| YouTube Channel

उद्देश्य (uddezya)

 
शब्दसागरः
English
उद्देश्य
mfn.
 (-श्यः-श्या-श्यं) To be illustrated or explained.
E.
 उद्, दिश् to
show, ण्यत्
aff.
Yates
English
उद्-देश्य (श्यः-श्या-श्यं)
a. To be ex-
plained or inculcated.
Spoken Sanskrit
English
उद्देश्य uddezya
n.
 operand [ computer ]
उद्देश्य uddezya
adj.
 to be mentioned by name only
उद्देश्य uddezya
adj.
 to be illustrated or explained
उद्देश्य uddezya
adj.
 anything to which one refers or which one has in view
उद्देश्य uddezya
adj.
 that which is said or enunciated first
उद्देश्य uddezya
adj.
 destined for
उद्देश्य uddezya
n.
 end in view
उद्देश्य uddezya
n.
 incentive
उद्देश्य uddezya
n.
 purpose
Wilson
English
उद्देश्य
mfn.
 (-श्यः-श्या-श्यं) To be illustrated or explained.
E.
 उद्, दिश to show, ण्यत्
aff.
Apte
English
उद्देश्य [uddēśya], pot. p.
To be illustrated or explained.
To be intended or aimed at.
That to which one refers or which one has in view.
श्यम्1 The object in view, an incentive.
The subject of an assertion (opp. विधेय)
see the word अनुवाद्य also.
Apte 1890
English
उद्देश्य pot. p. 1 To be illustrated or explained.
2 To be intended or aimed at.
3 That to which one refers or which one has in view.
श्यं 1 The object in view, an incentive.
2 The subject of an assertion (opp. विधेय)
see the word अनुवाद्य also.
Monier Williams Cologne
English
उद्-देश्य
mfn.
 to be illustrated or explained
anything to which one refers or which one has in view,
Vedāntas.
 Comm. on
Gobh.
Siddh.
that which is said or enunciated first,
Sāh.
Kpr.
 Comm. on
KātyŚr.
destined for,
Āp.
to be mentioned by name only Comm. on
Nyāyam.
उद्-देश्य
n.
 the end in view, an incentive.
Monier Williams 1872
English
उद्-देश्य, अस्, आ, अम्, to be illustrated or explained
anything to which one refers or which one has in
view
(अम्), n. the end in view, an incentive.
Apte Hindi
Hindi
उद्देश्य
सं* कृ* - उद्+दिश्+ण्यत्
उदाहरण देकर स्पष्ट करने या समझाने जाने योग्य
उद्देश्य
सं* कृ* - उद्+दिश्+ण्यत्
"अभिप्रेत, लक्ष्य"
उद्देश्यम्
नपुं*
 - उद्+दिश्+ण्यत्
"लक्ष्यार्थ, प्रोत्साहक"
उद्देश्यम्
नपुं*
 - उद्+दिश्+ण्यत्
किसी उक्ति का कर्त्ता
Shabdartha Kaustubha
Kannada
उद्देश्य
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಅನುವಾದ್ಯ /ವಿಧಿಸುವ ಸ್ಥಳ
निष्पत्तिः - > उद् + दिश (अतिसर्जने) - "ण्यत्" (३-१-१२४)
उद्देश्य
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ವಿವರಿಸಲ್ಪಡುವ /ಉದಾಹರಿಸಲ್ಪಡುವ
उद्देश्य
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ನಿಶ್ಚಯಿಸಲ್ಪಡುವ
उद्देश्य
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಉದ್ದೇಶಿಸಲ್ಪಡುವ
L R Vaidya
English
uddeSya {% (I) a. (f. श्या) %} 1. To be illustrated or explained
2. to be intended.
uddeSya {% (II) n. %} The subject of a sentence, (op. to विधेय), For further explanation. See under अनुवाद्य.
Abhyankara Grammar
English
उद्देश्य referred to
pointed out, sub- ject, as contrasted with the pre- dicate मानान्तरप्राप्तमुद्देश्यम्
cf. उद्दश्यप्र- तिनिर्दिश्यमानयोरैक्यमापद्यत् सर्वनाम पर्यायेण तत्तल्लिङभाक् । तद्यथा | शैत्यं हि यत्सा प्रकृति- र्जलस्य, शैत्यं हि य यत्तत्प्रकृतिर्जलस्य वा । उद्देश्य in grammar refers to the subject- part of a sentence as opposed to the predicate-part. In the sen- tence वृद्धिरादैच् the case is strikingly an opposite one and the explana- tion given by Patañjali is very interesting
cf. तदेतदेकं मङ्गलार्थं आचार्यस्य मृष्यताम् । माङ्गलिक अाचार्यः महतः शास्त्रौघस्य मङ्गलार्थं वृद्धिशब्दमादितः प्रयुङ्कते, M. Bh. on I. 1.1.
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 उद्देश्य
noun
यत् उद्दिश्य विधेयस्य प्रवृत्ति भवति तत्
"अस्मिन् वाक्ये कः उद्देश्यः"
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
उद्देश्यः, त्रि, (उत् + दिश् + ण्यत् ।) उद्देष्टव्यः ।उद्देशनीयः । प्रयोजनम् ॥
(यत् उद्दिश्य विधेयस्यप्रवृत्तिः भवति तत् । अनुवाद्यम् ॥
)
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
उद्देश्य
त्रि०
 उद् + दिश--ण्यत् । १ अभिसन्धेये यमुद्दिग्य विधेय-प्रवृत्तिस्तस्मिन् २ अनुवाद्ये । उद्देश्यविधेययभावस्थले“अनुवाद्यमनूक्त्वैव न विधेयमुदीरयेत्” इति नियमात् उ-द्देश्यवाचकस्य प्राक् प्रयोगः यथा पर्वतो वह्निमान् ।वह्निः पर्त्तते इत्यादौ तु वह्नेरेवोद्देश्यत्वं पर्वतवृत्तित्वंतत्र विधेयम् । अतएव “न्यक्कारोह्ययमेव मे यदरयः” इत्या-दौ अयंपदस्य उददेश्यवाचितयादौ प्रयोगौचित्येन परतःप्रयोगात् वाक्यगतविधेयाविमर्पदोष इति समर्थितमा-लङ्कारिकैः । “वृद्धिरादैच् इति” पा० सूत्रेऽपि तथैवभाष्यकृताङ्गीकृत्य मङ्गलार्थमेव तथाप्रयोग इत्युक्तम् यथा“एतदेकमाचार्य्यस्य मङ्गलार्थं मृष्यताम् । माङ्गलिकआचार्य्योमहतः शास्त्रौघस्य मङ्गलार्थं वृद्धिशब्दमादितःप्रयुङ्क्ते । सङ्गलादीनि च शास्त्राणि प्रथन्ते वीरपुरुष-काणि भवन्त्यायुष्मत्पुरुषाणि च अध्येतारश्च वृद्धियुक्ता यथास्युरिति । सर्व्वत्रैव हि व्याकरणे पूर्व्वोच्चरितः संज्ञीपरोच्चारितः संज्ञेति “अदेङ् गुणः” इति यथेत्यन्तेन ।उद्देश्यविधेयभावेनान्वयस्थले विवक्षया उभयलिङ्गवचनानुसारेण प्रयोगः यथा वेदाः प्रमाणं भवतिभवन्ति वा । “अमानि तत्तेन निजायशोयुगं द्विफालबद्धा-श्चिकुराः शिरःस्थिताः” “मुखदृगोष्ठमरीपि मनोभुवातदुपमाः कुसुमान्यखिलाः शराः” इति नैषधे उयथैवप्रयोगः । व्युत्पत्तिवादे तु गदाधरेण उद्देश्यवचनानु-सारेणैव वचनादिप्रयोग इति महतायासेन व्यवस्थापितंतच्च तत एवावसेयम् । “उद्देश्यप्रतिनिर्देश्यव्यतिरिक्तविषयत्वात्” सा० द० । उद्देश्यमेव प्रतिनिद्देश्यम् प्राग्विधेयस्योद्देश्यतया पुनर्निर्देशकर्म्म इत्यर्थः यथा “उदेतिसविता ताम्रस्ताम्र एवास्तमेति च” इत्युदाहृतौ प्राक्विधेयस्य ताम्रस्य अस्ततागुणविधानार्थं पुनः प्रतिनिर्दे-शात् कथितपदत्वं न दोषायेति तदाशयः । तदन्यत्रैवतस्य दोष इति वोध्यम् ।अनुवाद्यता च प्रमाणान्तरसिद्धस्थ किञ्चिद्धर्म्मविधानार्थम्पुनरुपन्यास्यता यथा पर्व्वतोवह्निभान् इत्यादौ पर्वत-रूपोद्देश्यस्य सिद्धत्वेऽपि वह्निमत्त्वरूगधर्मविधानार्थ-मुपन्यासः । ततो भावे तल् । उद्देश्यता स्त्री त्व ।उद्देश्यत्व
न०
 । विषयताविशेषे सा च अनुमितौशाब्दबोधे च विशेष्यतारूपा प्रवृत्तौ तु स्वजनके-च्छाविषयत्वरूपा “स्वर्गकामो यजेतेत्यादि” वाक्यजनि-तेष्टसाधनताज्ञानतः स्वर्गफलोद्देशेनैव यागे प्रवृत्तेःइति स्वर्गस्य तत्रोद्देश्यता एवमन्यत्राप्यूह्यम् । इच्छा-विषयत्वे च “अवच्छेदावच्छेदन साध्यसिद्धेरुद्देश्यत्वे”गदा० ।