| YouTube Channel

उद्योगः (udyogaH)

 
Apte
English
उद्योगः [udyōgḥ], 1 Effort, exertion, industry
तद्दैवमिति संचिन्त्य यजेन्नोद्योगमात्मनः
Pt.*
 2.144
उद्योगः खलु कर्तव्यः फलं मार्जारवद् भवेत्.
Work, duty, office
तुल्योद्योगस्तव दिनकृतश्चा- धिकारो मतो नः
V.*
 2.1.
Perseverance, diligence.Comp. -पर्वन्
n.
 title of the 5th book of the Mahābhārata
also a section of the 5th book (chapters 45-47) of the Rāmāyaṇa.
Apte 1890
English
उद्योगः 1 Effort, exertion, industry
तद्दैवमिति संचिंत्य त्यजेन्नोद्योगमात्मनः Pt. 2. 140
उद्योगः खलु कर्तव्यः फलं मार्जारवत् भवेत् ।.
2 Work, duty, office
तुल्योद्योगस्तव दिनकृतश्चाधिकारो मतो नः V. 2. 1.
3 Perseverance, diligence.
Comp.
पर्वन् n. title of the 5th book of the Mahābhārata.
Apte Hindi
Hindi
उद्योगः
पुं*
 - उद्+युज्+घञ्
"प्रयत्न, चेष्टा, काम-धंधा"
उद्योगः
पुं*
 - उद्+युज्+घञ्
"कार्य, कर्तव्य, पद, धैर्य, परिश्रम"
E Bharati Sampat
Sanskrit
(पुं) उद्+युजिर्(योगे)+घञ् । ‘भावे’ ३.३.१८। उद्यमः, प्रयत्नः। ‘तद्दैवमिति संचिन्त्य त्यजेन्नोद्योगमात्मनः’ पञ्चतं०।
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 उद्योगः, व्यवसायः, उद्यमः
noun
जनानाम् उपयोगार्थम् उत्पादनसामग्र्या सिद्धवस्तूनां निर्माणस्य कार्यम्।
"भारतदेशे नेहरुमहोदयः उद्योगान् प्रोत्साहयत्।"
Synonyms:
 उद्योगः, व्यवसायः, वृत्तिः, व्यापारः
noun
तद् पदम् अथवा कार्यं यस्य कृते वेतनं प्राप्यते।
"इदानींतने काले उद्योगस्य प्राप्तिः अतीव कठिना जाता।"
Synonyms:
 उद्योगः, उद्यमः, व्यवसायः, जीविका, वृत्तिः
noun
जीवितार्थे कृतं कर्म।
"तेन वस्त्रविक्रयणेन सह अन्यः उद्योगः अपि आरब्धः।"
Synonyms:
 यत्नः, प्रयत्नः, चेष्टा, चेष्टितम्, विचेष्टितम्, चेष्टनम्, उद्यमः, उद्योगः, व्यवसायः, अध्यवसायः, अध्यवसानम्, प्रवृत्तिः, व्यापारः, आयासः, घटनम्, घटना, घटा, ग्रहः, गुरणम्, गूरणम्, गोरणम्, उपक्रमः, कर्मयोगः, प्रयोगः, व्यायामः, उत्साहः
noun
ईप्सितसिद्ध्यर्थं क्रियमाणं कार्यम्।
"उद्योगिनं पुरुषसिंहम् उपैति लक्ष्मीर् दैवेन देयम् इति कापुरुषा वदन्ति। दैवं निहत्य कुरु पौरुषम् आत्मशक्त्या यत्ने कृते यदि न सिध्यति कोऽत्र दोषः॥"
Synonyms:
 उद्योगः, उद्यमः
noun
कस्यापि वस्तूनः उत्पादने रताः जनाः कार्यशाला वा।
"शासनं महिलानां कृते स्थापितस्य उद्योगान् प्रोत्साहनं ददाति। "
अमरकोशः
Sanskrit
Word: उद्योगः
Root: उद्योगः
Gender: undefined
Number: undefined
Meaning(s):
⇒ power
⇒ energy
⇒ valour
⇒ attack
⇒ courage
⇒ prowess
⇒ heroism
⇒ exertion
⇒ strength
⇒ good deed
⇒ enterprise
⇒ bold advance
⇒ going out or away
Shloka(s):
3|3|138|2 ► इच्छामनोभवौ कामौ शक्त्युद्योगौ पराक्रमौ॥ (नानार्थवर्गः)
Synonym(s):
➠ 3|3|138|2 ⇢ पराक्रमः (पराक्रम) (पुं) ⇒ power, energy, valour, attack, courage, prowess, heroism, exertion, strength, good deed, enterprise, bold advance, going out or away
Related word(s):
जातिः ➡ क्रिया
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
उद्योगः,
पुं,
 (उत् + युज + घञ् ।) यत्नः । चेष्टा ।तत्पर्य्यायः । उत्साहः २ अध्यवसायः ३ उद्यमः ४ ।इति जटाधरः ॥
(यथा, मार्कण्डेये ८८ । २ ।“उद्योगः सर्व्वसैन्यानां दैत्यानामादिदेश ह” ।“उद्योगादनिवृत्तस्य सुसहायस्य धीमतः” ।छायेवानुगता तस्य नित्यं श्रीः सहचारिणी” ॥
इति नीतिवाक्यम् ।महाभारतस्य उद्योगपर्ब्ब । यथा, महाभारते१ । १ । ६३ ।“उद्योगः सैन्यनिर्य्याणं श्वेतोपाख्यानमेवच” ॥
)