| YouTube Channel

उदकं (udakaM)

 
Apte 1890
English
उदकं [उंद्-ण्वुल् नि° नलोपश्च Uṇ. 2. 39] Water
अनीत्वा पंकतां धूलिमुदकं नावतिष्ठते Śi. 2. 34. उदकं दा, -प्रदा or कृ To offer a libation of water to a dead person
उदकं उपस्पृश् to touch certain parts of the body with water, bathe
[cf. Gr. hudor
L. unda ‘a wave’].
Comp.
अंतः margin of water, bank, shore
ओदकांतात्स्निग्धो जनोऽनुगंतव्य इति श्रूयते Ś. 4.
अर्थिन् a. desirous of water, thirsty.
आत्मन् a. chiefly consisting of water.
आधारः a reservoir, a cistern, well.
उदंजनः a water-jar.
उदरं dropsy.
उदरिन् a. dropsical.
ओदनः rice boiled with water.
कर्मन्,
कार्यं,
क्रिया,
दानं presentation of (a libation) of water to dead ancestors or the manes
वृकोदरस्योदकक्रियां कुरु Ve. 6
Y. 3. 4.
कुंभः a water-jar.
कृच्छ्रः a kind of vow.
गाहः entering water, bathing.
गिरिः, पर्वतः a mountain abounding in streams of water.
ग्रहणं drinking water
Pt. 1.
चंद्रः a kind of magic.
द,
दातृ,
दायिन्,
दानिक a. giver of water. (
दः) {1} a giver of water to the manes. {2} an heir, near kinsman.
दानं = °कर्मन् q. v.
धरः a cloud.
परीक्षा a kind of ordeal.
पूर्वकं ind. preceded by the pouring of water, by pouring water on the hand as preparatory to or confirmatory of a gift or promise.
प्रतीकाश a. watery, like water.
भारः,
वीवधः a yoke for carrying water.
भूमः water or moist soil.
मंडलुः a water-pitcher (Ved.).
मंथः a kind of peeled grain.
मेहः a sort of diabetes (passing watery urine).
मेहिन् a. suffering from this disease.
वज्रः {1} a thunder-shower. {2} thunderbolt in the form of shower
Śi. 8. 39.
शाकं any aquatic herb.
शांतिः f. sprinkling holy or consecrated water over a sick person to allay fever
cf. शांत्युदकं.
शुद्ध a. bathed, purified by ablutions.
सक्तुः ground rice moistened with water.
स्पर्शः {1} touching different parts of the body with water. {2} touching water preparatory to or in confirmation of an oath, gift, or promise.
हारः a water-carrier.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
उदकं,
क्ली,
 (उनत्तीति । उन्दी क्लेदने + क्वन् । उद-कमिति २ । ३९ । उणादिसूत्रेण साधु ।) जलम् ।इत्यमरः ॥
(“अनीत्वा पङ्कतां धूलिमुदकं नावतिष्ठति” ।इति माघः २ । ३४ ॥
तथा श्रीभगवद्गीता । २ । ४६ ॥
“यावानर्थ उदपाने सर्व्वतः संप्लुतोदके” ।“उदकस्योदः एकहलादौ । पाणिनिः । ६ । ३ । ५९ ।इति विकल्पः । उदकुम्भः । उदककुम्भः । यथा, भट्टिः । २ । २० । “तपःकृशाः शान्त्युदकुम्भ-हस्ताः” ॥
उदशब्दोऽप्युदकपर्य्याय इति भाष्य-टीका । उदकस्योदः संज्ञायामिति रक्षितः ।यथा, कुमारे ५ । २६ । “सहस्यरात्रीरुदवास-तत्परा” ॥
इति उज्ज्वलदत्तः ।वारिशब्देऽस्य विवरणं बोद्धव्यम् ॥
)