| YouTube Channel

उदाहरणं (udAharaNaM)

 
Apte 1890
English
उदाहरणं 1 Relating, declaration, saying, utterance.
2 Narration, recital, opening a conversation
अथांगिरसमग्रण्यमुदाहरणवस्तुषु Ku. 6. 65
अद्भुतोदाहरणानि Mv. 5 stories or narrations.
3 A declaratory song or poem, a sort of panegyric beginning with words like जयति and full of alliteration
पत्रे निवेशितमुदाहरणं प्रियायाः V. 2. 14
चारणेभ्यस्त्वदीयं जयोदाहरणं श्रुत्वा V. 1
जयोदाहरणं बाह्वोर्गापयामास किन्नरान् R. 4. 78
(येन केनापि तालेन गद्यपद्यसमन्वितं । जयत्युपक्रमं मालिन्यादिप्रासविचित्रितम् ॥ तदुदाहरणं नाम विभक्त्यष्टांगसंयुतं । Pratāparudra.)
4 An instance, example, illustration
समूलघातमघ्नंतः परान्नोद्यंति मानिनः । प्रध्वंसितांधतमसस्तत्रोदाहरणं रविः ॥ Śi. 2. 33
किमुदाहरणं Kāśi.
5 (In Nyāya) The third member of an Indian syllogism (which has five members).
6 Beginning, commencement, introduction.
7 Exhibition, illustration
U. 1.
8 (In Rhet.) An illustration reckoned as a figure of speech by some rhetoricians. It resembles अर्थांतरन्यास
e. g. अमितगुणोपि पदार्थो दोषेणैकेन निंदितो भवति । निखिलरसायणराजो गंधेनोग्रेण लशुन इव ॥ R. G. (For a clear distinction between the two figures see R. G., under उदाहरण).
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
उदाहरणं,
क्ली,
 (उत् + आङ् + हृ + ल्युट् ।)दृष्टान्तः । तत्पर्य्यायः । उपोद्घातः २ उदाहारः ३इति शब्दरत्नावली ॥
(यथा, माघे । २ । ३३ ।“प्रध्वंसितान्धतमसस्तत्रोदाहरणं रविः” ।कथाप्रसङ्गः । कथनम् । यथा, कुमारे । ६ । ६५ ॥
“अथाङ्गिरसमग्रण्यमुदाहरणवस्तुषु” ॥
)पञ्चन्यायावयवान्तर्गतमिदम् ॥
(नाट्यशास्त्रे सोत्क-र्षवचनोपन्यासरूपो गर्भाङ्कभेदः । यदुक्तं साहि-त्यदर्पणे ६ ष्ठ परिच्छेदे ।“उदाहरणमुत्कर्षयुक्तं वचनमुच्यते” ।यथा, वेणीसंहारे अश्वत्थामाङ्के ॥
“यो यः शस्त्रं बिभर्त्ति स्वभुजगुरुमदात्पाण्डवीनांचमूनां, यो यः पाञ्चालगोत्रे शिशुरधिकवयागर्भशय्यां गतो वा । यो यस्तत्कर्म्मसाक्षी चरतिमयि रणे यश्च यश्च प्रतीपः, क्रोधान्धस्तस्यतस्य स्वयमिह जगतामन्तकस्यान्तकोऽहम्” ॥
षट्त्रिंशन्नाटकलक्षणान्तर्गतलक्षणभेदः । यथा, साहित्यदर्षणे ६ ष्ठ परिच्छेदे ।“यत्र तुल्यार्थयुक्तेव वाक्येनाभिप्रदर्शनात् ।साध्यतेऽभिमतश्चार्थस्तदुदाहरणं मतम् ॥
)