उत्प्रेक्षा (utprekSA)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 उत्प्रेक्षा f.
  (-क्षा)
	 1. Indifference,  carelessness.
	 2. Ironical comparison. 
	 3.
Comparison in general,  poetical or rhetorical.
 E.
  उत् and प्र prefixed
to ईक्ष् to see,  अङ् and टाप् affs.

Capeller Eng

English

 उत्प्रेक्षा f.
  disregard,  indifference
 also = prec.
  ((rh. )).

Yates

English

 उत्प्रे_क्षा (क्षा) 1.
f.
  Indifference
 com-
parison
 irony.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

उत्प्रेक्षा 	-	 utprekSA 	-	 f.
  	-	  simile
उत्प्रेक्षा 	-	 utprekSA 	-	 f.
  	-	  carelessness
उत्प्रेक्षा 	-	 utprekSA 	-	 f.
  	-	  illustration
उत्प्रेक्षा 	-	 utprekSA 	-	 f.
  	-	  indifference
उत्प्रेक्षा 	-	 utprekSA 	-	 f.
  	-	  metaphor
उत्प्रेक्षा 	-	 utprekSA 	-	 f.
  	-	  observing
उत्प्रेक्षा 	-	 utprekSA 	-	 f.
  	-	  parable
उत्प्रेक्षा 	-	 utprekSA 	-	 f.
  	-	  comparison in general
उत्प्रेक्षा 	-	 utprekSA 	-	 f.
  	-	  ironical comparison
उत्प्रेक्षा 	-	 utprekSA 	-	 f.
  	-	  act of overlooking or disregarding

उत्प्रेक्षा 	-	  utprekSA 	-	 f.
  	-	 simile
उपमा 	-	  upamA 	-	 f.
  	-	 simile
आक्षेपरूपक 	-	  AkSeparUpaka 	-	 n.
  	-	 simile
उपमान 	-	  upamAna 	-	 n.
  	-	 simile
रूपक 	-	  rUpaka 	-	 n.
  	-	 simile
अनियमोपमा 	-	  aniyamopamA 	-	 f.
  	-	  kind of simile
आचिख्यासोपमा 	-	  AcikhyAsopamA 	-	 f.
  	-	  kind of simile
इवोपमा 	-	  ivopamA 	-	 f.
  	-	  kind of simile
रशनोपमा 	-	  razanopamA 	-	 f.
  	-	  form of simile
विक्रियोपमा 	-	  vikriyopamA 	-	 f.
  	-	  kind of simile
स्वरूपोत्प्रेक्षा 	-	  svarUpotprekSA 	-	 f.
  	-	  kind of simile
उत्प्रेक्षावयव 	-	  utprekSAvayava 	-	 m.
  	-	  kind of simile
क्रम 	-	  krama 	-	 m.
  	-	  kind of simile
द्रव्यदीपक 	-	  dravyadIpaka 	-	 n.
  	-	  kind of simile
अन्तर्गतोपमा 	-	  antargatopamA 	-	 f.
  	-	  concealed simile
अन्योन्योपमा 	-	  anyonyopamA 	-	 f.
  	-	  reciprocal simile
असदृसोपम 	-	  asadRsopama 	-	 n.
  	-	  dissimilar simile
एकाङ्गरूपक 	-	  ekAGgarUpaka 	-	 n.
  	-	  incomplete simile
अतिशयोपमा 	-	  atizayopamA 	-	 f.
  	-	  exaggerated simile
प्रतिवस्तूपमा 	-	  prativastUpamA 	-	 f.
  	-	 simile or parallel

 
   उत्प्रेक्षा  utprekSA f.
   parable   
   उपदेशार्थवाक्य  upadezArthavAkya n.
   parable      
            

Wilson

English

 उत्प्रेक्षा
f.
  (-क्षा)
1 Indifference,  carelessness.
2 Ironical comparison. 
3 Comparison in general,  poetical or rhetorical.
E.
  उत् and प्र prefixed to ईक्ष to see,  अङ् and टाप् affs.

Apte

English

उत्प्रेक्षा [utprēkṣā],  1 Conjecture,  guess.

Disregarding,  carelessness,  indifference.

(In Rhet.
 ) A figure of speech,  'Poetical fancy',  which consists in supposing उपमेय and उपमान as similar to each other in some respects and in indicating,  expressly or by implication,  a probability of their identity based on such similarity
 it is the imagining of one object under the character of another
 संभावनमथोत्प्रेक्षा प्रकृतस्य परेण यत् K. P.*
   1
 e. g.  लिम्पतीव तमो$ङ्गानि वर्षतीवाञ्जनं नभः Mk.*
  1.34
 स्थितः पृथिव्या इव मानदण्डः Ku.*
  1.1. It is usually expressed by इव,  or by words like मन्ये,  शङ्के,  ध्रुवम्,  प्रायः,  नूनम् &c.
  (see Kāv.2.234)
 cf.
   S. D.*  686-692 and R. G. under उत्प्रेक्षा also.

A parable.

An ironical comparison. -अवयवः A kind of simile Comp.
   -वल्लभः N.
  of a poet.

Apte 1890

English

 उत्प्रेक्षा 1 Conjecture,  guess. 
2 Disregarding,  carelessness,  indifference. 
3 (In Rhet.) A figure of speech,  ‘Poetical fancy, ’ which consists in supposing उपमेय and उपमान as similar to each other in some respects and in indicating,  expressly or by implication,  a probability of their identity based on such similarity
 it is the imagining of one object under the character of another
 संभावनमथोत्प्रेक्षा प्रकृतस्य परेण यत् K. P. 10
 e. g. लिंपतीव तमोंगानि वषंतीवांजनं नभः Mk. 1. 34
 स्थितः पृथिव्या इव मानदंडः Ku. 1. 1. It is usually expressed by इव,  or by words like मन्ये,  शंके,  ध्रुवं,  प्रायः,  नूनं &c. (see Kāv. 2. 234)
 cf. S. D. 686-692 and R. G. under उत्प्रेक्षा also. 
4 A parable. 
5 An ironical comparison. 

Monier Williams Cologne

English

 उत्-प्रेक्षा f.
  the act of overlooking or disregarding

 carelessness,  indifference,  Veṇīs.

 observing,  L.
 

 (in rhetoric) comparison in general,  simile,  illustration,  metaphor

 a parable

 an ironical comparison,  Sāh.
 
 Vām.
  
 Kpr.

Monier Williams 1872

English

 उत्-प्रेक्षा,  f. overlooking,  disregarding,  careless-
ness,  indifference
 (in rhetoric) comparison in general, 
simile,  illustration,  metaphor
 a parable
 an ironical
comparison.
—उत्प्रेक्षा-वल्लभ,  अस्,  m.,  N. of a
poet.

Apte Hindi

Hindi

उत्प्रेक्षा
स्त्री*
  - उद्+प्र+ईक्ष्+अ
"अटकल,  अनुमान"

उत्प्रेक्षा
स्त्री*
  - उद्+प्र+ईक्ष्+अ
"उपेक्षा,  उदासीनता"

उत्प्रेक्षा
स्त्री*
  - उद्+प्र+ईक्ष्+अ
"एक अलंकार जिसमें उपमान और उपमेय को कई बातों में समान समझने की कल्पना की जाती है,  और उस समानता के आधार पर उनके एकत्व की संभावना की ओर स्पष्ट रूप से या किसी तात्पर्यार्थ के द्वारा संकेत किया जाता है"

Shabdartha Kaustubha

Kannada

उत्प्रेक्षा
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸಂಭಾವನೆ /ಉಪಮಾನದ ಧರ್ಮಸಂಬಂಧದಿಂದ ಉಪಮೇಯ ವಸ್ತುವನ್ನು ಉಪಮಾನವಸ್ತುವನ್ನಾಗಿ ಊಹಿಸುವುದು
निष्पत्तिः - > उत् + प्र + ईक्ष (दर्शने) - "अः" (३-३-१०३)
प्रयोगाः - > "सम्भावना स्यादुत्प्रेक्षा वस्तुहेतुफलात्मना" । "सखीजनं प्रेमगुरूकृतादरं निरीक्षमाणा इव नम्रमूर्तयः" ।
उल्लेखाः - > चन्द्रा०,  किरा० ८-११

L R Vaidya

English

 utprekzA {% f. %} 1. Carelessness,  indifference
 2. conjecture
 3. a figure of speech,  based on the similarity of the upameya and the upamāna in certain respects. It consists in the expression (or implication) of a probability of the identity of the upameya and the upamāna owing to such similarity. (For a complete explanation of it,  See R.G. under उत्प्रेक्षा.) See for instances,  K.S.i.1,  i.8,  12,  iii.25 &c.

Wordnet

Sanskrit

Synonyms:
  उत्प्रेक्षा
noun
 
अर्थालङ्कारः - यस्मिन् उपमेये उपमानस्य प्रतीतिः भवति।
 "अस्मिन् काव्ये उत्प्रेक्षा अस्ति।"

नाममाला

Sanskrit

वृत्तान्त,  उत्प्रेक्षा
व्यपदेशो निभं व्याजः पदं व्यतिकरश्छलम् ।
छद्म वृत्तान्तमुत्प्रेक्षा शब्दमन्यं च निर्णयेत् ॥ १३८ ॥
verse 0.1.1.138
page 0069

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 उत्प्रेक्षा,  स्त्री,
   (उत्पेक्षते इति उत् + प्र + ईक्ष +अ + टाप् ।) अनवधानम् । इति मेदिनी ॥
 काव्या-लङ्कारविशेषः । तस्य लक्षणम् ।“सम्भावनमथोत्प्रेक्षा प्रकृतस्य समेन यत्” ।“अस्यार्थः । प्रकृतस्य उपमेयस्य समेन उपमानेनयत् सम्भावनं मिथ्यात्वेन वर्णनम्” । इति काव्य-प्रकाशः ॥
 (अस्या भेदा बहवः । यदुक्तं साहित्य-दर्पणे,  दशमपरिच्छेदे । ५६ -- ६२ ॥
“भवेत् सम्भावनोत्प्रेक्षा प्रकृतस्य परात्मना ।वाच्या प्रतीयमाना सा प्रथमं द्विविधा मता ॥
वाच्येवादिप्रयोगे स्यादप्रयोगे परा पुनः ।जातिर्गुणः क्रिया द्रव्यं यदुत्प्रेक्ष्यं द्वयोरपि ॥
तदष्टधापि प्रत्येकं भावाभावाभिमानतः ।गुणक्रियास्वरूपत्वात् निमित्तस्य पुनश्च ताः ॥
द्वात्रिंशद्विधतां यान्ति तत्र वाच्याभिदाः पुनः ।विना द्रव्यं त्रिधा सर्व्वाः स्वरूपफलहेतुगाः ॥
उक्त्यनुक्त्योर्निमित्तस्य द्बिधा तत्र स्वरूपगाः ।प्रतीयमानामेदाश्च प्रत्येकं फलहेतुगाः ॥
उक्त्यनुक्तोः प्रस्तुतस्य प्रत्येकं ता अपि द्विधा ।अलङ्कारान्तरोत्था सा वैचित्रमधिकं वहेत् ॥
मन्ये शङ्के ध्रुवं प्रायो नूनमित्येवमादयः” ॥
विस्तृतिस्तु अलङ्कारशब्दे द्रष्टव्या ॥
)

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 उत्प्रेक्षा स्त्री उद् + प्र + ईक्ष--अ । उद्भावने अर्थालङ्कारभेदेअलङ्कारशब्दे पृष्ठे ३९५ विवृतिः ।

Capeller

German

 उत्प्रेक्षा f.
  der bildliche Ausdruck,  Vergleich
(rh.)

Burnouf

French

 उत्प्रेक्षा उत्प्रेक्षा f.
  (प्र-ईक्ष्) action de regarder par
dessus ou avec indifférence
		 indifférence
 négligence.
Comparaison,  tg.

Stchoupak

French

 उत्-प्रेक्षा-
 f.
  indifférence 
 métaphore,  image poétique.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.