने) - भावे "ल्युट्" (३-३-११५)

L R Vaidya

English

 udvartana {% n. %} 1. Ascending
turning from side to side,  springing,  चटुलशफरोद्वर्तनप्रेक्षितानि Megh.i.40
prosperity,  elevation
grinding,  pounding
rubbing and cleansing the body with unguents.

Bopp

Latin

 उद्वर्तन n. (r. वृत्,  in forma caus. s. अन) purificatio un-
guentis suavibus,  «cleaning with parfumes». AM.: उत्वर्त-
नोत्सादने द्वे समे.

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
उद्वर्तनमुत्सादनमङ्गरागो विलेपनम् ॥ ६३५ ॥
-wordlist-
 
उद्वर्तन (क्ली),  उत्सादन (क्ली),  अङ्गराग (पुं),  विलेपन (क्ली)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

उद्वर्तन
उद्वर्तन,  उत्सादन
उद्वर्तनमुत्सादनमाहुः सोत्प्रासहसितमुपहसितम् ।
verse 4.1.1.731
page 0084

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 उद्वर्त्तनं,  क्ली,
   (उत् + वृत् + णिच् + भावे करणे वाल्युट् ।) उत्पतनम् । (यथा,  मेघदूते ४२ ।मोघीकर्त्तुं चटुलशफरोद्वर्त्तनप्रेक्षितानि” ।)विलेपनम् । घर्षणम् । इति मेदिनी ॥
(यथा,  मनुः ४ । १३२ ।“उद्वर्त्तनमपस्नानं विण्मूत्रे रक्तमेव च ।श्लेष्मनिष्ठूतवान्तानि नाधितिष्ठेत्तु कामतः” ॥
)शरीरनिर्म्मलीकरणगन्धद्रव्यादि । तत्पर्य्यायः ।उत्सादनम् २ । इत्यमरः ॥
 हरिद्रा सेवन आवटनइत्यादि भाषा । सामान्योद्वर्त्तनगुणाः । कफवा-युमेदोवातरोगनाशित्वम् । अङ्गस्थैर्य्य-चर्म्मनिर्म्मल-कारित्वञ्च ॥
 हरिद्राद्युद्वर्त्तनगुणाः । कण्डूवैवर्ण्य-रूक्षताहारित्वम् ॥
 तिलोद्वर्त्तनगुणाः । कण्डूरूक्ष-तात्वग्दोषनाशित्वम् । इति राजवल्लभः ॥
(“उद्वर्त्तनं वातहरं कफमेदोविलापनम् ।स्थिरीकरणमङ्गानां त्वक्प्रसादकरं परम् ॥
शिरासुखविविक्तत्वं त्वक्स्थस्याग्नेश्च तेजनम् ॥
इति चिकित्सितस्थाने २४ । अध्याये सुश्रुते-नोक्तम् ॥
)

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 उद्वर्त्तन न०
  उद्वर्त्त्यतेऽनेन उद् + वृत--णिच् करणे--ल्युट् ।१ शरीरनिर्मलीकरणद्रव्यादौ । चूर्णैरुद्वर्त्तनैः पालीं तैला-क्तामवचूर्ण्णयेत्” सुश्रु० । “नाक्रमेद्रक्तविण्मूत्रष्ठीवनोद्व-र्त्तनादि च” या० स्मृतिः । भावे ल्युट् । २ द्रव्यभेदैः स्नेहा-द्यपहारार्थेव्यापारे च । “उद्वर्त्तनं वातहरं कफमेदो-विनाशनम् । स्थिरीकरणमङ्गानां त्वक्प्रसादकरं परम्”“यवाश्वगन्धायष्ट्याह्वैस्तिलैश्चोद्वर्त्तनं हितम् । शतावर्य्यश्वगन्धाभ्यां पयस्यैरण्डजीवनैः” “ततोऽस्य बलातैलमभ्य-ङ्गार्थेऽवचार्य्यम् यवपिष्टमुद्वर्त्तनार्थे” सुश्रु० । ३ विलेपने, ४ घर्षणे च । उद् + वृत--ल्युट् । ५ उत्पतने ६ उल्लुण्ठनेच “गात्रस्योर्त्तनञ्चैव हितं संवाहनानि च” सुश्रु०“चटुलशफरोद्वर्त्तनप्रेक्षितानि” मेघ० ।

Capeller

German

 उद्वर्तन zersprengend
 n.
  das Außpringen
die Einreibung.

Stchoupak

French

 उद्-वर्तन-
 nt. fait de se dresser,  de monter 
 de frotter (avec un
onguent) 
 onguent.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.