उदक (udaka)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 उदक n.
  (-कं) Water.
 E.
  उन्द् to wet,  deriv.
  irr
 .
 this is sometimes con-
sidered as two words,  उद and क,  each having the same meaning.

Capeller Eng

English

 उदक॑ n.
  water.  — उदकं दा or प्रदा offer a libation
of water to a dead person (gen.   or dat.
  )
 उदकं कृ the same,  also =
°कमुपस्पृश् touch cert.
   parts of the body with water ((r. )).

Yates

English

 उदक (कं) 1.
n.
  Water.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Wilson

English

 उदक
n.
  (-कं) Water.
E.
  उन्द to wet,  deriv.
  irr
 .
 this is sometimes considered as two words, 
उद and क,  each having the same meaning.

Apte

English

उदक [udaka]  कि [ki]  ल [l],  (कि) ल a.
  [cf.   P.
 V.*
  2.97] Watery,  conaining water.

उदकम् [udakam],  [उन्द्-ण्वुल् नि ˚नलोपश्च Uṇ.*
  2.39] Water
 अनीत्वा पङ्कतां धूलिमुदकं नावतिष्ठते Śi.*
  2.34. उदकं दा,  -प्रदा orकृ To offer a libation of water to a dead person
 इत्येवमुक्तो मारीचः कृत्वोदकमथात्मनः Mb.
 *  3.278.14. उदकं उपस्पृश् to touch certain parts of the body with water,  bathe
 [cf.   Gr.
  hudor
 L.
  unda 'a wave'].

Comp.
  अञ्जलिः A handful water.

See उदककर्मन्. -अन्तः margin of water,  bank,  shore
 ओदकान्तात्स्निग्धो जनो$- नुगन्तव्य इति श्रूयते Ś.*
  4. -अर्थिन् a.
  desirous of water,  thirsty. -आत्मन् a.
  chiefly consisting of water
 अव- कोल्बा उदकात्मान ओषधयः Av.*
  8.7.9. -आधारः a reservoir,  a cistern,  well. -उदञ्जनः a water-jar. -उदरम् dropsy. -उदरिन् a.
  dropsical. -ओदनः rice boiled with water. -कर्मन्,  -कार्यम्,  -क्रिया,  -दानम् presentation of (a libation of) water to dead ancestors or the manes
 लुप्तपिण्डोदकक्रियाः Bg.*
  1.42. वृकोदरस्योदकक्रियां कुरु Ve.*
  6
 Y.*
  3.4. -कार्यम् Ablution of the body
 Rām. -कुम्भः a water-jar. -कृच्छ्रः a kind of vow. -क्ष्वेडिकाf.  sprinkling water on each other,  a kind of amorous play
 Vātsyāyana.  -गाहः entering water,  bathing
 P.
 VI.3.6. -गिरिः,  -पर्वतः mountain abounding in streams of water. -ग्रहणम् drinking water
 Pt.*
  1. -चन्द्रः a kind of magic. -द,  -दातृ,  -दायिन्,  -दानिक a.
  giver of water
 (विशुध्यन्ति) त्र्यहादुदकदायिनः Ms.*
  5.64.

(दः) a giver of water to the manes.

an heir,  near kinsman.  -दानम् =
  ˚कर्मन् q. v.  -धरः a cloud. -परीक्षा a kind of ordeal. -पूर्वकम् ind.
  preceded by the pouring of water,  by pouring water on the hand as preparatory to or confirmatory of a gift or promise.-प्रतीकाश a.
  watery,  like water. -प्रवेशः A water burial (जलसमाधि)
 Mb.
 *  3. -भारः,  -वीवधः a.
  yoke for carrying water. -भूमः water or moist soil. -मञ्जरी N.
  of a work on medicine. ˚रसः A particular decoction used as a febrifuge. -मण्डलुः a water-pitcher (Ved. )-मन्थः a kind of peeled grain.  -मेहः a sort of diabetes (passing watery urine). -मेहिन् a.
  suffering from this disease.

वज्रः a thunder-shower.

thunderbolt in the form of shower
 see उदवज्रः. -वाद्यम् 'water music' (performed by striking cups filled with water
 cf.
   जलतरङ्ग),  one of the 64 Kalās
 Vātsyāyana.  -शाकम् any aquatic herb. -शान्तिः f.
  sprinkling holy or consecrated water over a sick person to allay fever
 cf.
   शान्त्युदकम्. -शील a.
  Practising the उदक ceremony
 जपेदुदकशीलः स्यात् Mb.
 *  12.123.22. -शुद्ध a.
  bathed,  purified by ablutions. -सक्तुः ground rice moistened with water.

स्पर्शः touching different parts of the body with water.

touching water preparatory to or in confirmation of an oath,  gift,  or promise. -हारः a water-carrier.

Apte 1890

English

 उदकं [उंद्-ण्वुल् नि° नलोपश्च Uṇ. 2. 39] Water
 अनीत्वा पंकतां धूलिमुदकं नावतिष्ठते Śi. 2. 34. उदकं दा,  -प्रदा or कृ To offer a libation of water to a dead person
 उदकं उपस्पृश् to touch certain parts of the body with water,  bathe
 [cf. Gr. hudor
 L. unda ‘a wave’]. 
Comp. 
अंतः margin of water,  bank,  shore
 ओदकांतात्स्निग्धो जनोऽनुगंतव्य इति श्रूयते Ś. 4. 
अर्थिन् a. desirous of water,  thirsty. 
आत्मन् a. chiefly consisting of water. 
आधारः a reservoir,  a cistern,  well. 
उदंजनः a water-jar. 
उदरं dropsy. 
उदरिन् a. dropsical. 
ओदनः rice boiled with water. 
कर्मन्,  
कार्यं,  
क्रिया,  
दानं presentation of (a libation) of water to dead ancestors or the manes
 वृकोदरस्योदकक्रियां कुरु Ve. 6
 Y. 3. 4. 
कुंभः a water-jar. 
कृच्छ्रः a kind of vow. 
गाहः entering water,  bathing. 
गिरिः,  पर्वतः a mountain abounding in streams of water. 
ग्रहणं drinking water
 Pt. 1. 
चंद्रः a kind of magic. 
द,  
दातृ,  
दायिन्,  
दानिक a. giver of water. (
दः) {1} a giver of water to the manes. {2} an heir,  near kinsman. 
दानं = °कर्मन् q. v. 
धरः a cloud. 
परीक्षा a kind of ordeal. 
पूर्वकं ind. preceded by the pouring of water,  by pouring water on the hand as preparatory to or confirmatory of a gift or promise. 
प्रतीकाश a. watery,  like water. 
भारः,  
वीवधः a yoke for carrying water. 
भूमः water or moist soil. 
मंडलुः a water-pitcher (Ved.). 
मंथः a kind of peeled grain. 
मेहः a sort of diabetes (passing watery urine). 
मेहिन् a. suffering from this disease. 
वज्रः {1} a thunder-shower. {2} thunderbolt in the form of shower
 Śi. 8. 39. 
शाकं any aquatic herb. 
शांतिः f. sprinkling holy or consecrated water over a sick person to allay fever
 cf. शांत्युदकं. 
शुद्ध a. bathed,  purified by ablutions. 
सक्तुः ground rice moistened with water. 
स्पर्शः {1} touching different parts of the body with water. {2} touching water preparatory to or in confirmation of an oath,  gift,  or promise. 
हारः a water-carrier. 

Monier Williams Cologne

English

 उदक॑ (अम्),  n.
  water,  RV.
  
 AV.
  
 KātyŚr.
  
 ŚBr.
  
 MBh.
   &c.

 the ceremony of offering water to a dead person,  Gaut.
 

 (उदकं √ दा or प्र-√ दा or √ 1. कृ,  to offer water to the dead [with gen.
   or dat.
 ] Yājñ.
 
 Mn.
  
 R.
  &c.
  
 cf.
   उप-√ स्पृश्)

 ablution (as a ceremony See उदकार्थ)

 a particular metre,  RPrāt.
  

Monier Williams 1872

English

 उदक,  अम्,  n. water
 उदकं दा or प्रदा or
कृ,  to offer a libation of water to a dead person
(with gen. or dat. of the person)
 उदकम् उप-
स्पृश्,  to touch certain parts of the body with water, 
as prescribed by law
 (the word उदक may be used
alone to express this ceremony,  e. g. उदकार्थम्, 
for the sake of the उदक ceremony.)
—उदक-
कर्मन्,  अ,  n. or उदक-क्रिया,  f. presentation of
water to dead ancestors as far as the fourteenth de-
gree.
—उदक-कार्य,  अम्,  n. a religious ceremony
performed with water
 ablution of the body
 obla-
tions to the dead.
—उदक-कुम्भ,  अस्,  m. a
water-jar.
—उदक-क्रीडन,  अम्,  n. sporting about
in water.
—उदक-गाह or उद-गाह,  अस्,  m. enter-
ing the water.
—उदक-गिरि,  इस्,  m. a mountain
abounding in streams of water.
—उदक-चन्द्र,  a
kind of magic.
—उदक-द,  अस्,  आ,  अम्,  a giver of
water,  yielding water,  offering water to the manes
(अस्),  m. an heir,  a near kinsman.
—उदक-दातृ, 
ता,  or उदक-दायिन्,  ई,  m. one who presents liba-
tions of water to the manes,  an heir or kinsman.
—उदक-दान,  अम्,  n. gift of water,  especially to
the manes,  as a religious or obsequial rite.
—उदक-
दानिक,  अस्,  आ,  अम्,  referring to the above obsequial
rite.
—उदक-धर,  अस्,  m. ‘water-holder, ’ a cloud.
—उदक-पर्वत,  अस्,  m.
 see उदक-गिरि.
—उद-
क-पूर्वकम्,  ind. preceded by the water-rite,  i. e. by
pouring water on the hand as preparatory to or con-
firmatory of a gift or promise.
—उदक-प्रतीकाश, 
अस्,  आ,  अम्,  like water,  watery,  fluid.
—उदक-भार, 
अस्,  m. a yoke for carrying water.
—उदक-भूम, 
अस्,  m. humid soil.
—उदक-मञ्जरी,  f. title of a
work on medicine.
—उदक-मण्डलु,  उस्,  m.,  Ved.
a water-pitcher.
—उदक-मन्थ or उद-मन्थ, 
अस्,  m. a kind of peeled grain.
—उदक-मेह,  अस्,  m.
a sort of diabetes,  passing watery urine.
—उदकमे-
हिन्,  ई,  इनी,  इ,  suffering from this disease.
—उदक-
वज्र,  अस्,  m. a thunder-shower,  a thunderstorm with
rain
 [cf. उद-वज्र।]
—उदक-वत्,  आन्,  अती,  अत्, 
furnished with water.
—उदक-विन्दु,  उस्,  m. a drop
of water.
—उदक-वीवध,  अस्,  m. a yoke for carry-
ing water
 [cf. उद-वीवध।]
—उदक-शाक,  अम्, 
n. any aquatic herb.
—उदक-शान्ति,  इस्,  f. sprinkling
consecrated water over a sick person to allay fever.
—उदक-सक्तु,  उस्,  m. ground rice moistened with
water.
—उदक-स्पर्श,  अस्,  आ,  अम्,  touching different
parts of the body with water
 touching water in con-
firmation of a promise.
—उदक-हार,  अस्,  m. a
water-carrier.
—उदकात्मन् (°क-आत्°),  आ,  आ,  अ,  chiefly
consisting of water,  whose chief substance is water.
—उदकाधार (°क-आध्°),  अस्,  m. a reservoir,  a
cistern,  a well.
—उदकान्त (°क-अन्°),  अस्,  m. margin
of water,  bank,  shore.
—उदकार्थिन् (°क-अर्°),  ई, 
इनी,  इ,  desirous of water,  thirsty.
—उदकाहार (°क-
आह्°),  अस्,  m. the drawing up of water.
—उदके-चर, 
अस्,  आ,  अम्,  moving or living in or inhabiting water.
—उदके-विशीर्ण,  अस्,  आ,  अम्,  dried in water,  (a
metaphorical expression for anything unheard of or
impossible.)
—उदकोदञ्जन (°क-उद्°),  अस्,  m. a
water-jar.
—उदकोदर (°क-उद्°),  अम्,  n. dropsy.
—उदकोदरिन्,  ई,  इणी,  इ,  dropsical.
—उदकौदन
(°क-ओद्°),  अस्,  m. rice boiled with water.

Macdonell

English

 उदक uda-ká,  n.
  water
 ablution
 libation 🞄to the Manes: -ṃ kṛ,  dā,  or pra-dā,  present 🞄libation of water to the dead (d.,  g.)
 -ṃ kṛ,  🞄perform the prescribed ablutions
 -m upaspṛś,  touch various parts of the body with 🞄water as prescribed
 -karman,  n.
  libation of 🞄water to the Manes
 -kārya,  n.
  id.
 ablution
 🞄-kriyā,  f.
  = udaka-karman
 -tarpaṇa,  n.
  libation 🞄with water
 -dāna,  n.
  id.
 -dāyin,  a.
  🞄offering the funeral libation of water
 -pūrva,  a.
  beginning with a pouring out of water
 🞄-maya,  a.
  consisting of water only
 (á) -vat,  🞄a.  supplied with water
 -vatī,  f.
  girlʼs N.
 🞄-sparśana,  n.
  contact with water
 ablution. 

Benfey

English

 उदक उदक,  i. e. उदन् + क,  n.
 
 1.
Water,  Man.  2,  99.
 2. The ceremony
of pouring water at obsequies,  Man.  5, 
88.
 3. Religious ablution,  MBh. 1, 
790.
 -- Comp.
 
काम-,  n.
  an optional
oblation of water,  Yājñ. 3,  4.
काल-, 
the name of a sea,  Rām.  4,  40,  36.
कुश-,  n.
  water (boiled) with kuśa-
grass,  Man.  11,  212.
कृत-,  adj.
  1.
one who has performed the ceremony
of pouring water at obsequies,  Rām.  1, 
25,  3. 2. one who has performed his
religious ablution,  MBh. 3,  8141.
तिल-, 
n.
  water with sesame,  Man.  3,  223.
मण्ड-,  n.
  1. variegated colour. 2.
painting figures.
समान-,  m.
  a kins-
man connected by oblations of water
only to the manes of common ancestors, 
i. e. when the सपिण्डस् are excluded, 
a relation from the seventh to the
fourteenth degree.

Hindi

(N) पानी

Apte Hindi

Hindi

उदकम्
नपुं*
   - उद्+ण्वुल् नि* नलोपः
पानी

उदकम्
नपुं*
   - "उन्द्+ण्वुल्,  नलोपः "
"पानी,  जल"

Shabdartha Kaustubha

Kannada

उदक
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ನೀರು /ಜಲ
निष्पत्तिः - > उन्दी (क्लेदने) - "क्वुन्" (उ० २-३९)
प्रयोगाः - > "अनीत्वा पङ्कतां धूलिमुदकं नावतिष्ठते"
उल्लेखाः - > माघ० २-३४

L R Vaidya

English

 udaka {% n. %} Water,  अनीत्वा पंकतां धूलिमुदकं नावतिष्ठते Sis.ii.34,  Bg.ii.46.

Bopp

Latin

 उदक n. (a praec. s. क nisi directe a r. उन्द् s. अक) aqua.
H. 1. 16. BH. 2. 46.

Edgerton Buddhist Hybrid

English

 [Udaka,  see Uddaka.]

Lanman

English

 udaká [432],  n. water. [√ud.]

Sanskrit Tibetan

Tibetan

chu
१) अप् २) अब्धातु ३) अम्बु ४) अम्भस् ५) उदक ६) चन्द्र ७) जल ८) तोय ९) नदी १०) पयः ११) पानीय १२) प्रवाह १३) मूत्र १४) वारि १५) सरित् १६) सलिल १७) सलिलोदक १८)

chu tshags
१) उदक २) परिस्रावण २) स्रावण

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
नीरं वारि जलं दकं कमुदकं पानीयमम्भः कुशं
तोयं जीवनजीवनीयसलिलार्णांस्यम्बु वाः संवरम् ।
क्षीरं पुष्करमेघपुष्पकमलान्यापः पयःपाथसी
कीलालं भुवनं वनं घनरसो यादोनिवासोऽमृतम् ॥ १०६९ ॥
कुलीनसं कबन्धं च प्राणदं सर्वतोमुखम् ।
-wordlist-
 
नीर (क्ली),  वारि (क्ली),  जल (क्ली),  दक (क्ली),  क (क्ली),  उदक (क्ली),  पानीय (क्ली),  अम्भस् (क्ली),  कुश (क्ली),  तोय (क्ली),  जीवन (क्ली),  जीवनीय (क्ली),  सलिल (क्ली),  अर्णस् (क्ली),  अम्बु (क्ली),  वार् (स्त्री),  संवर (क्ली),  क्षीर (क्ली),  पुष्कर (क्ली),  मेघपुष्प (क्ली),  कमल (क्ली),  आपः (स्त्रीब),  पयस् (क्ली),  पाथस् (क्ली),  कीलाल (क्ली),  भुवन (क्ली),  वन (क्ली),  घनरस (पुं),  यादोनिवास (पुं),  अमृत (क्ली),  कुलीनस (क्ली),  कबन्ध (क्ली),  प्राणद (क्ली),  सर्वतोमुख (क्ली)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

आप्
आप्,  तोय,  घन,  रस,  पयस्,  पुष्कर,  मेघपुष्प,  क,  पानीय,  सलिल,  उदक,  वारि,  वार्,  शम्बर,  अर्णस्,  पाथस्,  कुश,  जल,  वन,  क्षीर,  अम्भस्,  अम्बु,  नीर,  भुवन,  अमृत,  जीवनीय,  दक
आपस्तोयं घनरसपयः पुष्करं मेघपुष्पं, 
कं पानीयं सलिलमुदकं वारि वाः शम्बरं च ।
अर्णः पाथः कुशजलवनं क्षीरमम्भोऽम्बु नीरं, 
प्रोक्तं प्राज्ञैर्भुवनममृतं जीवनीयं दकं च ॥ ६४८ ॥
verse 3.1.1.648
page 0074

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 उदकं,  क्ली,
   (उनत्तीति । उन्दी क्लेदने + क्वन् । उद-कमिति २ । ३९ । उणादिसूत्रेण साधु ।) जलम् ।इत्यमरः ॥
(“अनीत्वा पङ्कतां धूलिमुदकं नावतिष्ठति” ।इति माघः २ । ३४ ॥
 तथा श्रीभगवद्गीता । २ । ४६ ॥
“यावानर्थ उदपाने सर्व्वतः संप्लुतोदके” ।“उदकस्योदः एकहलादौ । पाणिनिः । ६ । ३ । ५९ ।इति विकल्पः । उदकुम्भः । उदककुम्भः । यथा, भट्टिः । २ । २० । “तपःकृशाः शान्त्युदकुम्भ-हस्ताः” ॥
 उदशब्दोऽप्युदकपर्य्याय इति भाष्य-टीका । उदकस्योदः संज्ञायामिति रक्षितः ।यथा,  कुमारे ५ । २६ । “सहस्यरात्रीरुदवास-तत्परा” ॥
 इति उज्ज्वलदत्तः ।वारिशब्देऽस्य विवरणं बोद्धव्यम् ॥
)

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 उदक न०
  उन्द--ण्वुल् नि० नलोपश्च । जले “अनीत्वा प-ङ्कतां धूलिमुदकं नावतिष्ठति” माघः । “सकृत् प्रसिञ्च-त्युदकं नामगोत्रेण वाग्यतः । प्रोषिते कालशेषः स्यात्पूर्णेदत्तोदकः शुचिः” । या० स्मृ० “यावानर्थ उदपाने-सर्व्वतः संप्लुतोदके” गीता । “उदकस्योदः संज्ञायाम्”पा० समासे संज्ञायामुदकस्योदादेश उदपानः उदधिःउदमेघः । क्षीरोदः । “पेषंवासवाहनधिषु” पा० ।पूर्व्वपदस्थस्य उदादेशः । उदपेषं पिनष्टि उदवासः“सहस्यरात्रीरुदवासतत्परा” कुमा० उदवाहनः उद-धिर्घटः पूरयितव्ये उकहलादौ परे वा । उदकुम्भउदककुम्भः । “शान्त्युदकुम्भहस्ताः” भट्टिः पूर्व-यितव्य इत्याद्युक्तेः उदकपर्वत उदकस्थाली इत्यादौ न ।“मन्थौदनसक्तुविन्दुवज्वभारहारवीबधगाहेषु च”पा० । उदमन्थः उदकमन्थः (जलविलोडनम्) ।उदौदनः उदकौदनः (उदकेन सिद्धः ओदनः) । “उदौदनंपाचयित्वा सर्पिष्मन्तमश्नीयात्” शत० ब्रा० १४,  ९,  ४,  १५ ।उदसक्तवः (उदकमिश्रितसक्तवः) । उदाबन्दुः उदवज्रःउदभारः उदहारः (जलहारकः) उदवीबधः उदगाहः(जलावगाहः)पक्षे न । २ उदकसाघ्ये तर्पणे च । “ऊनद्विवर्षंनिखनेत् न कुर्य्यादुदकं ततः” । “कृतोदकान् समु-त्तीर्ण्णान्” “कामोदकं सखिप्रत्तास्वस्रीयश्वशुरर्त्वि-जाम् “न ब्रह्मचारिणः कुर्य्युरुदकं पतिताश्च ये ।“नाशौचोदकभाजनम्” इति च या० स्मृ० ।

Capeller

German

 उदक॑ n.
  Wasser,  Reinigung durch Wasser
(r.)
°क कर Wasser spenden (auch
°कं
दा,  प्रदा),  sich reinigen,  (उदकं) स्पर्श्
Wasser berühren (r.)

Grassman

German

 udaká,  n.,  Wasser [von ud = udán].
-ám {161, 8}. _{161, 10}
 {164, 7}. _{164, 40}. _{164, 51}
 {191, 14}
 {779, 32}
 {928, 10}.
-ā́t {992, 5}.

Burnouf

French

 उदक उदक n.
  (sfx. क) eau.
		 Une des 21 विराट्
de la गायत्री।
		 Ablution mortuaire.

Stchoupak

French

 उदक-
 nt. eau 
 rite de l'eau 
 -अं दाप्र-दा- कृ- offrir
rituellement l'eau (au mort).
°कर्मन्- nt. offrande de l'eau au mort 
 °कार्य- id. 
 ablution 
°दान- id. 
 n.
  d'une fête 
 -इक- a. relatif à ce rite.
°क्रीडन- nt. jeu dans l'eau.
°दायिन्- ag. qui donne l'eau (au mort).
°शील- a. qui pratique le rite de l'eau.
उदकाञ्जलि- m.
  poignée d'eau.
उदकान्त- m.
  rive 
 -अम् jusqu'à l'eau.
उदकार्णव- m.
  océan. 
उदकार्थ- m.
  rite de l'eau 
 -अम् pour le rite de l'eau 
 pour une
ablution. 
उदके-शय- a. qui habite l'eau.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.