उत्सर्जन (utsarjana)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
शब्दसागरः
EnglishHelp us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form
Spoken Sanskrit
Englishउत्सर्जन - utsarjana - - expelling [ feces, etc. ]
उत्सर्जन - utsarjana - - letting loose
उत्सर्जन - utsarjana - - oblation
उत्सर्जन - utsarjana - - abandoning
उत्सर्जन - utsarjana - - leaving
उत्सर्जन - utsarjana - - suspending [ a vedic lecture ]
उत्सर्जन - utsarjana - - gift
उत्सर्जन - utsarjana - - donation
Wilson
EnglishApte
Englishउत्सर्जनम् [utsarjanam], 1 Leaving, abandoning, letting loose, quitting
A gift, donation.
Suspension of a Vedic study.
A ceremony connected with this suspension (to be performed half yearly)
पुष्ये तु च्छन्दसां कुर्याद् बहिसुत्सर्जनं द्विजः 4.96
वेदोत्सर्जनाख्यं कर्म करिष्ये Śrāvaṇī Mantra.
Apte 1890
EnglishMonier Williams Cologne
EnglishMonier Williams 1872
EnglishBenfey
EnglishApte Hindi
Hindiउत्सर्जनम्
- उद्+सृज्+ल्युट्
"त्याग, तिलांजलि देना, ढीला करना, मुक्त करना आदि"
उत्सर्जनम्
- उद्+सृज्+ल्युट्
"उपहार, दान"
उत्सर्जनम्
- उद्+सृज्+ल्युट्
वेदाध्ययन का स्थगन
उत्सर्जनम्
- उद्+सृज्+ल्युट्
इस स्थगन से संबंद्ध एक षाण्मासिक संस्कार
Shabdartha Kaustubha
Kannadaउत्सर्जन
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ದಾನ /ಕೊಡುಗೆ
निष्पत्तिः - > उत् + सृज (विसर्गे) - भावे "ल्युट्" (३-३-११५)
L R Vaidya
Englishअभिधानचिन्तामणिः
Sanskritदानमुत्सर्जनं त्यागः प्रदेशनविसर्जने ।
विहायितं वितरणं स्पर्शनं प्रतिपादनम् ॥ ३८६ ॥
विश्राणनं निर्वपणमपवर्जनमंहतिः ।
दान (क्ली), उत्सर्जन (क्ली), त्याग (पुं), प्रदेशन (क्ली), विसर्जन (क्ली), विहायित (क्ली), वितरण (क्ली), स्पर्शन (क्ली), प्रतिपादन (क्ली), विश्राणन (क्ली), निर्वपण (क्ली), अपवर्जन (क्ली), अंहति (स्त्री)
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskritउत्सर्जनं, (उत् + सृज् + ल्युट् ।) उत्सर्गः ।तत्पर्य्यायः । त्यागः १ विहापितं ३ दानं ४ विस-र्ज्जनं ५ विश्राणनं ६ वितरणं ७ स्पर्शनं ८ प्रति-पादनं ९ प्रादेशनं १० निर्व्वपणं ११ अपवर्जनं १२अंहतिः १३ । इत्यमरः ॥
(साग्निककर्त्तव्यक्रिया-विशेषः । (यथा, मनुः । ४ । ९६ ।“पुष्य तु छन्दसां कुर्य्यात् वहिरुत्सर्ज्जनं द्विजः ।माघशुक्लस्य वा प्राप्ते पूर्व्वाह्णे प्रथमेऽहनि” ॥
)
वाचस्पत्यम्
Sanskritउत्सर्जन उद् + सृज--ल्युट् । १ दाने, २ त्यागे, च । वेदोत्-सर्गरूपे षण्मासकर्त्तव्ये वैदिकानां ३ क्रियाभेदे स चआश्व० गृ० उक्तो यथा “मध्यमाष्टकायामेताभ्योदेवताभ्योऽन्नेन हुत्वाऽपोऽभ्यवयन्ति” २० सू० । “मध्य-माष्टकाग्रहणं षण्मासान्तोपलक्षणार्थम्” । तेन तस्याःसमीपे माघ्यां पौर्णमास्यामित्यर्थः शाखान्तरे चैवंदृश्यते । “एताभ्यो देवताभ्यो हुत्वा सावित्र्यादिभ्यआज्यम्, इत्युक्तम् । अग्निमीड इत्यादिभ्योऽन्नेन हुत्वास्थालीपाकग्रहणमकृत्वाऽन्नेनेति यत्नेन ब्रुवत् गृहसिद्धमन्नं गाह्यमिति दर्शयति, ततः स्विष्टकृत्, ततो वेदारम्भ-णम् । ततो होमशेषं समाप्यापोऽबगाहन्त इत्यर्थःनारा० “एता एव तद्देवतास्तर्पयन्ति” २१ सू० ।“स्नात्वा सावित्राद्या नव अग्निमीड इत्याद्याश्चविंशतिं तर्पयन्तीत्यर्थः । ऋग्देवता आदिश्य तर्पयेयुः ।द्वितीयान्तं कृत्वा तर्पयामीत्येकान्नत्रिंशद्वाक्यानि कृत्वातावत्कृत्वस्तर्पयेयुः” ना० वृ० । “आचार्यान् ऋषीन् पितॄं-श्च” २२ सू० । यच्च ब्रह्मयज्ञाङ्गं तर्पणमुक्तं तदेत-दङ्गत्वेनेदानीमपि कार्यमित्यर्थः । चशब्दो देवतातर्पणसनुच्चयार्थः । तेन प्रजापत्याद्या अपि तर्प्याः । देवतास्त-र्पयन्तीत्यत्र देवताग्रहणमत्रापि समुच्चयार्थम् क्रमश्चतन्त्राक्त एव” ना० वृ० । “एतदुत्सर्जनम्” २३ सू० ।“अस्येयं संज्ञा । ततः षण्मासान् षडङ्गान्यधीयीत ।षण्मासानधीयीतेत्यारभ्य एवमन्ता धर्मा ग्रहणाध्ययनएतेत्याहुरेके । अन्ये त्वविशेषेणेत्याहुः” ना० वृ० ।उत्सर्गशब्दे दर्शितेन कालेनास्य विकल्प० शाखिभेदेनव्यवस्थाप्यः “पौषे तु छन्दसां कुर्य्याद्बहिरुत्सर्जनंबुधः” भनुः ।
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.