उद्धार (uddhAra)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
शब्दसागरः
EnglishCapeller Eng
EnglishHelp us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form
Spoken Sanskrit
Englishउद्धार - uddhAra - - first part of a patrimony
उद्धार - uddhAra - - contribution
उद्धार - uddhAra - - part to be set aside
उद्धार - uddhAra - - lifting up
उद्धार - uddhAra - - refutation
उद्धार - uddhAra - - extraction
उद्धार - uddhAra - - abstract [ book ]
उद्धार - uddhAra - - taking away
उद्धार - uddhAra - - sixth part of booty taken in war
उद्धार - uddhAra - - payment
उद्धार - uddhAra - - selected part
उद्धार - uddhAra - - pulling out
उद्धार - uddhAra - - deliverance
उद्धार - uddhAra - - portion
उद्धार - uddhAra - - deduction
उद्धार - uddhAra - - debt
उद्धार - uddhAra - - exception
उद्धार - uddhAra - - removing
उद्धार - uddhAra - - drawing out
उद्धार - uddhAra - - redemption
Wilson
EnglishApte
Englishउद्धारः [uddhārḥ], 1 Drawing out, extraction.
Deliverance, redemption, saving, rescuing, extrication.
Raising, lifting up.
Deduction, a part to be set aside.
(In law) A part to be set aside from the paternal property for the benefit of the eldest son
the surplus allowed by law to the eldest beyond the shares of the younger brothers
ज्येष्ठस्य विंश उद्धारः सर्वद्रव्याच्च यद्वरम् 9.112.
The sixth part of booty taken in war which belongs to the king
राज्ञश्च दद्युरुद्धारमित्येषा वैदिकी श्रुतिः 7.97.
An obligation.
Debt, particularly such as bears no interest.
Recovering property.
Marching out.
Citing (a passage), quoting.
Final beatitude.
Prosperity, elevation.
Compilation.
Leavings of dishes. -रा The plant गुडूची. -रम् A fire-place. -कोशः of a work.-विभागः Division of shares, partition.
Apte 1890
Englishउद्धारः 1 Drawing out, extraction.
2 Deliverance, redemption, saving, rescuing, extrication.
3 Raising, lifting up.
4 Deduction, a part to be set aside.
5 (In law) A part to be set aside from the paternal property for the benefit of the eldest son
the surplus allowed by Law to the eldest beyond the shares of the younger brothers
Ms. 9. 112.
6 The sixth part of booty taken in war which belongs to the king
Ms. 7. 97.
7 An obligation.
8 Debt, particularly such as bears no interest.
9 Recovering property.
10 Marching out.
11 Citing (a passage), quoting.
12 Final beatitude.
13 Prosperity, elevation.
रा The plant गुडूची.
रं A fire-place.
Monier Williams Cologne
EnglishMonier Williams 1872
Englishउद्-धार, अस्, m. raising, elevating, lifting up
drawing out, extraction, deliverance, redemption, ex-
trication
taking away
deduction, a part to be set
aside, selected part
a portion, share, a surplus given
by the Hindū law to the eldest son beyond the shares
of the younger ones
the first division of a patrimony
the sixth part of booty taken in war which belongs
to the prince
debt, especially a debt not bearing
interest, obligation
recovering property
selecting
(a passage), quoting
(आ), f. the plant Cocculus Cor-
difolius
(अम्), n. a fire-place.
—उद्धार-विभाग,
अस्, m. division of shares, partition.
Macdonell
EnglishBenfey
Englishउद्धार उद्धार, i. e. उद्-हृ + अ,
1. Deliverance from.
2. Taking out,
separating what ought to be avoided,
Man. 10, 85 (उद्धृतोद्धार, What
ought to be avoided being avoided).
3.
A selected part, Man. 7, 97.
4. Debt,
Daśak. 111, 12, Wils.
--
वैर-,
revenge.
शल्य-, 1. extraction
of foreign substances from the body. 2.
cleansing and purifying a new house.
शाप-, deliverance from a curse.
Apte Hindi
Hindiउद्धारः
- उद्+हृ+घञ्
"खींचकर बाहर निकालना, निस्सारण"
उद्धारः
- उद्+हृ+घञ्
"मुक्ति, त्राण, बचाव, अपमोचन, छुटकारा"
उद्धारः
- उद्+हृ+घञ्
"उठाना, ऊपर करना"
उद्धारः
- उद्+हृ+घञ्
"पैतृक सम्पत्ति में से पृथक किया गया वह भाग जिसका लाभ केवल ज्येष्ठ पुत्र ही उठा सके, छोटे भाइयों को दिया जाने वाले भाग के अतिरिक्त वह अंश जो कानूनन बड़े भाई को ही मिले"
उद्धारः
- उद्+हृ+घञ्
युद्ध की लूट का छठा भाग जिसका स्वामी राजा होता है
उद्धारः
- उद्+हृ+घञ्
ऋण
उद्धारः
- उद्+हृ+घञ्
सम्पत्ति का फिर से प्राप्त हो जाना
उद्धारः
- उद्+हृ+घञ्
मोक्ष
उद्धारः
- उद्+हृ+ घञ्
संकलन
उद्धारः
- उद्+हृ+ घञ्
"जो थालियों में बच जाय, उच्छिष्ट"
Shabdartha Kaustubha
Kannadaउद्धार
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮೇಲಕ್ಕೆ ಎತ್ತುವುದು
निष्पत्तिः - > उद् + हृञ् (हरणे) - भावे "घञ्" (३-३-१८)
उद्धार
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಋಣ /ಸಾಲ
निष्पत्तिः - > कर्म० "घञ्" (३-३-१९)
प्रयोगाः - > "गोत्रोद्धारप्रवृत्तोऽपि गोत्रोद्भेदं पुराऽकरोः"
उल्लेखाः - > चन्द्रा०
विस्तारः - > "उद्धारश्चोद्धृतावृणे" - मेदि० ।
उद्धार
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಋಣವಿಮೋಚನೆ /ಸಾಲದಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆ
निष्पत्तिः - > भावे "घञ्"
उद्धार
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ತೊಂದರೆಯಿಂದ ಪಾರು ಮಾಡುವುದು
उद्धार
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಜ್ಯೇಷ್ಠಪುತ್ರನಿಗೆ ಕೊಡುವ ಅಧಿಕಭಾಗ /ಆಸ್ತಿಯ ವಿಭಾಗ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ಆಸ್ತಿಯಲ್ಲಿ ತೆಗೆದಿಟ್ಟು ಹಿರಿಯ ಮಗನಿಗೆ ಕೊಡುವ ಅಧಿಕಾಂಶ
निष्पत्तिः - > कर्म० "घञ्" (३-३-१९)
प्रयोगाः - > "ज्येष्ठस्य विंश उद्धारः सर्वद्रव्याच्च यद्वरम् । ततोऽर्ध्वं मध्यमस्य स्यात् तुरीयं तु यवीयसः ॥"
उल्लेखाः - > मनु० ९-११२
उद्धार
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಯೋಧರು ಕೊಳ್ಳೆ ಹೊಡೆಯುವುದರಲ್ಲಿ ರಾಜನಿಗೆ ಅಏರಬೇಕಾದ ಉತ್ಕೃಷ್ಟ ಭಾಗ
प्रयोगाः - > "राज्ञश्च दद्युरुद्धारमित्येषा वैदिकी श्रुतिः । राज्ञा च सर्वयोधेभ्यो दातव्यमपृथग्जितम् ॥"
उल्लेखाः - > मनु० ७-९७
उद्धार
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮುಕ್ತಿ /ಮೋಕ್ಷ
उद्धार
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಅಭಿವೃದ್ಧಿ /ಉತ್ಕರ್ಷ /ಅಭ್ಯುದಯ
L R Vaidya
EnglishEdgerton Buddhist Hybrid
Englishuddhāra (m.?),
(1) some branch of mathematics, perhaps subtraction (or debits? accounting of debts, cf. 2), in a cliché, list of subjects studied by youths, mudrāyām uddhāre nyāse nikṣepe … Divy 〔3.18〕
〔26.12〕
〔58.17〕
〔100.1〕
〔441.28〕
MSV 〔iii.20.1〕
seems to be replaced in Mv by dhāraṇa, °ṇā, q.v.
(2) (= Pali id., and once in Skt., Kāty. Dharmaś., acc. to Stenzler cited in pw) debt, in uddhārīkṛtam, Divy 〔23.15〕 kiṃcid ud° has anything been incurred as a debt?
(3) kaṭhinoddhāra (see uddharati
Pali uddhāra and ubbhāra), suspension, cancellation: MSV 〔ii.161.14 ff.〕
Indian Epigraphical Glossary
EnglishAbhyankara Grammar
Englishउद्धार (1) elision, a term used in the sense of 'lopa' in the ancient gra- mmar works
(2) name of a com- mentary on the Haima-liṅgā- nuśāsana.
Sanskrit Tibetan
Tibetanskyi ba
उद्धार
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskritवृद्धिः कलान्तरमृणं तूद्धारः पर्युदञ्चनम् ।
वृद्धि (स्त्री), कलान्तर (क्ली), ऋण (क्ली), उद्धार (पुं), पर्युदञ्चन (क्ली)
अभिधानरत्नमाला
Sanskritअपमित्यक
अपमित्यक, उद्धार, ऋण, पर्युदञ्चन
अपमित्यकमुद्धार ऋणं स्यात्पर्युदञ्चनम् ।
verse 2.1.1.572
page 0065
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskritउद्धारः, (उत् + हृ + घञ् ।) ऋणम् । इत्यमरः ॥
उद्धृतिः । इति मेदिनी ॥
(“निमग्नस्य पुनरुद्धार-एव दुर्लभः” । इति वृहदारण्यकोपनिषत् । मोच-नम् । यथा, शतपथब्राह्मणे १३ । ३ । ४ । २ ।“अश्वस्य वयमुद्धारमुद्धरामहै” । मोक्षः । निर्व्वा-णम् ॥
* ॥
उद्ध्रियते साधारणधनात् इत्युद्धारः ।यद्वा, साधारणद्रव्यात् यत् गरिष्ठं तदुद्धारः ।इति श्रीनाथः । उद्ध्रियते साधारणधनात्निष्कृष्य विशेषनिष्ठतया एव बोध्यते इत्युद्धार-इति अच्युतानन्दः । साधारणत्वेन उद्ध्रियते इतिउद्धार इति रघुनन्दनः । उद्ध्रियते साधारणधनात्वहिर्भाव्यते इत्युद्धार इति श्रीकृष्णः । यथाहमनुः ९ । ११२ ॥
“ज्येष्ठस्य विंश उद्धारः सर्व्वद्रव्याच्च यद्वरम् ।ततोऽर्द्धं मध्यमस्य स्यात् तुरीयस्तु यवीयसः” ॥
ज्येष्ठस्य विंश उद्धारः उद्ध्रियते इत्युद्धारः ज्येष्ठस्या-विभक्तसाधारणधनात् उद्धृत्य विंशतितमो भाग-इति तट्टीकायां कुल्लूकभट्टः ॥
* ॥
जयानन्तरं श-त्रुभ्यो लब्धं धनादिकम् । यदुक्तं मनुना ७ । ९७ ।“राज्ञश्च दद्युरुद्धारमित्येषा तैदिकी श्रुतिः ।राज्ञा च सर्व्वयोधेभ्यो दातव्यमपृथक् जितम्” ॥
“उद्धारं योद्धारः राज्ञे दद्युः । उद्ध्रियते इत्युद्धारःजितधनाद्युत् उत्कृष्टधनं सुवर्णरजतभूम्यादि राज्ञेसमर्पणीयम्” । इति तट्टीका ॥
)
वाचस्पत्यम्
Sanskritउद्धार उद्ध्रियते उद् + हृ भावे--घञ् । १ मुक्तौ, २ ऋणशुद्धौ३ उद्धारणे । कर्मणि घञ् । सर्वधनादुद्धृत्य ज्येष्ठादिभ्योदेये४ अंशभेदे यथा चोद्धारस्तथा मनुना दर्शितः यथा“ज्येष्ठस्य विंशौद्धारः सर्वद्रव्याच्च यद्वरम् । ततोऽर्द्धंमध्यमस्य स्यात्तुरीयन्तु यवीयसः ।” “ज्येष्ठश्चैव कनिष्ठश्चसंहरेतां यथोदितम् । येऽन्ये ज्येष्ठकनिष्ठाभ्यां तेषां स्यान्म-ध्यमन्घनम् । सर्व्वेषान्धनजातानामाददीताग्य्रमग्रजः ।यच्च सातिशयं किञ्चिद्दशतश्चाप्नुयाद्वरम् । उद्धारो नदशखस्ति सम्पन्नानां स्वकर्म्मसु । यत्किञ्चिदेव देयन्तु ज्यायसेमानवर्द्धनम् । एवं समुद्धृतोद्धारे समानंशान् प्रक-ल्पयेत् । उद्ध्वारेऽनुद्धृते त्वेषामियं स्यादंशकल्पना ।”अन्योऽपि विशेषः स्मृत्यन्तरे उक्तः किन्तु “तथोद्धारविभागस्तु नैव संप्रति वर्त्तते” मिता० स्मृत्युक्तेःइदानीमुद्धारो नास्तीति सर्व्वनिवन्धकर्त्तॄणामैकमत्या-त्तन्नोक्तम् “स्वान्वययोग्यपदान्तराक्षेपेण श्रुतपदस्य ५ परि-त्यागे यथा गां बधान अश्वमानयेत्यादौ आवापोद्धाराभ्यांगोशब्दस्य सास्रादिमानर्थः” सा० द० । अन्वयव्यतिरेकावे-वावोपोद्धाराविति तु तत्त्वम् । “जगन्नाथस्यायं सुर-धुनि! समुद्धारसमयः” गङ्गालहरी । ६ वर्ज्जने च “पण्यंसमुद्धतोद्ध्वारं विक्रेयं वित्तवर्द्धनम्” मनुः “उद्धृतो-द्धारमित्यस्य “वर्जनीयवर्जितम्” कुल्लूक० व्याख्या ।७ उत्कर्षे च “सगुणानामेव कर्मणामुद्धार उपजने”आश्व० श्रौ० १२, ४, १४ “यस्मात् प्रधानकर्म्मणामुद्धारेउपजने उत्कर्षेच सगुणानायेव सर्वत्रोद्धरणम्” ना० वृ०
Burnouf
FrenchNo entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.