उत्सव (utsava)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 उत्सव m.
  (-वः)
	 1. A festival,  a jubilee.
	 2. Height,  elevation. 
	 3. Impa-
tience.
	 4. Wish.
	 5. Passion,  wrath.
 E.
  उत्,  षू to bear,  to bring
forth,  affix अच
 happiness,  &c. is produced by it.

Capeller Eng

English

 उत्सव॑ m.
  enterprise,  beginning
 feast,  joy.

Yates

English

 उत्स_व (वः) 1.
m.
  A festival
 eleva-
tion
 passion
 wish
 impatience.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

उत्सव 	-	 utsava 	-	 m.
  	-	 ceremony
वैभव 	-	 vaibhava 	-	 n.
  	-	 ceremony
नामकरण 	-	 nAmakaraNa 	-	 n.
  	-	 namingceremony
अन्नप्राशन 	-	 annaprAzana 	-	 n.
  	-	 rice-feedingceremony
श्राद्ध 	-	 zrAddha 	-	 n.
  	-	 ceremonyinhonourofdeadrelatives
बटु लभते उपवीतम् उपनयन-संस्कारे 	-	 baTulabhateupavItamupanayana-saMskAre 	-	 sent.
  	-	 Thebrahminboyreceivesthesacredthreadattheinitiationceremony.
क्रिया 	-	  kriyA 	-	 f.
  	-	 ceremony
प्रक्रिया 	-	  prakriyA 	-	 f.
  	-	 ceremony
तति 	-	  tati 	-	 f.
  	-	 ceremony
विधि 	-	  vidhi 	-	 m.
  	-	 ceremony
आर्कायण 	-	  ArkAyaNa 	-	 m.
  	-	 ceremony
आर्कायणि 	-	  ArkAyaNi 	-	 m.
  	-	 ceremony
उपचार 	-	  upacAra 	-	 m.
  	-	 ceremony
कल्पक 	-	  kalpaka 	-	 m.
  	-	 ceremony
अनुष्ठान 	-	  anuSThAna 	-	 n.
  	-	 ceremony
चारित्र 	-	  cAritra 	-	 n.
  	-	 ceremony
शिल्प 	-	  zilpa 	-	 n.
  	-	 ceremony
तिलधेनु 	-	  tiladhenu 	-	 f.
  	-	  sesamum cow  [ presented to Brahmans after ceremony ]
क्रिया 	-	  kriyA 	-	 f.
  	-	  last ceremony
रात्रिचर्या 	-	  rAtricaryA 	-	 f.
  	-	  night ceremony

उत्सव 	-	 utsava 	-	 m.
  	-	 festival
पर्वन् 	-	 parvan 	-	 n.
  	-	 festival
यात्रा 	-	  yAtrA 	-	 f.
  	-	 festival
महोत्सव 	-	  mahotsava 	-	 m.
  	-	 festival
अभ्युदय 	-	  abhyudaya 	-	 m.
  	-	 festival
आनन्दोत्सव 	-	  Anandotsava 	-	 m.
  	-	 festival
आषाढ 	-	  ASADha 	-	 m.
  	-	 festival
उद्धर्ष 	-	  uddharSa 	-	 m.
  	-	 festival
उद्धव 	-	  uddhava 	-	 m.
  	-	 festival
क्षण 	-	  kSaNa 	-	 m.
  	-	 festival
मह 	-	  maha 	-	 m.
  	-	 festival
मख 	-	  makha 	-	 m.
  	-	 festival
सत्कार 	-	  satkAra 	-	 m.
  	-	 festival
हर्षवेणुक 	-	  harSaveNuka 	-	 m.
  	-	 festival
पर्व 	-	  parva 	-	 n.
  	-	 festival
कल्याण 	-	  kalyANa 	-	 n.
  	-	 festival
कौतूहल 	-	  kautUhala 	-	 n.
  	-	 festival
कौतुक 	-	  kautuka 	-	 n.
  	-	 festival
चमत्करण 	-	  camatkaraNa 	-	 n.
  	-	 festival
समन 	-	  samana 	-	 n.
  	-	 festival

उत्सव 	-	 utsava 	-	 m.
  	-	 ceremony
वैभव 	-	 vaibhava 	-	 n.
  	-	 ceremony
नामकरण 	-	 nAmakaraNa 	-	 n.
  	-	 namingceremony
अन्नप्राशन 	-	 annaprAzana 	-	 n.
  	-	 rice-feedingceremony
श्राद्ध 	-	 zrAddha 	-	 n.
  	-	 ceremonyinhonourofdeadrelatives
बटु लभते उपवीतम् उपनयन-संस्कारे 	-	 baTulabhateupavItamupanayana-saMskAre 	-	 sent.
  	-	 Thebrahminboyreceivesthesacredthreadattheinitiationceremony.
क्रिया 	-	  kriyA 	-	 f.
  	-	  ceremony
प्रक्रिया 	-	  prakriyA 	-	 f.
  	-	  ceremony
तति 	-	  tati 	-	 f.
  	-	  ceremony
विधि 	-	  vidhi 	-	 m.
  	-	  ceremony
आर्कायण 	-	  ArkAyaNa 	-	 m.
  	-	  ceremony
आर्कायणि 	-	  ArkAyaNi 	-	 m.
  	-	  ceremony
उपचार 	-	  upacAra 	-	 m.
  	-	  ceremony
कल्पक 	-	  kalpaka 	-	 m.
  	-	  ceremony
अनुष्ठान 	-	  anuSThAna 	-	 n.
  	-	  ceremony
चारित्र 	-	  cAritra 	-	 n.
  	-	  ceremony
शिल्प 	-	  zilpa 	-	 n.
  	-	  ceremony
तिलधेनु 	-	  tiladhenu 	-	 f.
  	-	  sesamum cow  [ presented to Brahmans after ceremony ]
क्रिया 	-	  kriyA 	-	 f.
  	-	  last ceremony
रात्रिचर्या 	-	  rAtricaryA 	-	 f.
  	-	  night ceremony

उत्सव 	-	 utsava 	-	 m.
  	-	 festival
उत्सव 	-	 utsava 	-	 m.
  	-	 ceremony
उत्सव 	-	 utsava 	-	 m.
  	-	  height
उत्सव 	-	 utsava 	-	 m.
  	-	  festive occasion
उत्सव 	-	 utsava 	-	 m.
  	-	  wish
उत्सव 	-	 utsava 	-	 m.
  	-	  gladness
उत्सव 	-	 utsava 	-	 m.
  	-	  elevation
उत्सव 	-	 utsava 	-	 m.
  	-	  enterprise
उत्सव 	-	 utsava 	-	 m.
  	-	  rising of a wish
उत्सव 	-	 utsava 	-	 m.
  	-	  merriment
उत्सव 	-	 utsava 	-	 m.
  	-	  celebration
उत्सव 	-	 utsava 	-	 m.
  	-	  insolence
उत्सव 	-	 utsava 	-	 m.
  	-	  banquet
उत्सव 	-	 utsava 	-	 m.
  	-	  beginning
उत्सव 	-	 utsava 	-	 m.
  	-	  opening
उत्सव 	-	 utsava 	-	 m.
  	-	  festivity
उत्सव 	-	 utsava 	-	 m.
  	-	  passion
उत्सव 	-	 utsava 	-	 m.
  	-	  jubilee
उत्सव 	-	 utsava 	-	 m.
  	-	  blossoming
उत्सव 	-	 utsava 	-	 m.
  	-	  ceremonial rejoicing
उत्सव 	-	 utsava 	-	 m.
  	-	  wrath
उत्सव 	-	 utsava 	-	 m.
  	-	  joy

 
   उत्सव  utsava m.
   jubilee    
   अन्वर्चयति  { अन्वर्च् }  anvarcayati  { anvarc } verb  honour with shouts or songs of jubilee     

Wilson

English

 उत्सव
m.
  (-वः)
1 A festival,  a jubilee.
2 Height,  elevation. 
3 Impatience.
4 Wish.
5 Passion,  wrath.
E.
  उत्,  षू to bear,  to bring forth,  affix अच्
 happiness,  &c. is produced
by it.

Apte

English

उत्सवः [utsavḥ],  [उद्-सू-अप्]

A festival,  joyous or festive occasion,  jubilee
 रत˚ Ś.*
  6.2
 ताण्डव˚ festive or joyous dance. U.*
  3.18 (v. l. )
 Ms.*
  3.59.

Joy,  merriment,  delight,  pleasure
 स कृत्वा विरतोत्सवान् R.*
  4.78, 16.1
 Mv.*
  3.41
 Ratn.*
  1.23
 Śi.*
  2.61
 पराभवोप्युत्सव एव मानिनाम् Ki.*
  1.41.

Height,  elevation. 

Wrath, 

Wish,  rising of a wish. तावुभौ नरशार्दूलौ त्वद्दर्शनकृतोत्सवौ Rām.*
  5.35.23.

A section of a book.

Enterprise.

An undertaking,  beginning. Comp.
   -उदयम् The height of the vehicle animal in comparison with that of the principal idol
 मूलबेरवशं मानमुत्सवोदयमीरितम् (Mānasāra. 64.91-93). -विग्रहः Image for procession (Kondividu Inscription of Kriṣṇarāya). -सङ्केताः (m.  pl.
 ) N.
  of a people,  a wild tribe of the Himālaya
 शरैरुत्सवसङ्केतान् स कृत्वा विरतोत्सवान् R.*
  4.78.

Apte 1890

English

 उत्सवः [उद्-सू-अप्] 1 A festival,  joyous or festive occasion,  jubilee
 रत° Ś. 6. 19
 तांडव° festive or joyous dance U. 3. 18
 Ms. 3. 59. 
2 Joy,  merriment,  delight,  pleasure
 स कृत्वा विरतोत्सवान् R. 4. 78,  16. 10
 Mv. 3. 41
 Ratn. 1. 23
 Śi. 2. 61
 पराभवोप्युत्सव एव मानिनां Ki. 1. 41. 
3 Height,  elevation. 
4 Wrath. 
5 Wish,  rising of a wish. 
6 A section of a book. 
7 Enterprise. 
8 An undertaking,  begining. 
Comp. 
संकेताः (m. pl.) N. of a people,  a wild tribe of the Himālaya
 शरैरुत्सवसंकेतान् स कृत्वा विरतोत्सवान् R. 4. 78. 

Monier Williams Cologne

English

 उत्-सव॑ a &c.
   See उत्-सू,  col. 2.

 उत्-सव॑ b अस्,  m.
  enterprise,  beginning,  RV.
   i,  100,  8
 102,  1

 a festival,  jubilee

 joy,  gladness,  merriment,  MBh.
  
 Ragh.
 
 Kathās.
 
 Amar.
  &c.

 opening,  blossoming,  BhP.
  

 height,  elevation

 insolence,  L.
 

 passion,  wrath,  L.
 

 wish,  rising of a wish,  L.
 

Monier Williams 1872

English

 उत्सव उत्सव,  अस्,  m. (fr. rt. 2. सु with उद्?), 
enterprise,  beginning
 a festival,  a jubilee
 joy,  glad-
ness
 merry-making
 height,  elevation,  insolence
passion,  wrath
 wish
 rising of a wish
 a section of a
book.
—उत्सव-सङ्केत,  आस्,  m. pl.,  N. of a people.

Macdonell

English

 उत्सव ut-savá,  m.
  undertaking
 holiday,  🞄festival
 flowering
 -saṃketa,  m.
  pl.
  N. of 🞄a people.

Benfey

English

 उत्सव उत्सव,  i. e. उद्-सु + अ,  m.
  A
festival,  Daśak. in Chr. 180,  5
 figura-
tively,  Amar. 23.
 -- Comp.
  बद्ध-
(vb. बन्ध्),  adj.
 ,  f.
  वा,  celebrating a
festival,  Kathās. 25,  269.

Hindi

त्योहार

Apte Hindi

Hindi

उत्सवः
पुं*
  - उद्+सू+अप्
"पर्व,  हर्ष या आनन्द का अवसर,  जयन्ती"

उत्सवः
पुं*
  - उद्+सू+अप्
"हर्ष,  प्रमोद,  आमोद"

उत्सवः
पुं*
  - उद्+सू+अप्
"ऊँचाई,  उन्नति"

उत्सवः
पुं*
  - उद्+सू+अप्
रोष

उत्सवः
पुं*
  - उद्+सू+अप्
"कामना,  इच्छा"

Shabdartha Kaustubha

Kannada

उत्सव
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸಂತೋಷವನ್ನುಂಟುಮಾಡುವ ಸಮಾರಂಭ /ಹಬ್ಬ
उत्सव
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸಂತೋಷ /ಆನಂದ /ಹರ್ಷ
निष्पत्तिः - > उत् + षु (प्रसवैश्वर्ययोः) - "अप्" (३-३-५७)
प्रयोगाः - > "श्लाघ्यान्वयेति नयनोत्सवकारिणीति निर्व्यूढसौहृदरसेति गुणोज्ज्वलेति" । "विधुर्विधुन्तुदस्येव पूर्णस्तस्योत्सवाय सः" । "पराभवोऽप्युत्सव एव मानिनाम्" ।
उल्लेखाः - > मालती० ६-१७,  माघ० २-६१,  किरा० १-४१
उत्सव
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಹೆಚ್ಚುಚಿಕೆ
उत्सव
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕೋಪ /ಸಿಟ್ಟು
उत्सव
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಆಸೆಯು ಹೆಚ್ಚುವಿಕೆ
विस्तारः - > "उत्सेकामर्षयोरिच्छाप्रसवे मह उत्सवः" - अम० । "उत्सवो मह उत्सेके इच्छाप्रसवकोपयोः" - मेदि० ।

L R Vaidya

English

 utsava {% m. %} 1. A festival,  a jubilee,  M.iii.59
joy,  merry-making,  स कृत्वा विरतोत्सवान् R.iv.78,  xvi.10
height elevation
wrath
wish.

Bopp

Latin

 उत्सव m. (r. सु aut सू s. अ) festum. IN. 5. 23. SU. 2. 1. 22.

Anekartha-Dvani-Manjari

Sanskrit

क्षण
पु
क्षण,  उत्सव,  प्रकोष्ठ,  मुहूर्त,  नियम,  व्यवस्था,  समय
उत्सवे च प्रकोष्ठे च मुहूर्ते नियमे तथा ।
क्षणशब्दो व्यवस्थायां समयेऽपि निगद्यते ॥ ४७ ॥
verse 1.1.1.47
page 0004

Lanman

English

 utsavá,  m.
	—1. an undertaking,  beginning
	—2. feast-day,  festival,  25^4,  49^16.
[√2su + ud,  ‘set a-going’
 but the development
of 2 from 1 is not clear.]

Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch

German

 उत्सव 2. पुत्रोत्सव so v.a. Geburt eines Sohnes,  Paribh. 122.

Sanskrit Tibetan

Tibetan

skyid
१) उत्सव २) सुस्थ

dga' ston
१) आननदोत्सव २) उत्सव ३) कौतुक ४) क्षणा

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
आलिङ्गनं परिष्वङ्गः संश्लेष उपगूहनम् ।
अङ्कपाली परीरम्भः क्रोडिकृतिरथोत्सवे ॥ १५०७ ॥
महः क्षणोद्धवोद्धर्षा मेलके सङ्गसङ्गमौ ।
-wordlist-
 
आलिङ्गन (क्ली),  परिष्वङ्ग (पुं),  संश्लेष (पुं),  उपगूहन (क्ली),  अङ्कपाली (स्त्री),  परीरम्भ (पुं),  क्रोडीकृति (स्त्री),  उत्सव (पुं),  मह (पुं),  क्षण (पुं),  उद्धव (पुं),  उद्धर्ष (पुं),  मेलक (पुं),  सङ्ग (पुं),  सङ्गम (पुंक्ली)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

उत्सव
उत्सव,  महस्,  क्षण
दोला प्रेङ्खोलनं प्रेङ्खा उत्सवः स्यान्महः क्षणः ॥ ७६३ ॥
verse 4.1.1.763
page 0087

क्षण
क्षण,  कालविशेष,  अवसर,  अव्यापार,  पारतन्त्र्य,  मध्य,  उत्सव
कालविशेषेऽवसरेऽव्यापारे पारतन्त्र्ये च ।
मध्ये तथोत्सवे च क्षणशब्दः कथ्यते सद्भिः ॥ ८५१ ॥
verse 5.1.1.851
page 0097

नाममाला

Sanskrit

हर्ष,  प्रमोद,  प्रमद,  मुद्,  तोष,  आनन्द,  उत्सव
हर्षः प्रमोदः प्रमदो मुत्तोषानन्दमुत्सवः ॥ १०९ ॥
verse 0.1.1.109
page 0054

पुराणम्

English

उत्सव / UTSAVA. Celebrations conducted in temples from olden days. There are Śāstraic (scriptural) injunctions as regards conducting utsavas. utsava is an indispensable celebration when once the deity (idol) is installed in the temple. utsava should be celebrated for one day,  three days or seven days in the very same month in which the deity was installed,  because noncelebration of utsava will render the installation ineffective. utsava should be conducted either during Uttarāyaṇa (movement of the sun from south to North) or Viṣu (when the Sun is in the centre) or at a time suitable to the temple authorities who conduct the utsava in Śayana,  Upavana or Gṛha. It should commence with auspicious ceremonies like the sowing of seeds of nine varieties of foodgrains,  and with dance,  song,  instrumental music etc.

अमरकोशः

Sanskrit

Word:  उत्सवः
Root:  उत्सव
Gender:  पुं
Number:  all
Meaning(s): 
⇒ joy
⇒ wish
⇒ wrath
⇒ height
⇒ jubilee
⇒ opening
⇒ banquet
⇒ passion
⇒ festival
⇒ ceremony
⇒ gladness
⇒ festivity
⇒ merriment
⇒ insolence
⇒ elevation
⇒ beginning
⇒ enterprise
⇒ blossoming
⇒ celebration
⇒ festive occasion
⇒ rising of a wish
⇒ ceremonial rejoicing
Shloka(s): 
1|7|38|2 ► कम्पोऽथ क्षण उद्धर्षो मह उद्धव उत्सवः॥ (नाट्यवर्गः)
3|3|232|1 ► तेजः पुरीषयोर्वर्चो महस्तूत्सवतेजसोः। (नानार्थवर्गः)
Synonym(s): 
➠ 1|7|38|2 ⇢ क्षणः (क्षण) (पुं) ⇒ second, middle, centre, leisure, killing, instant, festival, dependence, vacant time, leisure moment, twinkling of an eye, certain day of the fortnight, any instantaneous point of time, measure of time [4, 5 second or 24, 35 second or 4 minutes or 48 minutes]
➠ 1|7|38|2 ⇢ उद्धर्षः (उद्धर्ष) (पुं) ⇒ glad, happy, pleased, festival, great joy, flaring upwards on, courage to undertake anything
➠ 1|7|38|2 ⇢ महः (मह) (पुं)
➠ 1|7|38|2 ⇢ उद्धवः (उद्धव) (पुं) ⇒ joy, holiday, pleasure, festival, sacrificial fire
➠ 1|7|38|2 ⇢ उत्सवः (उत्सव) (पुं) ⇒ joy, wish, wrath, height, jubilee, opening, banquet, passion, festival, ceremony, gladness, festivity, merriment, insolence, elevation, beginning, enterprise, blossoming, celebration, festive occasion, rising of a wish, ceremonial rejoicing
➠ 3|3|232|1 ⇢ महः (महस्) (नपुं)
Related word(s): 
जातिः ➡ क्रिया
    

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 उत्सवः,  पुं,
   (उत् + सू + अच् ।) नियताह्लादजनक-व्यापारः । तत्पर्य्यायः । क्षणः २ उद्धवः ३ उद्धर्षः४ महः ५ । इत्यमरः ॥
 (यथा मनुः । ३ । ५९ ।“तस्मादेताः सदा पूज्या भूषणाच्छादनाशनैः ।भूतिकामैर्नरैर्नित्यं सत्कारेषूत्सवेषु च” ॥
)उत्सेकः । इच्छाप्रसवः । कोपः । इति मेदिनी ॥
(उन्नतिः । अभ्युदयः ।“उत्सवे व्यसने चैव दुर्भिक्षे राष्ट्रविप्लवे” ॥
इति हितोपदेशेः । १ । १६४ ॥
)

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 उत्सव पु०
  उद् + सू--अप् । आनन्दजनकव्यापारे विवाहादौ ।“ऋद्धिमन्तमधिकर्द्धिरुत्सवः पूर्व्वमुत्सवमपोहतुत्तरः” “सकृत्वा विरतोत्सवान्” रघुः । “धर्मसेतुसमाकीर्ण्णांयज्ञोत्सववतीं शुभाम्” “हृष्टपुष्टजनाकीर्णां नित्योत्सव-समाकुलाम्” भा० व० २०६ अ०

Capeller

German

 उत्सव॑ m.
  Unternehmung,  Fest.

Grassman

German

 utsavá,  m.,  die Unternehmung [von su mit úd].
-é {102, 1},  neb. prasavé.
-éṣu śávasas {100, 8}.

Burnouf

French

 उत्सव उत्सव m.
  (सु) extraction du soma
 fête, 
solennité.
		 Hauteur.
		 Production d'un désir
 impatience
 passion. 

Stchoupak

French

 उत्-सव-
 m.
  fête,  jour de fête,  joie publique 
 joie,  bonheur 
épanouissement (d'une fleur).
°संकेत- m.
  pl.
  n.
  d'un peuple de l'Himâlaya.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.