| YouTube Channel

उत्सर्पिणी (utsarpiNI)

 
शब्दसागरः
English
उत्सर्पिणी
f.
 (-णी) A Jaina division of time, a long period described as
10 crores of oceans of years
this period alternates with one of
similar duration: see अवसर्पिणी.
E.
 उत् much, सृप् to go, णिनि and
ङीष् affs.
Yates
English
उत्स_र्पिणी (णी) 3.
f.
 A Jaina division
of time, millions of years.
Spoken Sanskrit
English
उत्सर्पिणी - utsarpiNI -
f.
 - ascending cycle
Wilson
English
उत्सर्पिणी
f.
 (-णी) A Jaina division of time, a long period
described as 10 crores of crores of oceans of years
this period
alternates with one of similar duration: see अवसर्पिणी.
E.
 उत् much, सृप to go, णिनि and ङीष् affs.
Monier Williams Cologne
English
उत्सर्पिणी
f.
 ‘the ascending cycle’ (divided into six stages beginning with bad-bad time and rising upwards in the reverse order to अव-सर्पिणि. q.v.),
Āryabh.
Jain.
Monier Williams 1872
English
उत्-सर्पिणी
add — ‘ascending scale, ’ divided into
six stages (beginning with bad-bad, and rising upwards
in the reverse order to अव-सर्पिणी, q. v., col. 2).
Shabdartha Kaustubha
Kannada
उत्सर्पिणी
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಜೈನರ ಕಲ್ಪಕಾಲದ ಒಂದು ಭಾಗ
उत्सर्पिणी
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > उत्सर्पिन् ಪದದ ಸ್ತ್ರೀಲಿಂಗ ರೂಪ
निष्पत्तिः - > स्त्रियां "ङीप्"(४-१-५)
प्रयोगाः - > "उत्सर्पिणी खलु महतां प्रार्थना" । "उत्सर्पिणी न किल तस्य तरङ्गिणी या" ।
उल्लेखाः - > शाकु० ७, नैष० ११-७७
L R Vaidya
English
utsarpin {% a. (f. णी) %} 1. Exceeding
2. towering, rising, e.g. उत्सर्पिणी खलु महतां प्रार्थना.
E Bharati Sampat
Sanskrit
(स्त्री) जैनमतानुसारं कल्पकालभागद्वयोः प्रथमभागः। उत्सर्पिणिकाले जगतः संवर्धनम् तथा मनुष्याणां अनुभवोपभोगाः वर्धन्ते ।
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
कालो द्विविधोऽवसर्पिण्युत्सर्पिणीविभेदतः ।
सागरकोटिकोटीनां विंशत्या स समाप्यते ॥ १२७ ॥
-wordlist-
अवसर्पिणी (स्त्री), उत्सर्पिणी (स्त्री)
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
उत्सर्पिणी,
स्त्री,
 (उत् + सृप् + णिनि + ङीष् । उत्-सर्पतीति वाक्ये वाच्यलिङ्ग एव ।) जिनानांकालविशेषः । यथा, -- हेमचन्द्रः ॥
“कालो द्बिविधोऽवसर्पिण्युत्सर्पिणीषु भेदतः ।सागरकोटिकोटीनां विंशत्या स समाप्यते ॥
अवसर्पिण्यां षड्वा उत्सर्पिण्यां तएव विपरीताः ।एवं द्वादशभिररैर्विवर्त्तते कालचक्रमिदम्” ॥
(उद्गमनशीला । यथा, शाकुन्तले ६ अङ्के ।“उत्सर्पिणी खलु महतां प्रार्थना” । इति ॥
)